Yönetmelik, ülkedeki her türlü yapı, bina, tesis ile açık ve kapalı alan işletmelerini kapsar (BYKHY Madde 2/1). Kapsam sorusunun cevabı bina tipiyle değil, yapının var olmasıyla başlar. Genel bir muafiyet listesi yoktur; yalnızca Türk Silahlı Kuvvetleri yapıları için özel bir düzenleme öngörülmüştür (BYKHY Madde 2/3).
Sahada "bu bina yönetmeliğe tabi mi?" sorusunu çok duyarsınız. Soru yanlış kurulmuştur. Doğru soru şudur: bu yapının kullanım sınıfı, yüksekliği, alanı ve kullanıcı yükü, Yönetmeliğin hangi hükümlerini devreye sokuyor? Bu yazıda amaç ve kapsam maddelerini, mevcut yapı rejimini ve diğer mevzuatla ilişkiyi doğrudan Resmî Gazete metnine dayanarak açıyorum.
Amaç maddesi neyi hedefliyor
Amaç maddesi, Yönetmeliğin hedefini iki aşamalı olarak tanımlar: kamu kurum ve kuruluşları, özel kuruluşlar ve gerçek kişilerce kullanılan her türlü yapı, bina, tesis ve işletmenin tasarımı, yapımı, işletimi, bakımı ve kullanımı safhalarında çıkabilecek yangınların en aza indirilmesi ve herhangi bir şekilde çıkabilecek yangının can ve mal kaybını en aza indirerek söndürülmesi (BYKHY Madde 1).
Bu tanımın iki pratik sonucu var. Birincisi, Yönetmelik yalnız tasarımı değil işletim, bakım ve kullanım safhalarını da açıkça sayar; onaylı proje yükümlülüğün bittiği nokta değil, başladığı noktadır. İkincisi, hedef yalnız söndürme değil, yangının en aza indirilmesidir; yani pasif tedbirler aktif sistemlerin öncesinde gelir.
Kapsam: "yapı sayılan" her şey
Kapsam maddesi iki bentten oluşur. Yönetmelik, ülkedeki her türlü yapı, bina, tesis ile açık ve kapalı alan işletmelerinde alınacak yangın önleme ve söndürme tedbirlerini; ayrıca yangının ısı, duman, zehirleyici gaz, boğucu gaz ve panik sebebiyle can ve mal güvenliği bakımından yol açabileceği tehlikeleri en aza indirebilmek için yapı, bina, tesis ve işletmelerin tasarım, yapım, kullanım, bakım ve işletim esaslarını kapsar (BYKHY Madde 2/1).
Kapsamın asıl genişliği ikinci fıkrada gizlidir: karada ve suda, sürekli veya geçici, resmî veya özel, yeraltı veya yerüstü inşaatı ile bunların ilave, değişiklik ve onarımlarını içine alan sabit ve hareketli tesisler bu Yönetmeliğin uygulanması bakımından yapı sayılır ve bu tesisler hakkında bu Yönetmeliğe göre işlem yapılır (BYKHY Madde 2/2).
Bu fıkra saha tartışmalarının çoğunu tek başına bitirir:
- Geçici tesis kapsam dışı değildir; "sürekli veya geçici" ifadesi metinde açıkça yer alır.
- Onarım ve tadilat kapsam dışı değildir; "ilave, değişiklik ve onarım" sayılmıştır.
- Yeraltı yapıları kapsamdadır.
- Hareketli tesisler de yapı sayılır.
Şantiye dönemindeki riskin nasıl yönetildiğini tadilat sırasında yangın riski yazısında ayrıca ele aldım.
Tek özel düzenleme: Türk Silahlı Kuvvetleri
Yönetmelikte sektörel bir muafiyet listesi bulunmaz. Metindeki tek ayrı düzenleme şudur: Türk Silahlı Kuvvetlerince kullanılan yapı, bina ve tesisler ile eğitim ve tatbikat alanlarında uygulanacak yangın önlemleri, bu Yönetmelik hükümleri de dikkate alınarak yapının özelliklerine göre Millî Savunma Bakanlığınca belirlenir (BYKHY Madde 2/3).
