EN 12845 Alternate (Mevsimsel) Tesisat: Yaz Yaş, Kış Kuru

Donma riski taşıyan ama yılın büyük bölümünde ılıman kalan hacimlerde, TS EN 12845+A2:2026 (EN 12845:2015+A2:2026) üçüncü bir tesisat tipi tanır: alternate tesisat. Bu yazıdaki tüm hükümler, sayılar ve tablo değerleri bu standardın metninden alınmıştır; her birinin yanında madde veya tablo numarası ile EN sayfası verilmiştir.

1. Tanım (Madde 11.3.1, EN s.68)

Standardın tanımı şöyledir: alternate tesisatlar ya bir alternate alarm vanası ya da bir ıslak alarm vanası ile bir kuru alarm vanasından oluşan kompozit bir set içerir. Kış aylarında alternate veya kuru alarm vanasının mansabındaki tesisat borulaması basınçlı hava veya inert gaz ile, alarm vanasının memba tarafındaki sistemin geri kalanı basınçlı su ile doldurulur. Yılın diğer zamanlarında tesisat ıslak boru tesisatı olarak çalışır.

Karşılaştırma için: Madde 11.1.1 (EN s.66) ıslak boru tesisatını sürekli basınçlı su ile dolu olarak tanımlar ve yalnızca donma hasarı olasılığı bulunmayan ve ortam sıcaklığı 95 °C'yi aşmayacak tesislerde kurulacağını belirtir. Madde 11.2.1 (EN s.67) kuru boru tesisatlarının yalnızca donma hasarı olasılığı varsa veya sıcaklığın 70 °C'yi aştığı yerlerde (örneğin kurutma fırınlarında) kurulacağını söyler.

2. Su ulaşma süresi ve tesisat büyüklüğü

Madde 11.3.2 (EN s.68): tek bir sprinklerin açılması ile suyun deşarj olması arasındaki maksimum süre Tablo 18'deki değeri aşmayacaktır.

Tablo 18 (Madde 11.2.2, EN s.67) - Maksimum su ulaşma süresi, kuru ve alternate tesisatlar:

Test, Madde 15.5.2 (EN s.109)'da belirtilen uzak test vanası ile yapılır: hidrolik olarak en uzak konumda, bir dağıtım borusuna bağlı, tek bir sprinkler deşarjına eşdeğer debi veren bir test tesisi sağlanacaktır.

Aynı Madde 11.2.2 iki önemli bilgi daha içerir:

• Uyarı: kuru ve alternate tesisatların HHS uygulamalarında kullanılmaması şiddetle tavsiye edilir, çünkü suyun ilk çalışan sprinklerlere ulaşmasındaki gecikme sistemin etkinliğini ciddi biçimde bozabilir.
• NOT: deneyim, bir akseleratör ile LH veya OH için en fazla 4 m³, HH işgalleri için 3 m³ hacmin 11.2.2 gereksinimlerini karşılamasının beklendiğini göstermiştir.

Ön tepkili tesisatlarda da benzer bir süre vardır: Madde 11.4.1.4 b) (EN s.69) birden fazla ön tepkili tesisatın aynı anda devreye girmesi ile herhangi bir uzak test vanasından su deşarjı arasındaki sürenin 60 s'yi aşmamasını şart koşar.

Tesisat büyüklüğü: Tablo 17 (Madde 11.1.3, EN s.67) tek bir ıslak alarm vanası ile kontrol edilen maksimum korunan alanı verir: LH 10 000 m², OH (içindeki LH sprinklerler dâhil) 12 000 m² (Annex D ve F'de izin verilenler hariç), HH (içindeki OH ve LH sprinklerler dâhil) 9 000 m².

Yardımcı uzantılar (Madde 11.5, EN s.69): yardımcı kuru boru veya alternate uzantılar 11.2 ve 11.3'e uyacak, ancak sınırlı kapsamda olacak ve normal ıslak tesisatların uzantısını oluşturacaktır. Yalnızca şu iki durumda kurulur: (a) yeterince ısıtılmış bir binada donma hasarı olasılığı bulunan küçük alanlarda ıslak boru tesisatına kuru boru veya alternate uzantı olarak; (b) soğuk hava depolarında ve yüksek sıcaklıklı fırın veya ocaklarda ıslak boru ya da alternate tesisata kuru boru uzantısı olarak. Madde 11.5.2: herhangi bir yardımcı uzantıdaki sprinkler sayısı 100'ü aşmayacaktır; bir kontrol vana seti ile ikiden fazla yardımcı uzantı kontrol ediliyorsa, yardımcı uzantılardaki toplam sprinkler sayısı 250'yi aşmayacaktır.

