Kısa cevap: BYKHY Ek-2/A'ya göre A2 sınıfı malzemeler, tam gelişmiş yangın şartı altında yangın yüküne ve yangın gelişmesine önemli ölçüde katkıda bulunmaz. s1, duman üretiminde s2'den daha ağır kriterleri sağlayan sınıftır. d0 ise yanma damlası veya taneciği oluşmaması demektir. Ek-2/Ç'de bu üçlü, zor yanıcı malzemenin karşılığı olarak verilmiştir.

Kısa cevap: A2-s1,d0 kodu üç bilgiyi birden taşır. A2 malzemenin yangın gelişmesine önemli ölçüde katkı vermediğini, s1 duman üretiminin en sıkı kademede olduğunu, d0 ise yanma damlası oluşmadığını söyler. BYKHY Ek-2/Ç bu üçlüyü doğrudan zor yanıcı malzemenin karşılığı olarak verir.

Yönetmelik yanıcılığı nerede tanımlıyor

Yapı malzemelerinin yangına tepki sınıflarının belirlenmesinde ilgili yönetmelik ve standartların esas alınacağı BYKHY Madde 29/5'te belirtilir. Sınıfları gösteren tablolar ise Madde 29/6 ile dört ekte toplanmıştır.

Yangına dayanım ise ayrı bir konudur ve Madde 29/7 ile Ek-3'e bırakılmıştır: Ek-3/A yapı elemanlarının yangına dayanım sembollerini, Ek-3/B dayanım sürelerini, Ek-3/C bina kullanım sınıflarına göre süreleri verir. Ek-3/A'da R yük taşıma kapasitesini, E bütünlüğü, I yalıtımı, W ışınım yaymayı gösterir; aynı ekte M mekanik dayanımı, C kendiliğinden kapanmayı, S duman sızıntısını karşılar. Kısaca: A2-s1,d0 bir malzemenin tepkisi, REI 90 bir yapı elemanının dayanımıdır. Kazan dairesi bölmesinde istenen süre dayanım tarafındadır; ayrıntısı için kazan dairesi 120 dakika kuralı yazısına bakabilirsiniz.

A1'den F'ye: Ek-2/A ne diyor

Sınıf BYKHY Ek-2/A tanımı
A1 Tam gelişmiş yangını da kapsayan yanmanın herhangi bir kademesinde yanmaya katkıda bulunmaz; alt sınıfların bütün özelliklerini sağladığı kabul edilir
A2 TS EN 13823'e göre B sınıfı kriterlerini sağlar; ilave olarak tam gelişmiş yangın şartında yangın yüküne ve yangın gelişmesine önemli ölçüde katkıda bulunmaz
B C sınıfı kriterlerine ilave olarak daha ağır şartları sağlar
C D sınıfı kriterlerine ilave olarak daha ağır şartları sağlar; tek alev başlıkla yapılan termal atakta yanal alev yayılması sınırlı kalır
D E sınıfı kriterlerini sağlar ve küçük alev atağına uzun süre direnir; sınırlı ısı açığa çıkaran tek yanan cisim atağına dayanıklıdır
E Önemli ölçüde alev yayılması olmayan küçük bir alev atağına kısa süre direnir
F Yangın performansı tayin edilmemiş, A1 ile E arasında sınıflandırılmamış malzeme

Ek-2/A duman ve damlama eklerini de tanımlar. Duman: s3 duman üretimi açısından sınırlama olmayan, s2 duman üretiminin artış hızı yanında toplam duman üretimi de sınırlandırılmış olan, s1 ise s2'den daha ağır kriterleri sağlayan sınıftır. Yanma damlaları ve tanecikleri: d2 sınırlama yok, d1 belirlenen bir süreden daha uzun sürede damla veya tanecik olmamalı, d0 ise hiç yanma damlası veya taneciği oluşmamalı demektir.

Döşeme malzemeleri Ek-2/B ile ayrı bir aileden sınıflandırılır: A1fl, A2fl, Bfl, Cfl, Dfl, Efl, Ffl. Bu ailede duman için yalnız iki kademe vardır; Ek-2/B'de s2 sınırlama yok, s1 ise toplam duman oluşumu sınırlandırılmış anlamına gelir. Zemin kaplamasının dosyasında Cfl-s1 yazması bir yazım hatası değil, doğru aileden gelen bir sınıftır.