Dikkat edilecek ifade "bu Yönetmelik hükümleri de dikkate alınarak" kısmıdır. Bu, Yönetmeliğin tamamen devre dışı kalması değil, belirleme yetkisinin başka bir idareye verilmesidir.
Sahada muafiyet sanılan diğer üç durumun metinde karşılığı yoktur:
| İddia | Metindeki durum |
|---|---|
| "Bina küçük, kapsam dışı" | Alan eşiği yalnız belirli sistemleri tetikler; örneğin yağmurlama zorunluluğu (BYKHY Madde 96/2) ve kompartıman azami alanı (BYKHY Madde 24/6, Ek-4) ayrı ayrı değerlendirilir, kapsamı kaldırmaz |
| "Bina eski, kapsam dışı" | Mevcut yapılar için ayrı bir rejim vardır (BYKHY Madde 138), kapsam dışılık yoktur |
| "Geçici yapı, kapsam dışı" | Sürekli veya geçici tesisler yapı sayılır (BYKHY Madde 2/2) |
Kullanım sınıfında tereddüt doğarsa metin çözüm yolunu da gösterir: binaların kullanım sınıfı ile ilgili olarak herhangi bir tereddüt doğduğunda ilgili Bakanlığın değerlendirmesine ve kararına uyulur (BYKHY Madde 8/2). Yani tartışmayı proje ekibinin yorumu değil, idarenin kararı kapatır.
Dayanak maddesi ve diğer mevzuatla ilişki
Yönetmeliğin dayanağı üç ayrı düzenlemedir: 9/6/1958 tarihli ve 7126 sayılı Sivil Savunma Kanununun ek 9 uncu maddesi, 14/2/1985 tarihli ve 3152 sayılı İçişleri Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 33 üncü maddesi ve 13/12/1983 tarihli ve 180 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 30/A maddesi (BYKHY Madde 3).
Bu dayanak yapısı, Yönetmeliğin neden hem sivil savunma hem yapı mevzuatıyla iç içe olduğunu açıklar. İmar mevzuatıyla ilişki ise geçici hükümde açıkça kurulmuştur: Yönetmeliğin yayımı tarihinden önce yürürlüğe konulmuş bulunan imar, yapı, deprem ve afet ile ilgili yönetmeliklerin bu Yönetmeliğe aykırı olan hükümleri, ilgili idarelerce Yönetmeliğin yayımı tarihinden itibaren 1 yıl içinde bu Yönetmeliğe uygun hâle getirilir (BYKHY Geçici Madde 2).
Yani ilişki bir çakışma değil, uyumlaştırma ilişkisidir. Proje pratiğinde bunun karşılığı şudur: imar mevzuatı bir kütleye izin veriyor olabilir, fakat o kütle yüksek bina tanımına giriyorsa (BYKHY Madde 4/ccc) yangın gereksinimleri buna göre kurulur. Eşiğin kendisini yüksek bina eşiği yazısında ayrıca ele aldım.
Buna bir de sözleşmesel katman eklenir: sigortacı gereksinimleri. Yönetmelik asgari seviyeyi belirler, sözleşme daha fazlasını isteyebilir. Yönetmelik ile tasarım standardı arasındaki iş bölümünü BYKHY, NFPA 13 ve EN 12845 karşılaştırmasında açtım.
Mevcut yapı rejimi: Onuncu Kısım
Mevcut yapılar için Yönetmelik ayrı bir kısım ayırır. Rejim üç kuralda özetlenir.
