CMSA: Control Mode Specific Application Sprinkler

CMSA (control mode specific application) sprinklerler, TS EN 12845-2:2025 (EN 12845-2:2024) ile ESFR'nin yanında tanımlanan ikinci özel depolama koruması yaklaşımıdır. Bu yazıdaki tüm hükümler ve sayılar doğrudan bu standardın metninden alınmıştır; her değerin yanında madde veya tablo numarası ile EN sayfası verilmiştir.

1. Tanım ve kullanım alanı

Standardın Giriş bölümü (EN s.4): CMSA sprinkler koruması, kontrol modunda çalışan, yani depolama riskleri içindeki yangınları kontrol etme (ısı salım hızını sınırlama) yeteneğine sahip sprinklerler kullanır. CMSA koruması, alternatif yaklaşımların uygun görülmediği, yüksek tehlikeli depolama senaryolarındaki çeşitli belirli zorluklarda kullanılma eğilimindedir. Tasarımlar tipik olarak çalışan başlık sayısı ve gereken başlık basıncı ile tanımlanır.

"Specific application" ifadesinin operasyonel karşılığı Madde 5.1.1'dedir (EN s.8): Madde 6.6 ve 6.7'de verilen tasarım kriterleri, sprinklerin amaçlanan tavan yüksekliği, depolama yüksekliği, mal ve depolama tipi için başarıyla test edilmiş olması şartıyla geçerlidir. NOT 1 aynı yerde, bu kriterlerin çeşitli yangın test laboratuvarlarında yapılan tam ölçekli yangın testlerinin sonuçlarını yansıttığını belirtir.

2. Sprinkler tipi ve sıcaklık

Madde 5.1.1 (EN s.7): prEN 12259-15'e uygun CMSA sarkık (pendent), kuru sarkık (dry pendent) veya yukarı bakan (upright) sprinkler kullanılacaktır. Kuru CMSA sistemlerinde yalnızca kuru sarkık ve yukarı bakan sprinkler kullanılacaktır.

Madde 5.1.1 NOT 2 (EN s.8): CMSA tipik olarak 68 °C ile 74 °C nominal çalışma sıcaklığına sahiptir; kuru sistemler istisna olup orada genellikle 141 °C'dir. Sprinkler nominal çalışma sıcaklığı ve tepki karakteristiği, Madde 6'daki tasarım tablolarında belirtilir.

3. Aralık, kapsama alanı ve tavan altı konum

Madde 5.1.3.3 (EN s.8):

Madde 5.1.3.4 (EN s.8) bir istisna tanır: kurulu nesnelerin deşarjı kabul edilemez biçimde engellemesini önlemek amacıyla, her yönde maksimum lineer aralık en fazla 0,3 m uzatılabilir ve bu, maksimum alanın 10,2 m²'ye kadar genişlemesine izin verir. Bu birden fazla kez uygulanabilir, ancak her seferinde komşu aralık 5.1.3.2 veya 5.1.3.3'e uygun olmalıdır. Standart bunun bir istisna olduğunu ve normal standart tasarım olarak uygulanmayacağını açıkça yazar.

Tavan altı düşey konum Madde 5.1.3.5.2 ve Tablo 2 (EN s.9-10) ile belirlenir. Sprinklerler deflektör tavanın en az 100 mm altında olacak şekilde monte edilir. Maksimum düşey mesafe (ısıl elemanın tavan altındaki mesafesi, mm):

Madde 5.1.3.7 (EN s.12): tavan sprinkler deflektörleri ile depolamanın tepesi arasında en az 1 m açık mesafe korunacaktır.

Madde 5.1.3.5.4 (EN s.11-12): standart tepkili elemanlı CMSA sprinklerler, engelli yapının oluşturduğu her kanal gözünde kurulacaktır; bunun istisnası, dolu yapı elemanlarının tavandan en fazla 600 mm aşağı uzanması ve şu şartlardan birinin sağlanmasıdır: deflektör, yanmaz dolu yapı elemanının 25 mm ile 150 mm altına monte edilir (eleman tavandan 300 mm'den fazla aşağı uzuyorsa oluşan gözler 28 m²'yi aşmayacak ve yatayda 0,9 m'den geniş olmayacaktır); veya yanıcı ve tavandan 300-525 mm aşağı uzanan elemanın 25-100 mm altına monte edilir ve gözler 28 m²'yi aşmaz; veya yanmaz ve tavandan 300-525 mm aşağı uzanan elemanın 25-150 mm altına, tavandan en fazla 550 mm aşağıda monte edilir ve gözler 28 m²'yi aşmaz.