3. Tasarım kriterleri: alan büyür

Tablo 3 (Madde 7.1, EN s.36) - LH, OH ve HHP için tasarım kriterleri:

Yoğunluk aynı kalır, çalışma alanı %25 büyür. İki sınıfta ise kuru veya alternate işletime hiç izin verilmez: LH (OH1'e geçilir) ve OH4 (HHP1'e geçilir).

HHS tarafında tasarım kriterleri Tablo 4 (yalnız çatı/tavan koruması, EN s.38) ve Tablo 5 (raf içi sprinklerli, EN s.39) ile verilir. Her iki tablonun NOT'u aynıdır: kuru ve alternate sistemlerden yüksek tehlikeli depolamada, özellikle daha yanıcı ürünlerde (yüksek kategorilerde) ve daha yüksek depolamada kaçınılmalıdır; buna rağmen kuru veya alternate sistem kurmak gerekirse çalışma alanı %25 artırılmalıdır.

4. Basınç ve debi: pompa da büyür

Ön hesaplı (pre-calculated) LH ve OH sistemlerinde su kaynağının her kontrol vana setinde sağlayacağı minimum değerler Tablo 6 (Madde 7.3.1, EN s.39) ile verilir. Tablonun satırları eşleştirilmiştir; alternate işletim bir üst satıra geçmek demektir:

NOT: ps, ilgili dizideki en yüksek sprinklerin kontrol vana seti 'C' manometresi üzerindeki yüksekliğinden kaynaklanan statik yük kaybıdır (bar).

Yani bir OH3 ıslak tesisat 1 100 l/dk @ 1,7+ps ve maksimum 1 350 l/dk @ 1,4+ps isterken, aynı alan OH3 alternate olduğunda 1 800 l/dk @ 2,0+ps ve maksimum 2 100 l/dk @ 1,5+ps ister. Hem debi hem basınç artar.

Pompa karakteristiği Tablo 16 (Madde 10.7, EN s.62) ile eşleşir. OH3 kuru veya alternate (ve OH4 ıslak veya ön tepkili) için h ≤ 15 m: nominal veri 1,9 bar / 2 650 l/dk; karakteristik noktalar 3,0 bar / 2 100 l/dk ve 3,5 bar / 1 800 l/dk.

5. Su hacmi

Tablo 9 (Madde 9.3.2.2, EN s.47) - Ön hesaplı LH ve OH sistemleri için minimum su hacmi (m³):

NOT: sprinkler vana odasındaki sprinklerler hariçtir. h, en yüksek sprinklerin en alçak sprinkler üzerindeki yüksekliğidir.

Bir OH3 alanda h ≤ 15 m için ıslak sistemde 135 m³, alternate sistemde 160 m³ gerekir.

Azaltılmış kapasiteli depolar için Tablo 11 (Madde 9.3.4, EN s.49) minimum etkin kapasiteyi verir: LH 5 m³; OH1 ıslak 10 m³; OH1 kuru/alternate ve OH2 ıslak 20 m³; OH2 kuru/alternate ve OH3 ıslak 30 m³; OH3 kuru/alternate ve OH4 ıslak 50 m³; HHP ve HHS 70 m³ (hiçbir durumda tam kapasitenin %10'undan az olmamak üzere).

Hesaplı sistemlerde ise Madde 9.3.2.3 (EN s.48) minimum etkin su hacmini maksimum talep debisi (Qmax) ile Madde 8.1.1'deki sürenin çarpımı olarak tanımlar. Madde 8.1.1 (EN s.42) süreleri: LH 30 dk, OH 60 dk, HHP 90 dk, HHS 90 dk.

6. Hava basıncı ve donma koruması

Madde 11.2.1 (EN s.67): boru içindeki basıncı korumak için kalıcı bir hava/inert gaz kaynağı kurulacaktır. Tesisat, alarm vanası tedarikçisinin önerdiği basınç aralığına girecek şekilde basınçlandırılacaktır. Standart burada sayısal bir hedef basınç vermez.

Donma koruması için standart üç yol tanır (Madde 11.1.2.1, EN s.66): antifriz sıvısı, elektrikli trace heating veya yardımcı kuru boru ya da alternate uzantılar.

