Büyük ve çok katlı binalarda tek bir kontrol vana setinin arkasındaki alanı kontrol edilebilir parçalara bölmek için TS EN 12845+A2:2026 (EN 12845:2015+A2:2026) Annex D (normatif, EN s.136-138) kullanılır. Bu ek kısa ve keskin sınırlar içerir; aşağıda maddeler sırasıyla ve sayısal değerleriyle verilmiştir.
1. Kapsam: yalnız ıslak OH tesisatlar
Madde D.1 Genel (EN s.136): Bu ek, zonlama benimsendiğinde binaların sprinkler korumasına özgü gereksinimleri belirler. Yalnızca ıslak boru tipindeki OH sprinkler tesisatlarına uygulanır.
NOT: zonlama, bu standartta başka bir yerde gerekli kılınmadıkça isteğe bağlıdır (bkz. Annex E ve Annex F).
Bu iki cümle Annex D'nin sınırını çizer: kuru, alternate ve ön tepkili tesisatlarda Annex D uygulanmaz; LH, HHP ve HHS tesisatlarında da uygulanmaz.
2. Zonlamanın izin verdiği alan sınırları (Madde D.2, EN s.136)
Islak boru Ordinary Hazard sprinkler tesisatları zonlu veya zonsuz olabilir. Herhangi bir ıslak kontrol vana seti ile kontrol edilen korunan kat alanı, Tablo 17'de gösterilenden fazla olabilir; ancak şu kısıtlarla:
| Madde | Kısıt |
|---|---|
| D.2 a) | Herhangi bir kattaki tek bir ıslak kontrol vana seti tarafından kontrol edilen korunan kat alanı 12 000 m²'yi aşmayacaktır |
| D.2 b) | Tesisat D.3'e göre zonlanacaktır |
| D.2 c) | Zonlu tesisatlar OH3'ten daha büyük hiçbir tehlikeyi içermeyecektir |
| D.2 d) | Otoparklar ve malların boşaltıldığı ve depolandığı alanlar, ayrı bir zonlanmamış tesisatta olacaktır |
| D.2 e) | Bina tüm katlarda baştan sona sprinkler ile korunacaktır |
| D.2 f) | Tek bir kontrol vana seti tarafından kontrol edilen korunan kat alanı 120 000 m²'yi aşmayacaktır |
Karşılaştırma için Tablo 17 (Madde 11.1.3, EN s.67), ıslak boru ve ön tepkili tesisatlarda kontrol vana seti başına maksimum korunan alanı verir: LH 10 000 m²; OH (içindeki LH sprinklerler dâhil) 12 000 m², Annex D ve Annex F'de izin verilenler hariç; HH (içindeki OH ve LH sprinklerler dâhil) 9 000 m². Yani Annex D, OH tesisatlarında bu 12 000 m² sınırının kat başına korunması şartıyla toplamda 120 000 m²'ye kadar çıkılmasını mümkün kılar.
3. Zonlu tesisat için gereksinimler (Madde D.3)
D.3.1 Zonların kapsamı
Zon başına korunan kat alanı 6 000 m²'den büyük olmayacaktır.
D.3.2 Zon yardımcı stop vanaları
Her zon, tek bir zon yardımcı stop vanası ile bağımsız olarak kontrol edilecektir. Vana, kontrol ettiği zonun kat seviyesinde, kolay erişilebilir bir konumda kurulacaktır. Her vana açık konumda emniyete alınacak ve kontrol ettiği koruma alanını tanımlayacak şekilde etiketlenecektir.
D.3.3 Yıkama vanaları
Her zona, anma çapı 20 mm'den az olmayan bir vana takılacaktır; bu vana ya su kaynağından hidrolik olarak en uzak dağıtım borusunun ucuna ya da uygun olduğu şekilde her bir dağıtım borusu çıkıntısının (spur) ucuna konur. Vana çıkışına pirinç tapa başlık takılacaktır.
D.3.4 İzleme
Zonlu sprinkler tesisatları, aşağıdakilerin durumunu izlemek üzere kurcalamaya karşı korumalı cihazlarla donatılacaktır:
- a) Sprinklerlere su akışını kesebilecek her stop vanası (yardımcı stop vanaları dâhil), tam açık mı değil mi olarak;
- b) Her zon yardımcı stop vanasının hemen mansabında her zona su akışı; her zonun çalışmasını göstermek üzere, herhangi bir tek sprinklerden gelen akışa eşit veya daha büyük bir akışı algılayabilen bir su akış alarm şalteri ile;
- c) Her ana tesisat kontrol vana setinden su akışı.
D.3.5 Zon test ve drenaj tesisleri
Her zonda, su akış alarm şalterinin hemen mansabında kalıcı test ve drenaj tesisleri sağlanacaktır. Test tesisi, herhangi bir tek sprinkler başlığının çalışmasını simüle edecektir. Atık suyun uzaklaştırılması için yeterli düzenleme yapılacaktır.
