Bir depo binası nadiren yalnız depodan ibarettir: sevkiyat holü, paketleme, ofis, teknik hacim ve bakım atölyesi çoğu zaman aynı çatının altındadır. TS EN 12845-2:2025 (EN 12845-2:2024) bu duruma iki maddeyle cevap verir: Madde 6.2 depolama dışı işgallerde ESFR ve CMSA'nın nerede kullanılabileceğini, Madde 6.3 farklı koruma konseptlerinin nasıl ayrılacağını belirler. Aşağıdaki her hüküm bu standarttan veya TS EN 12845+A2:2026'dan alıntıdır.
1. Kritik sınır: FH3, FH4 ve FH5'te ESFR ve CMSA yok
Madde 6.2 (EN s.33) iki cümledir ve tasarımın çerçevesini tek başına çizer:
ESFR ve CMSA koruması FH3 ile FH5 işgallerine uygulanmayacaktır. ESFR ve CMSA sprinklerler FH1 ve FH2 tehlikelerinde, EN 12845:2015+A1:2019 Tablo 2'de ilgili tehlikeler için izin verilen depolama dâhil olmak üzere (bkz. Tablo A.1) kullanılırsa, depolama kategorisinden bağımsız olarak, 6.6 veya 6.7'ye göre HHS1 ile HHS3 gibi tasarlanacaklardır. ESFR ve CMSA kurulumuna ilişkin tüm gereksinimler uygulanacaktır.
Bu hükmün pratik karşılığı Annex A Tablo A.1 (normatif, EN s.59) ile ortaya çıkar:
| EN 12845 sınıfı | EN 12845-2 sınıfı |
|---|---|
| LH | FH1 |
| OH1 | FH1 |
| OH2 | FH2 |
| OH3 | FH2 |
| OH4 | FH3 |
| HHP1 | FH4 |
| HHP2 | FH4 |
| HHP3 | FH5 |
İki tabloyu birleştirince sonuç şudur: LH, OH1, OH2 ve OH3 olarak sınıflanan depolama dışı alanlarda ESFR ve CMSA kullanılabilir, ancak bu alanlar HHS1-HHS3 gibi tasarlanır. OH4, HHP1, HHP2 ve HHP3 olarak sınıflanan alanlarda ESFR ve CMSA kullanılamaz.
Tehlike sınıfının belirlenmesi ise EN 12845+A2 Annex A'ya (EN s.124-126) ve Madde 6.2'ye dayanır; EN 12845-2 Madde 4 (EN s.6) "FH ve HHS belirlemesi için Annex A uygulanacaktır" der.
Bir ikinci kapsam bilgisi Tablo 11'in girişindedir (EN s.41): o tablodaki tüm tasarımlar, 1,8 m depolama yüksekliğine kadar 20 m²'ye kadar HHS4'ü veya tutuşabilir sıvı hariç FH (depolama dışı) riskini koruyabilir.
2. Depolama dışı alanda tehlike sınıfı nasıl belirlenir
Sınıflandırma EN 12845+A2 Madde 6'dan gelir:
- LH (Madde 6.2.2, EN s.31): düşük yangın yüküne ve düşük yanıcılığa sahip, hiçbir tek kompartmanı 126 m²'yi aşmayan ve en az 30 dk yangın dayanımı olan işgaller. Örnekler Annex A'dadır.
- OH (Madde 6.2.3, EN s.31): orta yangın yükü ve orta yanıcılıkta yanıcı malzemelerin işlendiği veya üretildiği işgaller; OH1'den OH4'e dört gruba ayrılır. OH olarak sınıflanan işgallerde depolamaya ancak şu koşullarla izin verilir: (a) oda genelinde koruma en az OH3'e göre tasarlanır; (b) Tablo 1'deki maksimum depolama yükseklikleri aşılmaz; (c) tek bloğun maksimum depolama alanı 50 m²'yi aşmaz ve blok çevresinde en az 2,4 m açıklık bulunur. Alan OH4 olarak sınıflanmışsa veya (b) ya da (c) sağlanamıyorsa, alandaki depolama HHS olarak ele alınır.
- Tablo 1 (EN s.32), OH3 koruması için maksimum depolama yükseklikleri: serbest/blok istifte (ST1) Kategori I 4,0 m, Kategori II 3,0 m, Kategori III 2,1 m, Kategori IV 1,2 m; diğer konfigürasyonlarda (ST2-ST6) sırasıyla 3,5 m, 2,6 m, 1,7 m ve 1,2 m.
3. Açık irtibatlı farklı tehlike sınıfları
TS EN 12845+A2 Madde 6.1'in sonu (EN s.31): farklı tehlike sınıflandırmasına sahip açık irtibatlı alanlar varsa, daha yüksek tasarım kriteri, düşük sınıflandırmalı alana en az iki sıra sprinkler kadar uzatılacaktır.