Ek-2/C ise test edilmeye gerek olmadan A1 ve A1fl kabul edilen malzemeleri listeler. Listede beton ve prekast betonarme ürünler, gaz beton üniteler, çimento ve elyaflı çimento, mineral yün, genleşmiş kil, genleşmiş perlit ve vermikülit, selüler cam ile demir, çelik, paslanmaz çelik, bakır, çinko, alüminyum ve kurşun gibi metaller yer alır. Bu listedeki bir malzeme için ayrıca deney raporu istemek gereksiz bir taleptir; listede olmayan bir ürün için A1 iddiası ise belgesiz kabul edilemez.

Zor yanıcı, zor alevlenici: Ek-2/Ç eşleştirmesi

Yönetmeliğin madde metinleri kod değil, Türkçe terim kullanır: hiç yanmaz, zor yanıcı, zor alevlenici, normal alevlenici, kolay alevlenici. Bu terimlerin TS EN 13501-1 karşılığı Ek-2/Ç'de verilmiştir. Şartname yazarken kullanmanız gereken tablo budur.

Yanıcılık özelliği Ek-2/Ç karşılığı (döşemeler dışındaki yapı malzemeleri)
Hiç yanmaz A1
Zor yanıcı A2-s1,d0
Zor alevlenici B,C-s1,d0; A2-s2,d0; A2,B,C-s3,d0; A2,B,C-s1,d1; A2,B,C-s1,d2; en az A2,B,C-s3,d2
Normal alevlenici D-s1,d0; D-s2,d0; D-s3,d0; E; D-s1,d2; D-s2,d2; D-s3,d2; en az E-d2
Kolay alevlenici F

Döşeme malzemeleri için Ek-2/Ç ayrı bir tablo verir: hiç yanmaz A1fl, zor yanıcı A2fl-s1, zor alevlenici Bfl-s1 ve en az Cfl-s1, normal alevlenici A2fl-s2 ile Efl arasındaki satırlar, kolay alevlenici Ffl.

Ek-2/Ç'nin birinci dipnotu önemli bir uyarı taşır: TS 1263'te verilmiş yanıcılık sınıflarına sahip yapı malzemelerinin TS EN 13501-1 sınıflarına denk sayılabilmesi için, o malzemelerin TS EN 13501-1'de belirtilen ilgili sınıfa ait test standardı şartlarını sağlaması gerekir. Yani eski sınıf adına dayanan bir belge, tek başına yeni sınıfı taşımaz.

Yönetmelik hangi yüzeyde ne istiyor

Yanıcılık talebi tek bir maddede değil, yüzey yüzey dağıtılmıştır.

Genel yasak. Madde 29/2'ye göre kolay alevlenen yapı malzemelerinin inşaatta kullanılmasına müsaade edilmez; bu malzemeler ancak bir kompozit içinde normal alevlenen malzemeye dönüştürülerek kullanılabilir.

Duvar iç kaplamaları ve iç yalıtım. Madde 29/3'e göre duvarlardaki iç kaplamalar ile içte uygulanacak ısı ve ses yalıtımları en az normal alevlenici; yüksek binalarda ve kapasitesi 100 kişiden fazla olan sinema, tiyatro, konferans ve düğün salonu gibi yerlerde ise en az zor alevlenici malzemeden yapılır.

Tesisat boruları. Madde 29/4'e göre yüksek binalarda ıslak hacimlerden geçen branşman boruları hariç olmak üzere, 70 mm'den daha büyük çaplı tesisat borularının en az zor alevlenici olması gerekir. Normal alevlenici pis su borusu kullanılması halinde kat geçişlerinde, kompartıman duvarının yangına dayanım süresi kadar dayanım sağlayacak yangın kesicileri kullanılır.

