Kısa cevap: TS EN 12845+A2:2026 Madde E.1, EN s.139: bu ekin gereksinimleri, en yüksek ve en alçak sprinkler arasındaki yükseklik farkı 45 m'yi aşan çok katlı binaların sprinkler korumasına uygulanacaktır. Gereksinimler, tehlikenin OH3'ten daha büyük olmadığı işgaller için tasarlanmış binalara uygulanabilir; OH3'ten büyük tehlikeli yüksek bina sistemleri için özel yangın mühendisliği çözümleri gerekir ve uzman görüşü alınmalıdır. Madde 5.5, EN s.30 aynı 45 m eşiğini tekrarlar.

TS EN 12845+A2:2026 (EN 12845:2015+A2:2026) Annex E (normatif, EN s.139-142) yüksek binalarda sprinkler koruması için özel gereksinimleri belirler. Ek kısa ve kesin bir metindir: üç ana madde (E.1, E.2, E.3) ve iki tipik yerleşim şeklinden oluşur. Aşağıda ekin içeriği ve ona bağlanan gövde maddeleri sırasıyla verilmiştir.

1. Eşik: 45 m

Madde E.1 Genel (EN s.139): Bu ekin gereksinimleri, en yüksek ve en alçak sprinkler arasındaki yükseklik farkı 45 m'yi aşan çok katlı binaların sprinkler korumasına uygulanacaktır.

Aynı eşik gövdede de vardır. Madde 5.5 (EN s.30): bir sistemde veya binada en yüksek ve en alçak sprinklerler arasındaki yükseklik farkı 45 m'yi aşıyorsa Annex E'nin gereksinimleri uygulanacaktır. Ayrıca tek bir kontrol vana setine bağlı bir tesisattaki en yüksek ve en alçak sprinkler arasındaki yükseklik farkı 45 m'yi aşmayacaktır.

Ölçüt kat sayısı veya bina yüksekliği değil, sprinklerler arasındaki düşey farktır.

2. Tehlike sınıfı sınırı

Madde E.1 (EN s.139) devamı: Gereksinimler, tehlikenin OH3'ten daha büyük olmadığı işgaller için tasarlanan binalara uygulanabilir. OH3'ten büyük tehlikeli yüksek bina sistemleri için özel yangın mühendisliği çözümleri gereklidir ve uzman görüşü alınmalıdır.

Madde E.2.1 Tehlike grubu (EN s.139): Yüksek bina sprinkler sistemleri, Ordinary Hazard Group III (OH3) koruması gereksinimlerine uyacaktır.

OH3'ün tasarım karşılığı Tablo 3 (Madde 7.1, EN s.36) ile sabittir: 5,0 mm/dk yoğunluk ve 216 m² çalışma alanı (ıslak veya ön tepkili sistem). Su temini süresi Madde 8.1.1 (EN s.42) ile OH için 60 dk'dır.

3. Tasarım kriterleri (Madde E.2)

E.2.2 Yüksek bina sprinkler sistemlerinin bölünmesi

Yüksek bina sprinkler sistemleri, herhangi bir tesisattaki en yüksek ve en alçak sprinkler arasındaki yükseklik farkı 45 m'yi aşmayacak şekilde sprinkler tesisatlarına bölünecektir (bkz. Şekil E.1 ve E.2).

E.2.3 Çek ve alarm vanalarında bekleme su basınçları

E.2.4 Ön hesaplı sistemler için dağıtım borularının hesabı

Tesisattaki en yüksek tasarım noktası ile aynı kat seviyesindeki zon yardımcı stop vanası arasındaki ana dağıtım boruları (dikmeler ve inişler dâhil) hidrolik hesap ile boyutlandırılacaktır. Maksimum sürtünme kaybı, 1 000 l/dk debide 0,5 bar'ı aşmayacaktır (bkz. 13.3.4.2).

Sprinkler koruması bir tesisatta çeşitli kat seviyelerinde ise, alt seviyelerdeki tasarım noktaları ile zon yardımcı stop vanaları arasında izin verilen basınç kaybı, ilgili seviyedeki sprinklerler ile tesisattaki en yüksek sprinkler arasındaki statik yük kazancı farkı kadar artırılabilir.

E.2.5 Su basınçları

Borular, bağlantı parçaları, vanalar ve diğer ekipman, karşılaşılması muhtemel maksimum basınca dayanabilecek olacaktır. 12 bar'ı aşan basınç sorununun üstesinden gelmek için, hidrolik alarm gongları bir basınç düşürücü vana üzerinden ya da ana tesisat kontrol vana seti alarm portuna bağlı bir diyafram vana ile kontrol edilen şehir şebekesi gibi ikincil bir su kaynağından tahrik edilebilir.