4. Bina sınırları ve engeller

CMSA için geçerli bina sınırlamaları ESFR ile ortaktır:

• Tavan eğimi: maksimum 10° (%17,6) (Madde 5.2.1, EN s.12).
• Duman ve ısı bacaları: yalnızca elle açılan bacalar; düşen tip yasak (Madde 5.2.4, EN s.16).
• Hava hızı: tavan seviyesi sprinklerinde 1,5 m/s sınırı (Madde 5.2.6.1 ve 5.2.6.2, EN s.18 ve 20).
• Engeller: Madde 5.3.1 (EN s.21) açıkça şunu söyler: tavan koruması için engel gereksinimleri ve engelleri telafi etme gereksinimleri ESFR ve CMSA sistem tasarımları için aynıdır. Bu nedenle Tablo 3 (EN s.23), Tablo 4 (EN s.24) ve Tablo 5 (EN s.26) her iki tip için de aynen geçerlidir.

Kuru boru CMSA için ek bir düzenleme Madde 6.7.2'dedir (EN s.55-56): yukarı bakan, standart tepkili, nominal 141 °C sıcaklıklı tavan seviyesi CMSA sprinklerleri uçları kapalı kuru boru (ağaç tipi) veya benzeri sistemde kullanılacaktır; kafesli (gridded) veya çevrimli (looped) sistemler kullanılmayacaktır. Ön tepkili (pre-action) veya kilitlemeli sistemlerde, sistemi başlatmak için ısı algılaması olarak lineer ısı dedeksiyonu (LHD) kullanılacaktır; dedeksiyon hattı, sprinklerlerle aynı algılama örüntüsünü elde etmek için kol boruları çevresine sarılacaktır.

5. Tasarım tabloları

Madde 6.7.1 (EN s.48): Tablo 15'ten Tablo 21'e kadar olan tablolar, depolama ve tavan yüksekliğine dayalı olarak yalnız tavan CMSA koruması için tasarım kriterleri verir. Kuru CMSA tasarımında su ulaşma süresi, tasarım tablolarında aksi belirtilmedikçe, 4 sprinkler çalışırken 40 s olacaktır.

Tabloların kapsamı:

Örnek satırlar:

• Tablo 16 (EN s.50): HHS3, depolama 7,6 m / tavan 9,1 m, ıslak: K240 yukarı bakan 15 sprinkler @ 1,5 bar; K280 sarkık 15 @ 1,1 bar; K360 sarkık 15 @ 0,7 bar; K360 yukarı bakan 12 @ 1,4 bar.
• Tablo 16 (EN s.50): HHS4, depolama 6,1 m / tavan 9,1 m, ıslak: K160 yukarı bakan 25 sprinkler @ 1,7 bar veya K240 yukarı bakan 15 @ 1,5 bar.
• Tablo 22 (EN s.57), yalnız ıslak sistemler: STC3, STC4.1 veya STC4.2'de sırt üstü veya yan yatık lastik, depolama ≤7,6 m / tavan ≤9,8 m: K160 yukarı bakan 15 sprinkler @ 5,2 bar veya K240 yukarı bakan 15 @ 2,4 bar.
• Tablo 23 (EN s.57): ağır rulo kâğıt, dik (on-end), standart/kapalı dizi, depolama ≤7,9 m / tavan ≤18 m, ıslak: K160 yukarı bakan 15 @ 3,4 bar veya K240 yukarı bakan 15 @ 1,5 bar.

6. Raf içi sprinklerler

CMSA tavan tablolarında raf içi sprinkler, tablo dipnotu ile düzenlenir. Tablo 17, Tablo 19 ve Tablo 20 dipnot a (EN s.51, 53, 54): ilgili satırlarda tavan tasarımına ek olarak, rafın orta seviyesinin üstündeki ilk seviyede bir raf içi sprinkler seviyesi bulunur ve bu seviye 115 l/dk'da 8 sprinkler için tasarlanır.