D.3.6 Tesisat kontrol vana seti
Zonlu bir sprinkler tesisatının kontrol vana seti, tek bir alarm vanasının her iki tarafında birer tane olmak üzere iki stop vanasına ve üç vananın tümünü çevreleyen, aynı anma çapında bir baypas bağlantısına sahip olacaktır; baypasta normalde kapalı bir stop vana bulunacaktır (Şekil D.1, EN s.138). Üç stop vananın her biri, konumlarını izlemek üzere kurcalamaya karşı korumalı cihazlarla donatılacaktır.
D.3.7 Tesisat izleme ve alarmlar
D.3.4 ve D.3.6 ile gerekli kılınan izleme cihazları, tesiste erişilebilir bir konuma kurulmuş bir kontrol ve gösterge paneline elektriksel olarak bağlanacaktır. Panelde verilecek göstergeler ve uyarılar:
| Gösterge | Anlamı |
|---|---|
| a) Yeşil görsel gösterge | Her izlenen stop vanası doğru işletme konumunda |
| b) Sesli cihaz + sarı görsel gösterge | Bir veya daha fazla kontrol vana seti tam açık değil |
| c) Sesli cihaz + sarı görsel gösterge | Bir veya daha fazla zon yardımcı stop vanası tam açık değil |
| d) Sesli cihaz + sarı görsel gösterge | Sistemi besleyen herhangi bir ana borudaki statik basınç, normal statik basıncın 0,5 bar veya daha fazla altına düşmüş |
| e) Sesli cihaz + kırmızı görsel gösterge | Tesisata su akıyor |
| f) Sesli cihaz + kırmızı görsel gösterge | Bir veya daha fazla zona su akıyor |
Gösterge panelinde sesli alarmların susturulması için imkân sağlanacak, ancak görsel göstergeler tesisat normal bekleme durumuna getirilene kadar çalışmaya devam edecektir. Yangın ve arıza sinyalleri, sürekli insanlı bir yerde gösterilecektir (bkz. Annex I). Sesli alarm susturulduktan sonra panel alarm veya arıza göstergesinde herhangi bir değişiklik olursa, alarm yeniden ötmeye başlayacak ve tekrar susturulana veya panel normal bekleme durumuna sıfırlanana kadar devam edecektir.
D.4 Blok plan
Tesisatlar zonlar hâlinde düzenlenmişse, saha blok planı ek olarak zon kontrol vanalarının konumlarını gösterecektir.
4. Annex D'ye yapılan atıflar
Annex D tek başına çalışmaz; iki ek onu zorunlu kılar veya sınırlarını değiştirir:
- Annex F.2 (EN s.143): ulusal mevzuatın gerektirdiği yerde, arıza durumunda korumasız alanı en aza indirmek için tesisatlar Annex D'ye göre zonlara bölünecek ve zon başına korunan kat alanı en fazla 2 400 m² olacaktır. Bu gereksinim yalnızca LH ve OH ile geçerlidir.
- Annex F.8 (EN s.144): çok zonlu bir tesisatın aynı anda yalnızca bir zonu kapatılacaktır. Bir zon drene edildikten sonra su ile doldurulduğunda veya yeniden doldurulduğunda, zonda su bulunduğunu kontrol etmek için D.3.3'teki yıkama vanaları kullanılacaktır.
- Annex E (EN s.139-140): yüksek binalarda su kaynağı basınç ve debi şartları zon yardımcı stop vanası çıkışında Tablo 6'ya göre sağlanır (E.3.2); ön hesaplı sistemlerde dağıtım boruları, tesisattaki en yüksek tasarım noktası ile aynı kat seviyesindeki zon yardımcı stop vanası arasında hidrolik hesapla boyutlandırılır ve maksimum sürtünme kaybı 1 000 l/dk'da 0,5 bar'ı aşmayacaktır (E.2.4).
5. Zon ekipmanının bakımı
- Madde 20.3.2.7 (Üç aylık rutin, EN s.121): sprinklerlere su akışını kontrol eden tüm stop vanaları, çalışır durumda olduklarından emin olmak için çalıştırılacak ve doğru modda güvenli biçimde yeniden sabitlenecektir. Buna tüm su kaynaklarındaki stop vanaları, alarm vanalarındaki vanalar ve tüm zon veya diğer yardımcı stop vanaları dâhildir.
- Madde 20.3.2.8 (EN s.121): akış alarmları (akış şalterleri ve/veya basınç şalterleri) doğru çalışma açısından kontrol edilecektir.
- Tablo 39 (Madde 15.4, EN s.108): bir zonu drene eden vana ve borunun minimum çapı 50 mm'dir.