Birinci kural: kapsam. Kullanım amacı değiştirilerek sağlık amaçlı bina ve tesis, yatılı sağlık kuruluşu, anaokulu, kreş, çocuk kulübü, ilköğretim okulu, yetiştirme yurdu, eğlence yeri, konaklama amaçlı yapı veya tehlikeli madde bulundurulan bina haline gelenler dışında kalan mevcut yapılar hakkında bu Kısım hükümleri uygulanır (BYKHY Madde 138/1).
İkinci kural: eski yönetmeliğe uygun yapılar. 12/6/2002 tarihli ve 2002/4390 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Yönetmeliğe uygun yangın tedbirleri alınmış yapılarda, bu Yönetmelik hükümlerine göre ilave tedbir alınmaması asıldır; ancak yapı sahibi isterse ilave tedbirler alabilir (BYKHY Madde 138/2).
Üçüncü kural: kullanım amacı değişikliği. Madde 138/1'de sayılanlar hakkında Yönetmeliğin diğer kısımlarında belirtilen hükümler uygulanır (BYKHY Madde 139). Yani kullanım amacı değişikliği, mevcut yapıyı ayrıcalıklı rejimden çıkarıp tam rejime sokar.
Buna bir de yürürlük tarihine bağlı geçiş eklenir: Yönetmeliğin ilgili değişikliğinin yayımı tarihinden önce yapı ruhsatı verilen yapılar ile 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa tabi olarak ilanı veya yazılı duyurusu yapılmış ihale konusu yapılar için önceki hükümlerin uygulanmasına devam olunur (BYKHY Geçici Madde 1).
Bu Kısımda belirtilmeyen veya açıklık bulunmayan hususlar hakkında, yapı ruhsatı vermeye yetkili idarenin görüşü esas alınır ve alınması gereken tedbirler bina sahibi veya kat malikleri tarafından yaptırılır (BYKHY Madde 144). Mevcut yapı işlerinde bu madde, tartışmayı kapatan maddedir. Sürecin nasıl yürütüldüğünü yangın projesi onay süreci yazısında adım adım anlattım.
Kapsam kararını projede nasıl yazarsınız
| Rapora yazılacak satır | Dayanağı |
|---|---|
| Kullanım sınıfı (karışık kullanımda her bölüm ayrı) | BYKHY Madde 8, Madde 18 |
| Bina yüksekliği ve yapı yüksekliği, ölçüm referansıyla | BYKHY Madde 4/h, 4/bbb, 4/ccc |
| Kompartıman alanları | BYKHY Madde 24/6 ve Ek-4 |
| Kullanıcı yükü ve çıkış kapasitesi | BYKHY Madde 32/1-2, Ek-5/A, Ek-5/B |
| Yapı mevcut mu, yeni mi | BYKHY Madde 138, 139, Geçici Madde 1 |
Bu beş satır yazıldığı anda hangi hükümlerin devreye gireceği kendiliğinden belirlenir. Yazılmadığında aynı tartışma avan, onay ve kabul aşamalarında üç kez tekrar eder. Yangın güvenliği yükümlülüğünün işletme dönemindeki karşılığını ise yangın güvenliği yönetimi yazısında topladım.
Saha notu
Bir lojistik tesisin idari blok tadilatında işveren "sadece ofis kısmını yeniliyoruz, yangın projesi gerekmez" yaklaşımındaydı. Oysa tadilat kapsamında idari blok ile depo hacmini ayıran bölme duvarda yeni bir kapı boşluğu açılıyordu.
İki hüküm bu işi kapsam içine alıyordu. Birincisi, ilave, değişiklik ve onarımların da kapsamda olması (BYKHY Madde 2/2). İkincisi, kompartımanlar arasında yangına dayanıksız açıklık bulunamayacağı kuralı (BYKHY Madde 24/7). Kapsamı belirleyen, işin bütçesi veya adı değil, dokunduğu sınırdır. Tadilat kompartıman sınırına, kaçış yoluna veya şafta dokunuyorsa, işin adı tadilat olsa da değerlendirme bir yangın projesi değerlendirmesidir.