Tablo 19 ve Tablo 20'de bir de dipnot b vardır: ilgili satır yalnızca tek sıra ve çift sıra raflar için ve koridorların 2,4 m'den az olmadığı yerlerde geçerlidir.

7. Süre, tasarım alanı biçimi ve genel tasarım kuralları

Su temini süresi ve tasarım alanı biçimi Tablo 6 (Madde 6.4, EN s.34) ile belirlenir: 9-12 sprinkler için 60 dk; 15-16 sprinkler için 90 dk; 20-30 sprinkler için 120 dk. Tasarım alanı biçimi 12 sprinkler için 4 × 3, 15 için 5 × 3, 16 için 5 × 3 + 1 × 1, 20 için 5 × 4, 30 için 7 × 4 + 2 × 1'dir. NOT 2: CMSA ile rulo kâğıt depolamasında süre sprinkler sayısından bağımsız olarak 120 dk; NOT 3: CMSA ile lastik depolamasında 180 dk.

Aynı maddede iki kritik hüküm daha vardır: kol borularında belirlenen sayıdan az sprinkler varsa, tüm sprinklerlerin çalıştığı varsayılır ve telafi için ilgili kol borusu sayısı artırılır. Ayrıca elverişli (favourable) tasarım alanı gerekli değildir ve elverişli hidrolik alan talebini sınırlamak için çap küçültmesine izin verilmez.

Madde 6.1 (EN s.33) genel tasarım kurallarını toplar: interpolasyon ve ekstrapolasyon yasaktır; tüm baca (flue) boşlukları 150 mm'den az olmayacaktır; STC3 ve STC4.3'te yükleme koridorları arası 6 m'den fazla olmayacaktır; yükleme koridorları, tasarım tablosu daha büyük bir minimum istemedikçe en az 1,2 m genişliğinde olacaktır; HHS1 ve HHS2 için aksi belirtilmedikçe HHS3 koruma kategorisi kullanılacaktır; yüksek kategoriler için koruma düşük kategorileri korumak üzere kullanılabilir; belirli bir tavan yüksekliğindeki bir k-faktörü tasarımı, başka parametre değişmemek şartıyla daha düşük tavan yüksekliğine uygulanabilir; sprinkler deflektöründen depolanan malın tepesine en az 1 m açıklık gerekir ve 4 m'den fazla açıklıklar tasarım parametrelerinde bir düzeltme gerektirmez.

8. Nerede kullanılamaz

• Madde 6.1 (EN s.33): tasarım tablolarının kapsamadığı malların depolanması, örneğin yanıcı sıvılar, aerosoller ve bu tür malların tek palet yükleri, bu dokümana göre korunmayacaktır; yerine uygulanabildiği yerde EN 12845 uygulanır.
• Madde 6.2 (EN s.33): CMSA koruması FH3 ile FH5 işgallerine uygulanmayacaktır.
• Madde 4 (EN s.6): açık üstlü kaplar, aksi özellikle belirtilmedikçe CMSA ile korunan depolama tehlikelerinde kullanılmayacaktır.

Saha notu: CMSA'nın esnekliği kuru sistemde çalışabilmesinden gelir; sertliği ise her satırın belirli bir ürün, depolama tipi, depolama yüksekliği ve tavan yüksekliği kombinasyonuna bağlı olmasından. Tabloda satır yoksa interpolasyon ile satır üretilemez.

Sık Sorulan Sorular

CMSA sprinkler nedir ve hangi standarda göre seçilir?

TS EN 12845-2:2025 Giriş, EN s.4: CMSA, kontrol modunda çalışan, yani depolama risklerindeki yangınların ısı salım hızını sınırlama yeteneğine sahip sprinklerdir ve alternatif yaklaşımların uygun görülmediği belirli zorlu yüksek tehlikeli depolama senaryolarında kullanılır. Madde 5.1.1, EN s.7: prEN 12259-15'e uygun CMSA sarkık, kuru sarkık veya yukarı bakan sprinkler kullanılacaktır; kuru CMSA sistemlerinde yalnızca kuru sarkık ve yukarı bakan sprinkler kullanılır.