4. 12 bar kuralı ve yüksek binadaki istisnası

Madde 8.2.1 (EN s.42): Test dışında, su basıncı 12 bar'ı aşmayacaktır; şu ekipman bağlantılarında veya konumlarda (8.2.1.1, tüm sprinkler sistemleri tipleri için): a) sprinklerler; b) çoklu jet kontrolleri; c) su akış dedektörleri; d) kuru boru ve ön tepkili alarm vanaları; e) akseleratörler ve egzosterler; f) su motorlu alarmlar; g) zon kontrol vanaları. Pompalı sistemlerdeki basınç, kapalı vana durumu nedeniyle tahrik hızındaki ve basınçtaki artışı dikkate alacaktır.

8.2.1.2: en yüksek ve en alçak sprinkler başlıkları arasındaki yükseklik farkının 45 m'yi aşmadığı sistemlerde aynı 12 bar sınırı ayrıca şurada geçerlidir: a) pompa çıkışları; b) ıslak alarm vanaları; c) stop vanaları; d) mekanik boru bağlantıları.

Madde 8.2.2 (EN s.43): en yüksek ve en alçak sprinkler arasındaki yükseklik farkının 45 m'yi aştığı yüksek bina sprinkler sistemlerinde, 12 bar'dan yüksek basınca maruz tüm ekipmanın bu amaca uygun olması şartıyla, su basınçları şu konumlarda 12 bar'ı aşabilir: a) pompa çıkışları; b) dikme (riser) ve dağıtım boruları.

Buna bağlı bir yasak da vardır: Madde 8.3 (EN s.43) diğer hizmetler için sprinkler sisteminden su alınmasının koşullarını sayarken c) maddesinde "sprinkler sistemi bir yüksek bina sistemi olmayacaktır" ve d) maddesinde "sprinkler sistemi çok katlı bir binayı koruyor olmayacaktır" der.

5. Su kaynakları (Madde E.3, EN s.140)

E.3.1 Su kaynağı türleri

Sistemin en az bir üstün (superior) tekli su kaynağı olacaktır.

E.3.2 Ön hesaplı tesisatlar için basınç ve debi gereksinimleri

Su kaynağı, zon yardımcı stop vanası çıkışında Tablo 6'da belirtilen minimum basınç ve debi koşulunu sağlayacak şekilde tasarlanacaktır; ps, en yüksek sprinklerin tesisat zon yardımcı stop vanası üzerindeki yüksekliğine eşdeğer basınç farkı olarak alınır.

OH3 ıslak sistem için Tablo 6'daki (Madde 7.3.1, EN s.39) değerler: 1 100 l/dk @ 1,7 + ps bar ve maksimum talep 1 350 l/dk @ 1,4 + ps bar.

E.3.3 Ön hesaplı tesisatlar için su kaynağı karakteristikleri

Su kaynağı karakteristikleri, zon yardımcı stop vanası çıkışının memba tarafındaki borulamanın hidrolik hesabı ile, Tablo 6'da belirtilen yüksek ve düşük debilerde belirlenecek ve su kaynağı datum noktasındaki hesapları da içerecektir.

E.3.4 Ön hesaplı tesisatlar için pompa seti performansı

Otomatik pompa setleri, Tablo 16'ya uygun karakteristiklere sahip olacaktır. NOT: basınçlar pompa çıkışında veya çok kademeli pompalarda ilgili kademede, herhangi bir orifis plakasının basma tarafında alınır.

Tablo 16 (Madde 10.7, EN s.62) OH3 ıslak veya ön tepkili sistemler için üç yükseklik bandı verir:

OH3 ıslak veya ön tepkili Nominal veri Karakteristik 1 Karakteristik 2
h ≤ 15 m 1,4 bar / 2 250 l/dk 2,9 bar / 1 350 l/dk 3,2 bar / 1 100 l/dk
15 < h ≤ 30 m 2,0 bar / 2 700 l/dk 4,4 bar / 1 350 l/dk 4,7 bar / 1 100 l/dk
30 < h ≤ 45 m 2,5 bar / 3 100 l/dk 5,9 bar / 1 350 l/dk 6,2 bar / 1 100 l/dk

NOT 2 (aynı tablo): gösterilen yükseklikleri aşan binalarda, pompa karakteristiklerinin 7.3.1'de belirtilen debi ve basınçları sağlamak için yeterli olduğu kanıtlanmalıdır.