• Antifriz (11.1.2.2, EN s.66): antifriz sıvısı ile korunan herhangi bir boru bölümündeki sprinkler sayısı 20'yi aşmayacaktır; bir kontrol vana seti ile ikiden fazla antifriz bölümü kontrol ediliyorsa toplam 100'ü aşmayacaktır. Çözeltinin donma noktası, bölgenin beklenen minimum sıcaklığının altında olacaktır. Geri akış önleyici cihaz takılacaktır.
• Trace heating (11.1.2.3, EN s.66-67): sistem, güç kaynağı arızası ile ısıtma elemanı veya sensör arızası için izlenecektir. Isıtılmayan borulama üzerinde çift ısıtma elemanı sağlanacak ve her biri boruyu en az 4 °C'de tutabilecektir. Her trace heating devresi ayrı devrelerle elektriksel olarak izlenecek ve anahtarlanacaktır. Bant, sprinkler başlıklarının bulunduğu yüzün karşı tarafına yapıştırılacak ve boru uçlarından 25 mm içinde sonlandırılacaktır. Trace heating bandı en fazla 10 W/m değerinde olacaktır. Tüm trace ısıtmalı borular, su geçirmez kaplamalı, en az 25 mm kalınlığında Euroclass A1 veya A2 yalıtım malzemesi ile kaplanacaktır.

Sabit sıcaklık şartları iki yerde verilir:

• Madde 8.1.3 (EN s.42): besleme borusu ve kontrol vana seti en az 4 °C sıcaklıkta tutulacaktır.
• Madde 10.3.3 (EN s.58): pompa seti bölmesi elektrikli pompa setleri için en az 4 °C, dizel pompa setleri için en az 10 °C'de tutulacaktır.

İzleme tarafında Annex H.2.7 (EN s.154) sprinkler vana odası ve pompa odasının minimum sıcaklığının izlenmesini ister: sıcaklık gereken minimum seviyenin altına düşerse bir gösterge verilecektir. H.2.5 (EN s.153) basınçların, su kaynaklarında ve tüm kuru ve alternate kontrol vana setlerinin mansabında izlenmesini şart koşar.

7. Borulama ve sprinkler yönelimi

• Madde 17.1.2 (EN s.111): kuru, alternate veya ön tepkili tesisatlarda tercihen galvanizli çelik kullanılmalıdır.
• Madde 17.1.8 (EN s.112): tüm borulamanın drene edilebilmesi için düzenleme yapılacaktır; kontrol vana setindeki drenaj vanası ile yapılamıyorsa Madde 15.4'e uygun ek vanalar takılacaktır. Kuru, alternate ve ön tepkili tesisatlarda kol boruları dağıtım borusuna doğru en az %0,4, dağıtım boruları ilgili drenaj vanasına doğru en az %0,2 eğimli olacaktır. NOT: şiddetli donma koşullarının mümkün olduğu soğuk iklimlerde ıslak sistemlerde de eğim vermek ve kuru sistemlerde eğimi artırmak gerekebilir. Kol boruları dağıtım borularına yalnızca yandan veya üstten bağlanacaktır.
• Tablo 39 (Madde 15.4, EN s.108) drenaj vanası minimum çaplarını verir: LH tesisatı 40 mm; OH, HHP veya HHS tesisatı 50 mm; yardımcı tesisat 50 mm; bir zon 50 mm; sıkışmış dağıtım boruları çap ≤80 için 25 mm, çap >80 için 40 mm; sıkışmış kol boruları 25 mm; kuru veya yardımcı alarm vanası ile test amaçlı kurulmuş bir yardımcı stop vanası arasındaki sıkışmış borulama 15 mm.
• Madde 12.1.3 (EN s.70): kuru sarkık tip sprinkler kullanılması hâli dışında, kuru boru, alternate ve ön tepkili tesisatlardaki sprinklerler yukarı bakan (upright) olacaktır. Yukarı bakan sprinkler, boyunduruk kolları boruya paralel olacak şekilde takılacaktır. NOT 1: yukarı bakan sprinklerler mekanik hasara ve sprinkler bağlantılarında yabancı madde birikimine daha az eğilimli olabilir ve su yollarından suyun tam drenajını kolaylaştırır.
• Tablo 38 (Madde 14.5.1, EN s.106): sprinkler hassasiyetleri için: standart 'A' ve özel tepkili sprinklerler kuru sistemlerde ve Tip A ön tepkilide kullanılabilir; hızlı tepkili sprinklerler kuru sistemlerde kullanılmaz.