Bu kural, karma binada ESFR/CMSA korumalı depo ile ona açılan CMDA korumalı bir paketleme alanı arasındaki geçişin nasıl ele alınacağını belirler.
4. Farklı koruma konseptlerinin ayrılması (Madde 6.3, EN s.34)
EN 12845-2 Madde 6.3 tam olarak şu iki durumda tavanda duman perdesi (draft curtain) ister:
- komşu alanlar aynı tavan yüksekliğinde ve farklı RTI'ye sahipse;
- ESFR, komşu CMSA veya standart sprinklerden daha yüksek bir tavan yüksekliğine kuruluysa.
Perdenin ve ayrımın özellikleri:
| Gereksinim | Değer |
|---|---|
| Perde derinliği | En az 600 mm |
| Perde malzemesi | Yanmaz |
| Perde konumu | Farklı sprinkler tipleri arasında; konumlandırma 5.1.3.8'e uygun |
| Ayırıcı koridor genişliği | En az 1,2 m, tüm depolanan maldan arındırılmış |
| Koridorun merkezi | Farklı sprinkler tipleri arasındaki orta nokta ile çakışır |
Perde konumlandırması için atıf yapılan Madde 5.1.3.8 (EN s.12) iki uyarı taşır: duman perdeleri tercihen sprinkler dizileri içine kurulmamalıdır; gerekiyorsa perdenin iki yanındaki sprinklerler perdeye genel olarak eşit aralıkta olmalı ve engel kriterleri sağlanmalıdır. NOT 2: duman perdelerinin sprinkler etkinliği üzerinde olumsuz etkisi olduğu gösterilmiştir; gerekli oldukları yerde olumsuz etkiyi en aza indirmek için özel değerlendirme gerekir.
5. Yangın bölmeleri ve korumasız alanlar
TS EN 12845+A2 Madde 5.3 (EN s.30): sprinkler korumalı alan ile korumasız alan arasındaki ayrım, yetkili otoritenin belirlediği bir yangın dayanımına sahip olacak, ancak hiçbir durumda 60 dakikadan az olmayacaktır. Kapılar kendinden kapanır olacak veya yangın durumunda otomatik olarak kapanacaktır. Sprinklerli bir bina veya bölümün düşeyde altında, korumasız bir bina veya bölüm bulunmamalıdır (5.1.2 ve 5.1.3'te belirtilenler hariç).
Madde 5.4 (EN s.30): çatı ve döşemedeki gizli hacmin yüksekliği 0,8 m'yi aşıyorsa bu hacimler sprinkler ile korunacaktır. 0,8 m'yi aşmıyorsa, yalnızca yanıcı malzeme içeriyor veya yanıcı malzemeyle inşa edilmişse korunur. Gizli hacimdeki koruma, ana tehlike sınıfı LH ise LH'ye, diğer tüm hâllerde OH1'e göre olacaktır.
6. Tesisat büyüklüğü ve ara katlar
Karma binada tesisat bölünmesini belirleyen sınır Tablo 17 (Madde 11.1.3, EN s.67): tek bir ıslak alarm vanası ile kontrol edilen maksimum korunan alan, LH'de 10 000 m², OH'de (içindeki LH sprinklerler dâhil) 12 000 m² (Annex D ve F'de izin verilenler hariç), HH'de (içindeki OH ve LH sprinklerler dâhil) 9 000 m².
Ara kat (mezzanine) konusu EN 12845-2 Madde 5.2.7'dedir (EN s.20-21): altlarında yanıcı yapı ve/veya yanıcı işgal bulunan dolu ara katların altına hızlı tepkili veya ESFR sprinkler kurulacaktır. İstisna: bir sıra sprinkler ara katın kenarından en fazla 0,6 m mesafede ise ve ara kat altındaki tüm depolama veya yanıcı mal bu çevre sprinklerlerinin oluşturduğu sınır içinde ise, ya da ara katın çevresinde bir duman perdesi sağlanmışsa standart tepkili sprinkler kurulabilir. Ara kat seviyesi sprinkler korumasının tasarımı, ara katın yüksekliğine ve altındaki işgale dayandırılır; CMDA sprinkler kullanımı için EN 12845'e bakılır.
7. Basınç sınırı
Karma binada farklı zonlar farklı basınçlarda çalışsa da üst sınır tektir: TS EN 12845+A2 Madde 8.2.1 (EN s.42): test dışında, 8.2.1.1 ve 8.2.1.2'de tanımlanan ekipman bağlantılarında veya konumlarda su basıncı 12 bar'ı aşmayacaktır. 8.2.1.1 listesi tüm sprinkler sistemleri için sprinklerleri, çoklu jet kontrollerini, su akış dedektörlerini, kuru boru ve ön tepkili alarm vanalarını, akseleratör ve egzosterleri, su motorlu alarmları ve zon kontrol vanalarını kapsar.