6. Şekil E.1 ve E.2: iki tipik yerleşim

Annex E iki tipik yerleşim gösterir (EN s.141-142): Şekil E.1 pompa seti beslemeli yüksek bina sistemi, Şekil E.2 yerçekimi tankları ve besleme pompaları ile. Her iki şeklin anahtarı aynıdır ve sistemin zorunlu bileşenlerini sayar: 1 depolama tankı, 2 çok kademeli pompa, 3 debimetre, 4 su kaynağı datum noktası, 5 alarm vana istasyonu (baypas düzenlemeli), 6 debi testi ve zon drenajı, 7 zon yardımcı stop vanası, 8 su akış alarm şalteri, 9 sprinkler başlığı, 10 su akış alarm şalteri test vanası ve zon drenaj vanası.

7. Annex E ile bağlantılı diğer maddeler

Saha notu: Annex E'nin tamamı iki fikre dayanır: tek bir tesisatın gördüğü statik yükü sınırlamak ve vanaların bu yük altında da doğru çalışmasını garanti etmek. Yüksek binada tasarımın kritik kalemi genellikle debi değil, vana ve bağlantı elemanlarının basınç sınıfıdır.

Sık Sorulan Sorular

Annex E hangi binalarda uygulanır?

TS EN 12845+A2:2026 Madde E.1, EN s.139: bu ekin gereksinimleri, en yüksek ve en alçak sprinkler arasındaki yükseklik farkı 45 m'yi aşan çok katlı binaların sprinkler korumasına uygulanacaktır. Gereksinimler, tehlikenin OH3'ten daha büyük olmadığı işgaller için tasarlanmış binalara uygulanabilir; OH3'ten büyük tehlikeli yüksek bina sistemleri için özel yangın mühendisliği çözümleri gerekir ve uzman görüşü alınmalıdır. Madde 5.5, EN s.30 aynı 45 m eşiğini tekrarlar.

Yüksek bina sistemi hangi tehlike sınıfına göre tasarlanır?

Madde E.2.1, EN s.139: yüksek bina sprinkler sistemleri, Ordinary Hazard Group III (OH3) koruması gereksinimlerine uyacaktır.

Yüksek bina sistemi nasıl bölünür?

Madde E.2.2, EN s.139: yüksek bina sprinkler sistemleri, herhangi bir tesisattaki en yüksek ve en alçak sprinkler arasındaki yükseklik farkı 45 m'yi aşmayacak şekilde sprinkler tesisatlarına bölünecektir (bkz. Şekil E.1 ve E.2). Madde 5.5, EN s.30: tek bir kontrol vana setine bağlı bir tesisattaki en yüksek ve en alçak sprinkler arasındaki yükseklik farkı 45 m'yi aşmayacaktır.

Çek ve alarm vanası girişinde minimum bekleme basıncı nedir?

Madde E.2.3, EN s.139: herhangi bir çek veya alarm vanası girişindeki minimum bekleme basıncı, vana ile tesisattaki en yüksek sprinkler arasındaki statik yük farkının 1,25 katından az olmayacaktır. Tesisat akışını kontrol eden çek vanalar, servis basıncının tesisat basıncına oranı 1,16:1'i aşmadan doğru çalışacaktır.

Yüksek binada 12 bar sınırı nerede aşılabilir?

Madde 8.2.1, EN s.42: test dışında su basıncı, sprinklerler, çoklu jet kontrolleri, su akış dedektörleri, kuru boru ve ön tepkili alarm vanaları, akseleratör ve egzosterler, su motorlu alarmlar ve zon kontrol vanalarında 12 bar'ı aşmayacaktır. Madde 8.2.2, EN s.43: en yüksek ve en alçak sprinkler arasındaki yükseklik farkının 45 m'yi aştığı yüksek bina sistemlerinde, 12 bar'dan yüksek basınca maruz tüm ekipmanın bu amaca uygun olması şartıyla, pompa çıkışlarında ve dikme ile dağıtım borularında basınç 12 bar'ı aşabilir.

Kaynakça

Kaynaklar & Uyarı

Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.

FS

Fatih Selvi

Makina mühendisi ve yazılım geliştirici. 16+ yıl mekanik tesisat ve yangın tesisatı deneyimi. NFPA 13/14/20/25 ve BYKHY uzmanı.