CMSA sprinkler aralıkları ve kapsama alanı nedir?

Madde 5.1.3.3, EN s.8: iki sprinkler arası minimum mesafe 2,4 m; komşu iki sprinkler arası maksimum aralık 3,7 m, yanıcı engelli yapıda 3,1 m. Duvara mesafe, izin verilen maksimum aralığın %50'sinden fazla olmayacaktır. Sprinkler başına maksimum alan, tavanı engelsiz ve yanmaz, engelli ve yanmaz veya engelsiz ve yanıcı olan STC1 hâllerinde 12 m², diğer tüm hâllerde 9,3 m²; minimum alan 7,5 m²'dir.

CMSA kuru sistemlerde hangi sprinkler ve sıcaklık kullanılır?

Madde 6.7.2, EN s.55: yukarı bakan, standart tepkili, nominal sıcaklığı 141 °C olan tavan seviyesi CMSA sprinklerleri, uçları kapalı kuru boru (ağaç tipi) veya benzeri sistemde kullanılacaktır; kafesli (gridded) veya çevrimli (looped) sistemler kullanılmayacaktır. Madde 6.7.1, EN s.48: kuru CMSA tasarımında su ulaşma süresi, tasarım tablolarında aksi belirtilmedikçe 4 sprinkler çalışırken 40 s olacaktır.

CMSA ile raf içi sprinkler nasıl tasarlanır?

Tablo 17, 19 ve 20 dipnot a (EN s.51, 53, 54): rafın orta seviyesinin üstündeki ilk seviyede bir raf içi sprinkler seviyesi eklenir ve bu seviye 115 l/dk'da 8 sprinkler için tasarlanır.

CMSA ile hangi ürünler korunamaz?

Madde 6.1, EN s.33: tasarım tablolarının kapsamadığı malların depolanması, örneğin yanıcı sıvılar, aerosoller ve bu tür malların tek palet yükleri, bu dokümana göre korunmayacaktır; yerine uygulanabildiği yerde EN 12845 uygulanacaktır. Madde 6.2, EN s.33: CMSA koruması FH3 ile FH5 işgallerine uygulanmaz.

Kaynakça

• TS EN 12845-2:2025 (EN 12845-2:2024), Giriş - CMSA tanımı (EN s.4)
• TS EN 12845-2:2025, Madde 4 Genel (EN s.6)
• TS EN 12845-2:2025, Madde 5.1.1 Sprinkler tipi ve NOT 2 (EN s.7-8)
• TS EN 12845-2:2025, Madde 5.1.3.3 ve 5.1.3.4 (EN s.8)
• TS EN 12845-2:2025, Madde 5.1.3.5.2 ve Tablo 2 (EN s.9-10)
• TS EN 12845-2:2025, Madde 5.1.3.5.4 (EN s.11-12)
• TS EN 12845-2:2025, Madde 5.1.3.7 ve 5.2.1 (EN s.12)
• TS EN 12845-2:2025, Madde 5.2.4 (EN s.16), 5.2.6.1 (EN s.18), 5.2.6.2 (EN s.20)
• TS EN 12845-2:2025, Madde 5.3.1 (EN s.21) ve Tablo 3, 4, 5 (EN s.23, 24, 26)
• TS EN 12845-2:2025, Madde 6.1 ve 6.2 (EN s.33)
• TS EN 12845-2:2025, Madde 6.4 ve Tablo 6 (EN s.34)
• TS EN 12845-2:2025, Madde 6.7.1 (EN s.48)
• TS EN 12845-2:2025, Tablo 15 (EN s.49), Tablo 16 (EN s.50), Tablo 17 (EN s.51), Tablo 18 (EN s.52), Tablo 19 (EN s.53), Tablo 20 (EN s.54), Tablo 21 (EN s.55)
• TS EN 12845-2:2025, Madde 6.7.2 (EN s.55-56) ve 6.7.3 (EN s.56)
• TS EN 12845-2:2025, Tablo 22 ve Tablo 23 (EN s.57), Tablo 24 ve Tablo 25 (EN s.58)