Kontrol listesi
- Yapının kullanım sınıfı Madde 8'deki adlandırmayla yazıldı mı, tereddüt varsa Madde 8/2 yolu kullanıldı mı?
- İş bir ilave, değişiklik veya onarım mı? Öyleyse Madde 2/2 gereği kapsamda olduğu rapora not edildi mi?
- Yapı mevcut mu? Mevcutsa Madde 138 rejimi mi, Madde 139 üzerinden tam rejim mi uygulanıyor?
- 2002/4390 sayılı Yönetmeliğe uygun tedbir alınmış bir yapı mı (Madde 138/2)? Belgesi var mı?
- Yapı ruhsatı tarihi, Geçici Madde 1 kapsamına giriyor mu?
- Kullanım amacı değişikliği var mı? Madde 138/1'de sayılan kullanımlardan birine mi dönüşüyor?
- Açıklık bulunmayan bir husus varsa Madde 144 uyarınca yetkili idare görüşü alındı mı?
- Bina yüksekliği ve yapı yüksekliği, Madde 4 tanımlarına göre ayrı ayrı hesaplandı mı?
- Sigortacı gereksinimleri, Yönetmelik gereksinimlerinden ayrı bir bölümde toplandı mı?
- Kullanılan metin güncel Resmî Gazete sürümü mü?
SSS
BYKHY hangi yapıları kapsar?
Yönetmelik, ülkedeki her türlü yapı, bina, tesis ile açık ve kapalı alan işletmelerinde alınacak yangın önleme ve söndürme tedbirlerini kapsar (BYKHY Madde 2/1). Ayrıca karada ve suda, sürekli veya geçici, resmî veya özel, yeraltı veya yerüstü inşaatı ile bunların ilave, değişiklik ve onarımlarını içine alan sabit ve hareketli tesisler de yapı sayılır (BYKHY Madde 2/2).
BYKHY'de kapsam dışı yapı var mı?
Yönetmelikte genel bir muafiyet listesi yoktur. Tek özel düzenleme Türk Silahlı Kuvvetlerince kullanılan yapı, bina ve tesisler ile eğitim ve tatbikat alanlarıdır; buralarda uygulanacak yangın önlemleri bu Yönetmelik hükümleri de dikkate alınarak yapının özelliklerine göre Millî Savunma Bakanlığınca belirlenir (BYKHY Madde 2/3). Küçük alan veya düşük kat sayısı bir binayı kapsam dışına çıkarmaz.
Mevcut binalar BYKHY'ye tabi mi?
Mevcut yapılar için Yönetmeliğin Onuncu Kısmı ayrı bir rejim kurar (BYKHY Madde 138). 2002/4390 sayılı eski Yönetmeliğe uygun yangın tedbirleri alınmış yapılarda ilave tedbir alınmaması asıldır; yapı sahibi isterse ilave tedbir alabilir (BYKHY Madde 138/2). Bu Kısımda açıklık bulunmayan hususlarda yapı ruhsatı vermeye yetkili idarenin görüşü esas alınır (BYKHY Madde 144).
Kullanım amacı değişen mevcut yapıda ne olur?
Kullanım amacı değiştirilerek sağlık amaçlı bina, yatılı sağlık kuruluşu, anaokulu, kreş, çocuk kulübü, ilköğretim okulu, yetiştirme yurdu, eğlence yeri, konaklama amaçlı yapı veya tehlikeli madde bulundurulan bina haline gelen yapılar mevcut yapı rejiminin dışında tutulur (BYKHY Madde 138/1) ve bunlar hakkında Yönetmeliğin diğer kısımlarında belirtilen hükümler uygulanır (BYKHY Madde 139).