Döşeme ve tavan. Madde 26/2'ye göre döşeme kaplamaları en az normal alevlenici, yüksek binalarda en az zor alevlenici olur. Madde 26/3, döşeme üzerinde kolay alevlenen malzemeden ısı yalıtımına ancak üzeri en az 2 cm kalınlığında şap tabakası ile örtülmek şartıyla izin verir. Madde 26/4'e göre ayrık nizamda müstakil konutlar dışındaki binaların tavan kaplamaları ve asma tavanlarının malzemesi en az zor alevlenici olmalıdır.

Kaçış yolları. Madde 38/3'e göre kaçış merdivenlerinin duvar, tavan ve tabanında hiçbir yanıcı malzeme kullanılamaz. Aynı yasak Madde 34/2 ile yangın güvenlik holleri için de geçerlidir. Kaçış yolu zincirinin bütünü için kaçış yolları ve merdivenler yazısına bakın.

Cephe ve çatı. Cephe talebi Madde 27'de, çatı talebi Madde 28'dedir. Madde 28/2'ye göre çatı kaplamalarının altında yer alan yüzeyin veya yalıtımın en az zor alevlenici olması gerekir.

Kompartıman bütünlüğü ile malzeme seçimi birlikte yürür; kompartıman alanlarının kullanım sınıfına göre nasıl değiştiğini yangın kompartımanı alanları yazısında bulabilirsiniz. Belgelerin hangi onay kuruluşundan geldiği ise ayrı bir başlıktır; TSE, CE, FM, UL ve VdS farklarını onay farkları yazısında karşılaştırmıştım.

Sistem sertifikası: ürün değil, kurulmuş hal

Yönetmelik iki yerde açıkça sistem belgesi ister. Madde 26/1, ön dökümlü olmayan dişli döşemelerde dolgu malzemesi normal alevlenici sınıfa tabi ise, dolgu malzemesi ile tavan kaplama malzemesinin birlikte oluşturduğu sistemin en az zor alevlenici olduğunun ve yangına dayanım sınıfının Ek-3/B'ye uygunluğunun akredite bir laboratuvar tarafından sertifikalandırılmasını, sistem detayının da piyasaya arz dokümanında yer almasını şart koşar. Madde 27/2-a ise ısı yalıtım sistemleri için aynı yaklaşımı kurar: yalıtım malzemesi, yapıştırıcı, dübel, sıva filesi ve sıva ile teşkil edilen sistem, akredite bir laboratuvar tarafından sertifikalandırılmalıdır.

Buradaki mantık sahaya doğrudan uyarlanabilir: sınıf ürüne değil, monte edilmiş hale aittir. Bir levha tek başına bir sınıfa sahip olabilir ama yapıştırıcısı, altlığı, filesi ve sıvası ile birlikte oluşturduğu sistem farklı davranabilir. Yönetmelik bu iki yerde sistem belgesi isteyerek, aslında genel bir denetim alışkanlığını da tarif etmiş oluyor.

Saha notu

Bir projede asma tavan plakası için en az zor alevlenici şartı yazılmıştı. Malzeme kabulünde plakanın belgesi eksiksiz geldi. Ancak plakanın arkasına serilen akustik keçe hiçbir belgede geçmiyordu; taşıyıcı sistem ve keçe, plakanın sınıfıyla ilgisi olmayan bir yanıcı yük ekliyordu. Madde 26/4'ün doğrudan istediği şey tavan kaplaması ve asma tavan malzemesidir; ancak o boşluğa giren her katman için de sınıf sormak, denetimi gerçekten yapmış olmak demektir.

İkinci bir örnek: yüksek bir binada pis su kolonu normal alevlenici malzemedendi ve çapı 70 mm'nin üzerindeydi. Madde 29/4 bu durumda kat geçişlerinde kompartıman duvarı dayanım süresi kadar yangın kesici ister. Kesiciler yapılmamıştı ve konu, borunun sınıfının tartışılmasıyla geçiştirilmek isteniyordu. Oysa fıkra, normal alevlenici boruyu yasaklamıyor; onu kullanacaksanız kat geçişinde kesici istiyor.

Ders şu: malzeme kabul formunuza tek bir satır ekleyin ve her ürün için Ek-2/Ç'deki hedef kodu yazın. Terimi yazıp kodu yazmamak, tedarikçiye yorum alanı bırakır.

Kontrol listesi

SSS

A2-s1,d0 ne anlama gelir?