8. Alarm ve izleme

• Madde 16.2.3 (EN s.111): her tesisat, Annex I'e uygun görsel ve sesli uyarı verecek bir düşük hava/gaz basıncı alarmı ile donatılacaktır.
• Annex I Tablo I.1 (EN s.155): kuru boru ve ön tepkili sistemlerde düşük basınç alarmı B tipi (teknik alarm) olarak sınıflanır; su akış alarmı A tipitir. Madde I.2 (EN s.156): su akış alarmlarından ve/veya alarm vanalarından gelen sinyaller yangın alarmı (A seviyesi) olarak gösterilecektir; sistemin yangın durumunda doğru çalışmasını engelleyebilecek güç kesintisi gibi teknik arızalar arıza alarmı (B seviyesi) olarak gösterilecektir.
• Madde 15.5.1 (EN s.108): hidrolik alarmın ve elektrikli alarm basınç şalterinin test edilmesi için 15 mm test vanaları takılacaktır: alternate alarm vanasının hemen mansabından su çekerek ve ana su kaynağı stop vanasının mansabından, alternate alarm vanasının memba tarafından su çekerek.

9. İşletme ve bakım

Haftalık rutin (Madde 20.2.2.2, EN s.119): tesisatlardaki, ana borulardaki ve basınç tanklarındaki tüm su ve hava basıncı manometre okumaları kontrol edilecek ve kaydedilecektir. Aynı maddede kuru, alternate ve ön tepkili tesisatlar için sayısal bir ölçüt verilir: borudaki basınç haftada 1,0 bar'dan daha hızlı düşmemelidir.

Madde 20.2.2.6 (EN s.120): sprinkler sistemindeki donmayı önleyen ısıtma sistemleri doğru çalışma açısından kontrol edilecektir (haftalık rutin kapsamında).

Altı aylık rutin (Madde 20.3.3.2, EN s.121): kuru boru tesisatlarındaki ve yardımcı uzantılardaki kuru alarm vanalarının hareketli parçaları ile akseleratör ve egzosterler, tedarikçi talimatlarına göre hareket ettirilecektir. NOT: alternate tesisatların bu şekilde test edilmesi gerekmez, çünkü ıslak işletimden kuru işletime ve tekrar geri geçiş nedeniyle yılda iki kez çalıştırılmaktadırlar.

Üç aylık rutin (Madde 20.3.2, EN s.120-121): tehlike gözden geçirme (20.3.2.2), sprinklerlerin temizliği ve gerekiyorsa değiştirilmesi (20.3.2.3), borulama ve askıların korozyon kontrolü (20.3.2.4), her su kaynağının her kontrol vana seti ile test edilmesi (20.3.2.5), tüm stop vanalarının çalıştırılması (20.3.2.7) ve akış alarmlarının kontrolü (20.3.2.8).

Yıllık rutin (Madde 20.3.4, EN s.121-122): her pompa setinin tam yük şartında test edilmesi (20.3.4.2.1), dizel motorun çalışmama alarmı testi (20.3.4.3), depolardaki şamandıra vanalarının kontrolü (20.3.4.4), pompa emiş odaları ve süzgeçlerinin muayenesi (20.3.4.5).

Ayrıca Madde 21 (EN s.123): sprinkler sistemi, yetkin bir kişi tarafından en az yılda bir kez periyodik olarak muayene edilecektir; muayene raporu sistemin bu standarda uygunluğunu bakım, işletme ve ilgili risk için yeterlilik açısından değerlendirecek ve bir sapmalar listesi yayımlanacaktır.

Saha notu: Alternate tesisat, donma riskini ıslak sistem konforuyla birleştirmez; yılın bir bölümünde tam anlamıyla kuru sistem olur ve tasarım da o kuru döneme göre yapılır. Karar noktası genellikle hacmi yerel ısıtma ile 4 °C üzerinde tutmanın maliyeti ile büyüyen pompa, depo ve boru maliyetinin karşılaştırılmasıdır.

Sık Sorulan Sorular

Alternate (mevsimsel) tesisat nedir?

TS EN 12845+A2:2026 Madde 11.3.1, EN s.68: alternate tesisatlar ya bir alternate alarm vanası ya da bir ıslak alarm vanası ile bir kuru alarm vanasından oluşan kompozit set içerir. Kış aylarında alternate veya kuru alarm vanasının mansabındaki tesisat borulaması basınçlı hava veya inert gaz ile, alarm vanasının memba tarafındaki sistemin geri kalanı basınçlı su ile doldurulur. Yılın diğer zamanlarında tesisat ıslak boru tesisatı olarak çalışır.