Kaynakça
- Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, 27/11/2007 tarihli ve 2007/12937 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı, Resmî Gazete 19/12/2007, sayı 26735. Değişiklikler: RG 09/09/2009-27344; RG 05/04/2012-28255; RG 09/07/2015-29411. Güncel metin: mevzuat.gov.tr
- Bu yazıda kullanılan maddeler: Madde 1 (amaç), Madde 2/1-2/2-2/3 (kapsam), Madde 3 (dayanak), Madde 4/ccc (yüksek bina), Madde 8/2 (kullanım sınıfında tereddüt), Madde 18 (karışık kullanım), Madde 24/6 ve Ek-4 (kompartıman alanları), Madde 24/7 (kompartıman sürekliliği), Madde 32/1-2 ve Ek-5/A, Ek-5/B (kullanıcı yükü, çıkış genişliği), Madde 96/2 (yağmurlama zorunluluğu), Madde 138/1-2 (mevcut yapılar), Madde 139 (kullanım amacı değiştirilenler), Madde 144 (yetkili idareden görüş), Geçici Madde 1, Geçici Madde 2.
- Dayanak mevzuat: 7126 sayılı Sivil Savunma Kanunu ek 9 uncu madde; 3152 sayılı Kanun 33 üncü madde; 180 sayılı Kanun Hükmünde Kararname 30/A maddesi.
- TS EN 13501-1 Yapı malzemelerinin yanıcılık sınıfları (Yönetmelikte Ek-2/Ç ile atıf yapılan standart).
Bu yazıda geçen bütün madde numaraları ve değerler, Resmî Gazete'de yayımlanan Yönetmelik metninden alınmıştır. Yine de projelendirmede güncel metin esas alınmalı ve tasarım yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
BYKHY hangi yapıları kapsar?
Yönetmelik, ülkedeki her türlü yapı, bina, tesis ile açık ve kapalı alan işletmelerinde alınacak yangın önleme ve söndürme tedbirlerini kapsar (BYKHY Madde 2/1). Ayrıca karada ve suda, sürekli veya geçici, resmî veya özel, yeraltı veya yerüstü inşaatı ile bunların ilave, değişiklik ve onarımlarını içine alan sabit ve hareketli tesisler de yapı sayılır (BYKHY Madde 2/2).
BYKHY'de kapsam dışı yapı var mı?
Yönetmelikte genel bir muafiyet listesi yoktur. Tek özel düzenleme Türk Silahlı Kuvvetlerince kullanılan yapı, bina ve tesisler ile eğitim ve tatbikat alanlarıdır; buralarda uygulanacak yangın önlemleri bu Yönetmelik hükümleri de dikkate alınarak yapının özelliklerine göre Millî Savunma Bakanlığınca belirlenir (BYKHY Madde 2/3). Küçük alan veya düşük kat sayısı bir binayı kapsam dışına çıkarmaz.
Mevcut binalar BYKHY'ye tabi mi?
Mevcut yapılar için Yönetmeliğin Onuncu Kısmı ayrı bir rejim kurar (BYKHY Madde 138). 2002/4390 sayılı eski Yönetmeliğe uygun yangın tedbirleri alınmış yapılarda ilave tedbir alınmaması asıldır; yapı sahibi isterse ilave tedbir alabilir (BYKHY Madde 138/2). Bu Kısımda açıklık bulunmayan hususlarda yapı ruhsatı vermeye yetkili idarenin görüşü esas alınır (BYKHY Madde 144).
Kullanım amacı değişen mevcut yapıda ne olur?
Kullanım amacı değiştirilerek sağlık amaçlı bina, yatılı sağlık kuruluşu, anaokulu, kreş, çocuk kulübü, ilköğretim okulu, yetiştirme yurdu, eğlence yeri, konaklama amaçlı yapı veya tehlikeli madde bulundurulan bina haline gelen yapılar mevcut yapı rejiminin dışında tutulur (BYKHY Madde 138/1) ve bunlar hakkında Yönetmeliğin diğer kısımlarında belirtilen hükümler uygulanır (BYKHY Madde 139).
Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.