BYKHY Ek-2/A'ya göre A2 sınıfı malzemeler, tam gelişmiş yangın şartı altında yangın yüküne ve yangın gelişmesine önemli ölçüde katkıda bulunmaz. s1, duman üretiminde s2'den daha ağır kriterleri sağlayan sınıftır. d0 ise yanma damlası veya taneciği oluşmaması demektir. Ek-2/Ç'de bu üçlü, zor yanıcı malzemenin karşılığı olarak verilmiştir.

BYKHY zor yanıcı derken hangi sınıfı kastediyor?

BYKHY Ek-2/Ç, döşemeler dışındaki yapı malzemeleri için zor yanıcı karşılığını A2-s1,d0 olarak verir. Hiç yanmaz karşılığı A1, kolay alevlenici karşılığı F'dir. Zor alevlenici ve normal alevlenici için Ek-2/Ç birden fazla kod satırı listeler; şartname yazarken bu satırların tamamına bakılması gerekir.

Kolay alevlenici malzeme binada kullanılabilir mi?

BYKHY Madde 29/2'ye göre yangına karşı güvenlik bakımından kolay alevlenen yapı malzemelerinin inşaatta kullanılmasına müsaade edilmez. Bu malzemeler ancak bir kompozit içinde normal alevlenen malzemeye dönüştürülerek kullanılabilir.

Yanıcılık sınıfı ile yangına dayanım aynı şey mi?

Hayır. Yanıcılık sınıfları BYKHY Madde 29/6 kapsamında Ek-2 tablolarında, yangına dayanım ise Madde 29/7 kapsamında Ek-3 tablolarında verilir. Ek-3/A'da R yük taşıma kapasitesini, E bütünlüğü, I yalıtımı, W ışınım yaymayı gösterir. A2-s1,d0 bir malzemenin tepkisi, REI 90 bir yapı elemanının dayanımıdır.

Kaynakça

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır. Madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.

Sık Sorulan Sorular

A2-s1,d0 ne anlama gelir?

BYKHY Ek-2/A'ya göre A2 sınıfı malzemeler, tam gelişmiş yangın şartı altında yangın yüküne ve yangın gelişmesine önemli ölçüde katkıda bulunmaz. s1, duman üretiminde s2'den daha ağır kriterleri sağlayan sınıftır. d0 ise yanma damlası veya taneciği oluşmaması demektir. Ek-2/Ç'de bu üçlü, zor yanıcı malzemenin karşılığı olarak verilmiştir.

BYKHY zor yanıcı derken hangi sınıfı kastediyor?

BYKHY Ek-2/Ç, döşemeler dışındaki yapı malzemeleri için zor yanıcı karşılığını A2-s1,d0 olarak verir. Hiç yanmaz karşılığı A1, kolay alevlenici karşılığı F'dir. Zor alevlenici ve normal alevlenici için Ek-2/Ç birden fazla kod satırı listeler; şartname yazarken bu satırların tamamına bakılması gerekir.

Kolay alevlenici malzeme binada kullanılabilir mi?

BYKHY Madde 29/2'ye göre yangına karşı güvenlik bakımından kolay alevlenen yapı malzemelerinin inşaatta kullanılmasına müsaade edilmez. Bu malzemeler ancak bir kompozit içinde normal alevlenen malzemeye dönüştürülerek kullanılabilir.

Yanıcılık sınıfı ile yangına dayanım aynı şey mi?

Hayır. Yanıcılık sınıfları BYKHY Madde 29/6 kapsamında Ek-2 tablolarında, yangına dayanım ise Madde 29/7 kapsamında Ek-3 tablolarında verilir. Ek-3/A'da R yük taşıma kapasitesini, E bütünlüğü, I yalıtımı, W ışınım yaymayı gösterir. A2-s1,d0 bir malzemenin tepkisi, REI 90 bir yapı elemanının dayanımıdır.

Kaynaklar & Uyarı

Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.

FS

Fatih Selvi

Makina mühendisi ve yazılım geliştirici. 16+ yıl mekanik tesisat ve yangın tesisatı deneyimi. NFPA 13/14/20/25 ve BYKHY uzmanı.