Alternate tesisatta su ulaşma süresi ne kadardır?

Madde 11.3.2 ve Tablo 18, EN s.67-68: tek bir sprinklerin açılması ile suyun deşarj olması arasındaki maksimum süre LH'de 90 s, OH ve HH'de 60 s'yi aşmayacaktır. Test, Madde 15.5.2'de belirtilen uzak test vanası ile yapılır.

Kuru veya alternate çalışma tasarım alanını nasıl değiştirir?

Tablo 3, Madde 7.1, EN s.36: yoğunluk 5,0 mm/dk sabit kalır, çalışma alanı büyür. OH1 72 m²'den 90 m²'ye, OH2 144'ten 180 m²'ye, OH3 216'dan 270 m²'ye çıkar. LH için kuru veya alternate işletime izin verilmez, OH1 kullanılır; OH4 için de izin verilmez, HHP1 kullanılır. HHS'te Tablo 4 ve Tablo 5 NOT'ları, kuru veya alternate sistem zorunluysa çalışma alanının %25 artırılmasını önerir.

Alternate tesisat su deposu hacmini ne kadar büyütür?

Tablo 9, Madde 9.3.2.2, EN s.47: en yüksek sprinklerin en alçak sprinkler üzerindeki yüksekliği h ≤ 15 m için, OH3 ıslak veya ön tepkili sistemde minimum su hacmi 135 m³, OH3 kuru veya alternate sistemde 160 m³'tür. OH2'de aynı yükseklikte ıslak 105 m³, kuru veya alternate 135 m³'tür.

Alternate tesisatta hangi boru ve sprinkler kullanılır?

Madde 17.1.2, EN s.111: kuru, alternate veya ön tepkili tesisatlarda tercihen galvanizli çelik kullanılmalıdır. Madde 12.1.3, EN s.70: kuru sarkık sprinkler kullanılması hâli dışında, kuru boru, alternate ve ön tepkili tesisatlardaki sprinklerler yukarı bakan olacaktır. Tablo 38, Madde 14.5.1, EN s.106: hızlı tepkili sprinklerler kuru sistemlerde kullanılmaz.

Kaynakça

• TS EN 12845+A2:2026 (EN 12845:2015+A2:2026), Madde 7.1 ve Tablo 3 (EN s.35-36)
• TS EN 12845+A2:2026, Tablo 4 ve NOT (EN s.38), Tablo 5 ve NOT 2 (EN s.39)
• TS EN 12845+A2:2026, Madde 7.3.1 ve Tablo 6 (EN s.39)
• TS EN 12845+A2:2026, Madde 8.1.1 ve 8.1.3 (EN s.42)
• TS EN 12845+A2:2026, Madde 9.3.2.2 ve Tablo 9 (EN s.47), Madde 9.3.2.3 (EN s.48)
• TS EN 12845+A2:2026, Madde 9.3.4 ve Tablo 11 (EN s.49)
• TS EN 12845+A2:2026, Madde 10.3.3 (EN s.58), Tablo 16 (EN s.62)
• TS EN 12845+A2:2026, Madde 11.1.1, 11.1.2.1, 11.1.2.2, 11.1.2.3 (EN s.66-67)
• TS EN 12845+A2:2026, Madde 11.1.3 ve Tablo 17, Madde 11.2.1, 11.2.2 ve Tablo 18 (EN s.67)
• TS EN 12845+A2:2026, Madde 11.3.1 ve 11.3.2 (EN s.68)
• TS EN 12845+A2:2026, Madde 11.4.1.4 ve 11.5.1, 11.5.2 (EN s.69)
• TS EN 12845+A2:2026, Madde 12.1.3 (EN s.70)
• TS EN 12845+A2:2026, Madde 14.5.1 ve Tablo 38 (EN s.106)
• TS EN 12845+A2:2026, Madde 15.4 ve Tablo 39, Madde 15.5.1 (EN s.108), Madde 15.5.2 (EN s.109)
• TS EN 12845+A2:2026, Madde 16.2.3 ve Madde 17.1.2 (EN s.111), Madde 17.1.8 (EN s.112)
• TS EN 12845+A2:2026, Madde 20.2.2.2 (EN s.119), 20.2.2.6 ve 20.3.2 (EN s.120), 20.3.3.2 ve 20.3.4 (EN s.121-122), Madde 21 (EN s.123)
• TS EN 12845+A2:2026, Annex H.2.5 ve H.2.7 (EN s.153-154), Annex I Tablo I.1 ve I.2 (EN s.155-156)