6. Alarmların iletimi
Annex I Tablo I.1 (EN s.156) zonlu sistemler için alarm tiplerini ayrıca listeler: açık kontrol vanası B, kısmen kapalı kontrol vanası B, kısmen açık yardımcı vana B, düşük ana boru basıncı B, tesisata su akışı A, zona su akışı A. Madde I.2 (EN s.156): su akış alarmlarından ve/veya alarm vanalarından gelen sinyaller yangın alarmı (A seviyesi) olarak gösterilecektir; teknik arızalar arıza alarmı (B seviyesi) olarak gösterilecektir.
Saha notu: Annex D'nin asıl kazancı hidrolik değil işletmeseldir: arıza ve bakım sırasında kapatılan alanı küçültür ve akış alarmı ile olayın yerini daraltır. Bu nedenle ek, tasarım yoğunluğuna değil vana, izleme ve gösterge disiplinine odaklanır.
Sık Sorulan Sorular
Annex D hangi tesisatlara uygulanır?
TS EN 12845+A2:2026 Madde D.1, EN s.136: bu ek, zonlama benimsendiğinde binaların sprinkler korumasına özgü gereksinimleri belirler ve yalnızca ıslak boru tipindeki OH sprinkler tesisatlarına uygulanır. NOT: zonlama, bu standartta başka bir yerde gerekli kılınmadıkça isteğe bağlıdır (bkz. Annex E ve Annex F). Madde D.2 c): zonlu tesisatlar OH3'ten daha büyük hiçbir tehlikeyi içermeyecektir.
Zon başına maksimum korunan alan nedir?
Madde D.3.1, EN s.136: zon başına korunan kat alanı 6 000 m²'den büyük olmayacaktır. Madde D.2 a): herhangi bir kattaki tek bir ıslak kontrol vana seti tarafından kontrol edilen korunan kat alanı 12 000 m²'yi aşmayacaktır; D.2 f): tek bir kontrol vana seti tarafından kontrol edilen korunan kat alanı 120 000 m²'yi aşmayacaktır.
Her zonda hangi ekipman bulunmak zorundadır?
Madde D.3.2: her zon tek bir zon yardımcı stop vanası ile bağımsız olarak kontrol edilecek, kolay erişilebilir konumda ve kontrol ettiği zonun kat seviyesinde olacak, açık konumda emniyete alınacak ve etiketlenecektir. Madde D.3.3: her zona, anma çapı 20 mm'den az olmayan bir yıkama (flushing) vanası takılacak, çıkışına pirinç tapa başlık takılacaktır. Madde D.3.5: her zonda su akış alarm şalterinin hemen mansabında kalıcı test ve drenaj tesisleri sağlanacaktır.
Zonlu tesisatta hangi alarm ve göstergeler zorunludur?
Madde D.3.7, EN s.137: yeşil göstergeler her izlenen stop vanasının doğru konumda olduğunu; sesli cihaz ve sarı göstergeler bir veya daha fazla kontrol vana setinin tam açık olmadığını, bir veya daha fazla zon yardımcı stop vanasının tam açık olmadığını ve sistemi besleyen herhangi bir ana borudaki statik basıncın normal statik basıncın 0,5 bar veya daha fazla altına düştüğünü; sesli cihaz ve kırmızı göstergeler tesisata ve bir veya daha fazla zona su aktığını gösterecektir.
Zonlu tesisatın kontrol vana seti nasıl düzenlenir?
Madde D.3.6, EN s.137: zonlu bir sprinkler tesisatının kontrol vana seti, tek bir alarm vanasının her iki tarafında birer tane olmak üzere iki stop vanasına ve üç vananın tümünü çevreleyen, aynı anma çapında ve normalde kapalı bir stop vana ile donatılmış bir baypas bağlantısına sahip olacaktır (Şekil D.1). Üç stop vananın her biri, konumlarını izlemek üzere kurcalamaya karşı korumalı cihazlarla donatılacaktır.
Kaynakça
- TS EN 12845+A2:2026 (EN 12845:2015+A2:2026), Madde 11.1.3 ve Tablo 17 (EN s.67)
- TS EN 12845+A2:2026, Madde 15.4 ve Tablo 39 (EN s.108)
- TS EN 12845+A2:2026, Madde 20.3.2.7 ve 20.3.2.8 (EN s.121)
- TS EN 12845+A2:2026, Annex D, Madde D.1, D.2, D.3.1, D.3.2, D.3.3, D.3.4 (EN s.136)
- TS EN 12845+A2:2026, Madde D.3.5, D.3.6, D.3.7, D.4 (EN s.137)
- TS EN 12845+A2:2026, Şekil D.1 (EN s.138)
- TS EN 12845+A2:2026, Madde E.2.4 ve E.3.2 (EN s.139-140)
- TS EN 12845+A2:2026, Madde F.2 (EN s.143) ve F.8 (EN s.144)
- TS EN 12845+A2:2026, Annex I Tablo I.1 ve Madde I.2 (EN s.156)
Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.