Saha notu: Karma binada asıl risk, depoda seçilen ESFR veya CMSA çözümünün komşu alanın işgal sınıfıyla uyuşmamasıdır. Sınıflandırma önce yapılır, koruma konsepti sonra seçilir; ters sırada ilerleyen projelerde Madde 6.2 tasarımı geri çevirir.
Sık Sorulan Sorular
ESFR ve CMSA depolama dışı alanlarda kullanılabilir mi?
TS EN 12845-2:2025 Madde 6.2, EN s.33: ESFR ve CMSA koruması FH3 ile FH5 işgallerine uygulanmayacaktır. FH1 ve FH2 tehlikelerinde, EN 12845:2015+A1:2019 Tablo 2'de ilgili tehlikeler için izin verilen depolama dâhil, ESFR ve CMSA sprinkler kullanılırsa, depolama kategorisinden bağımsız olarak 6.6 veya 6.7'ye göre HHS1 ile HHS3 gibi tasarlanacaklardır. ESFR ve CMSA kurulumuna ilişkin tüm gereksinimler uygulanır.
FH sınıfları EN 12845 tehlike sınıflarına nasıl çevrilir?
EN 12845-2:2024 Annex A Tablo A.1, EN s.59: LH → FH1, OH1 → FH1, OH2 → FH2, OH3 → FH2, OH4 → FH3, HHP1 → FH4, HHP2 → FH4, HHP3 → FH5. Madde 6.2 ile birlikte okunduğunda OH4 ve üstü alanlarda ESFR ve CMSA kullanılamaz.
Farklı koruma konseptine sahip komşu alanlar nasıl ayrılır?
Madde 6.3, EN s.34: tavanda duman perdesi (draft curtain) kurulacaktır; komşu alanlar aynı tavan yüksekliğinde ve farklı RTI'ye sahipse veya ESFR komşu CMSA ya da standart sprinklerden daha yüksek tavana kuruluysa. Perde en az 600 mm derinliğinde ve yanmaz malzemeden olacak, farklı sprinkler tipleri arasına yerleştirilecektir. İki farklı koruma konsepti alanı arasında, tüm depolanan maldan arındırılmış, en az 1,2 m genişliğinde bir koridor korunacaktır; koridorun merkezi farklı sprinkler tipleri arasındaki orta nokta ile çakışacaktır.
Sprinkler korumalı ve korumasız alanlar arasındaki bölme kaç dakika olmalıdır?
TS EN 12845+A2:2026 Madde 5.3, EN s.30: sprinkler korumalı alan ile korunmayan alan arasındaki ayrım, yetkili otoritenin belirlediği bir yangın dayanımına sahip olacak, ancak hiçbir durumda 60 dakikadan az olmayacaktır. Kapılar kendinden kapanır olacak veya yangın durumunda otomatik olarak kapanacaktır.
Aynı bina içinde farklı tehlike sınıfları açık bağlantılıysa ne yapılır?
TS EN 12845+A2:2026 Madde 6.1 sonu, EN s.31: farklı tehlike sınıflandırmasına sahip açık irtibatlı alanlar varsa, daha yüksek tasarım kriteri düşük sınıflandırmalı alana en az iki sıra sprinkler kadar uzatılacaktır.
Kaynakça
- TS EN 12845-2:2025 (EN 12845-2:2024), Madde 4 Genel (EN s.6)
- TS EN 12845-2:2025, Madde 5.1.3.8 Duman perdelerine göre konumlandırma (EN s.12)
- TS EN 12845-2:2025, Madde 5.2.7 Dolu ara katlar (EN s.20-21)
- TS EN 12845-2:2025, Madde 6.2 Depolama dışı işgallerin ESFR ve CMSA ile korunması (EN s.33)
- TS EN 12845-2:2025, Madde 6.3 Farklı koruma konsepti kullanan komşu alanlar (EN s.34)
- TS EN 12845-2:2025, Tablo 11 giriş metni (EN s.41)
- TS EN 12845-2:2025, Annex A Tablo A.1 (EN s.59)
- TS EN 12845+A2:2026, Madde 5.3 Yangına dayanıklı ayrım, Madde 5.4 Gizli hacimler (EN s.30)
- TS EN 12845+A2:2026, Madde 6.1 sonu - açık irtibatlı alanlar (EN s.31)
- TS EN 12845+A2:2026, Madde 6.2.2 ve 6.2.3 (EN s.31), Tablo 1 (EN s.32)
- TS EN 12845+A2:2026, Madde 8.2.1 (EN s.42)
- TS EN 12845+A2:2026, Madde 11.1.3 ve Tablo 17 (EN s.67)
- TS EN 12845+A2:2026, Annex A (EN s.124-126)
Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.