BYKHY Madde 89, kaçış merdivenlerinin basınçlandırılmasını üç eşiğe bağlar: konutlar hariç bütün binalarda merdiven kovasının yüksekliği 30,50 m'den fazla ise; bodrum kat sayısı 4'ten fazla ise bodruma hizmet veren merdivenlerde; yapı yüksekliği 51,50 m'den yüksek konutlarda. Aynı madde 50 Pa basınç farkı, 110 N kapı kuvveti ve 1 m/s hava hızı gibi performans değerlerini de verir.
Üç eşik ve dayanağı
| Eşik | Fıkra | Kapsam |
|---|---|---|
| Merdiven kovası yüksekliği > 30,50 m | Madde 89/1 | Konutlar hariç bütün binalar |
| Bodrum kat sayısı 4'ten fazla | Madde 89/2 | Bodrum kata hizmet veren kaçış merdivenleri |
| Yapı yüksekliği > 51,50 m | Madde 89/3 | Konutlar |
| Acil durum asansörü kuyusu | Madde 89/4 | Yangın etkisi altında kalmaması için kuyu basınçlandırılır |
Madde 89/1'in ikinci cümlesi önemli bir ayrıntı taşır: bodrum kata ve üst katlara hizmet veren kaçış merdiveni aynı yuvada olsa bile, zemin seviyesinde yangına 120 dakika dayanıklı ve duman sızdırmaz bir duvar ile ayrılmış ve ayrı çıkış düzenlenmiş ise, merdiven yuvası için üst katların yüksekliği esas alınır.
Performans kriterleri
| Kriter | Değer | Fıkra |
|---|---|---|
| Basınç farkı, bütün kapılar kapalı | En az 50 Pa | Madde 89/5 |
| Basınç farkı, açık kapı durumu | En az 15 Pa | Madde 89/5 |
| Güvenlik holü de basınçlandırılıyorsa | Merdiven tarafı basıncı holden yüksek | Madde 89/6 |
| Kapı koluna uygulanan kuvvet | En fazla 110 N | Madde 89/7 |
| Açık kapıdan ortalama hava hızı | En az 1 m/s (her kapı tam açıkken) | Madde 89/8 |
| Tasarım senaryosu | En az 2 iç kapı + 1 dış tahliye kapısı açık; sızıntı alanları eklenir; kat sayısına göre açık kapı sayısı artırılır | Madde 89/9 |
| Hava miktarı | Sızıntı alanlarından çevreye olan akışları karşılar | Madde 89/10 |
Madde 89/8'e göre hava hızı, birbirini takip eden iki katın kapılarının ve dışarı tahliye kapısının tam açık olması hali için sağlanır.
Tasarım etkisi
| Bina | Ölçü | Basınçlandırma |
|---|---|---|
| Konut dışı, merdiven kovası 28 m | < 30,50 m | Madde 89/1 gereği zorunlu değil |
| Konut dışı, merdiven kovası 35 m | > 30,50 m | Zorunlu (Madde 89/1) |
| Konut, yapı yüksekliği 45 m | < 51,50 m | Madde 89/3 gereği zorunlu değil |
| Konut, yapı yüksekliği 54 m | > 51,50 m | Zorunlu (Madde 89/3) |
| Herhangi bina, 5 bodrum kat | 4'ten fazla | Bodrum merdivenleri zorunlu (Madde 89/2) |
Saha notu
En sık iki hata: "4 bodrum kat" ile "4'ten fazla" karıştırılır (Madde 89/2 dördü aşan sayıyı ister) ve konut dışı binada ölçü olarak yapı yüksekliği alınır (Madde 89/1 merdiven kovasının yüksekliğini esas alır). Devreye almada 50 Pa ve 110 N değerleri birlikte tutturulamıyorsa Madde 89/11'de tarif edilen aşırı basınç damperi ve frekans kontrolü gibi önlemler gündeme gelir.
Kontrol listesi
- Konut / konut dışı ayrımı ve doğru ölçü (merdiven kovası veya yapı yüksekliği) seçildi mi?
- Bodrum kat sayısı 4'ten fazla mı (Madde 89/2)?
- Acil durum asansörü kuyusu basınçlandırıldı mı (Madde 89/4)?
- 50 Pa / 15 Pa / 110 N / 1 m/s değerleri devreye alma raporunda ölçüldü mü (Madde 89/5, 7, 8)?
- Tasarım senaryosu 2 iç + 1 dış açık kapı ile kuruldu mu (Madde 89/9)?
SSS
Kaçış merdiveni basınçlandırması hangi binalarda zorunludur?
BYKHY Madde 89'a göre konutlar hariç bütün binalarda merdiven kovasının yüksekliği 30,50 m'den fazla ise (89/1), bodrum kat sayısı 4'ten fazla olan binalarda bodruma hizmet veren kaçış merdivenlerinde (89/2) ve yapı yüksekliği 51,50 m'den yüksek konutlarda (89/3) basınçlandırma zorunludur. Acil durum asansörü kuyuları da basınçlandırılır (89/4).
Basınçlandırmada hangi basınç farkı ve kapı kuvveti aranır?
Madde 89/5: bütün kapılar kapalıyken merdiven yuvası ile bina kullanım alanları arasındaki basınç farkı en az 50 Pa, açık kapı durumunda en az 15 Pa olmalıdır. Madde 89/7: kapıyı açmak için kola uygulanan kuvvet 110 Newton'u geçmemelidir. Madde 89/8: açık kapıdan ortalama hava hızı en az 1 m/s olmalıdır.
Tasarımda kaç kapı açık kabul edilir?
Madde 89/9'a göre en az 2 iç kapının ve 1 dışarıya tahliye kapısının açık olacağı düşünülerek, kapalı kapılardaki sızıntı alanları da eklenerek tasarım yapılır; bina kat sayısına göre açık iç kapı sayısı artırılır.
Kaynakça
- BYKHY, Resmî Gazete 19.12.2007/26735 ve değişiklikleri; Madde 89. mevzuat.gov.tr
Sık Sorulan Sorular
Kaçış merdiveni basınçlandırması hangi binalarda zorunludur?
BYKHY Madde 89'a göre konutlar hariç bütün binalarda merdiven kovasının yüksekliği 30,50 m'den fazla ise (89/1), bodrum kat sayısı 4'ten fazla olan binalarda bodruma hizmet veren kaçış merdivenlerinde (89/2) ve yapı yüksekliği 51,50 m'den yüksek konutlarda (89/3) basınçlandırma zorunludur. Acil durum asansörü kuyuları da basınçlandırılır (89/4).
Basınçlandırmada hangi basınç farkı ve kapı kuvveti aranır?
Madde 89/5: bütün kapılar kapalıyken merdiven yuvası ile bina kullanım alanları arasındaki basınç farkı en az 50 Pa, açık kapı durumunda en az 15 Pa olmalıdır. Madde 89/7: kapıyı açmak için kola uygulanan kuvvet 110 Newton'u geçmemelidir. Madde 89/8: açık kapıdan ortalama hava hızı en az 1 m/s olmalıdır.
Tasarımda kaç kapı açık kabul edilir?
Madde 89/9'a göre en az 2 iç kapının ve 1 dışarıya tahliye kapısının açık olacağı düşünülerek, kapalı kapılardaki sızıntı alanları da eklenerek tasarım yapılır; bina kat sayısına göre açık iç kapı sayısı artırılır.
Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.