Aerosol depolama, sprinkler tasarımında ayrı bir başlıktır ve TS EN 12845+A2:2026 (EN 12845:2015+A2:2026) Annex G (normatif, EN s.145-152) "Özel tehlikelerin korunması" ekinin içinde ele alınır. Bu ekin aerosollere ayırdığı bölüm kısadır: Madde G.2, iki cümle, bir NOT ve Tablo G.1. Bu yazı o bölümü olduğu gibi aktarır, boşlukları doldurmaz ve konunun standartta nerede başlayıp nerede bittiğini gösterir.
1. Annex G'nin yapısı
Madde G.1 Genel (EN s.145): "Bu ekin ek gereksinimleri, belirtilen ürünlerin korunması için kullanılacaktır."
Ekin alt başlıkları ve numaraları şunlardır (İçindekiler, EN s.8-9):
| Madde | Başlık | EN sayfası |
|---|---|---|
| G.1 | Genel | 145 |
| G.2 | Aerosoller | 145 |
| G.3 | Çoklu askılı giysi depolamasında giysiler | 145-147 |
| G.4 | Yanıcı sıvı depolaması | 147-149 |
| G.5 | Boş paletler (idle pallets) | 149 |
| G.6 | Ahşap fıçılarda alkol bazlı içkiler | 150 |
| G.7 | Dokusuz sentetik kumaş | 150-151 |
| G.8 | Polipropilen veya polietilen depolama kutuları | 151-152 |
Aerosoller G.2'dedir; G.4 yanıcı sıvı depolamasıdır ve farklı bir konudur.
2. Standart bu ekte aerosoller için yalnız şunu söyler
Madde G.2 Aerosoller (EN s.145) tam metniyle şudur:
Aerosol ürünler diğer ürün tiplerinden ayrıldığında ve kafesler (cages) içinde bulunduğunda, aşağıdaki koruma tasarımı (bkz. Tablo G.1) kullanılacaktır.
NOT: Bu tür ürünler kafeslerde bulunmadığında sprinkler koruması etkili olmayabilir.
Maddenin tablo altındaki tek ek cümlesi de şudur: raf içi sprinklerler hızlı tepkili (quick response) tipte ve sıcaklığı 14.4'e uygun olacaktır.
Bu, standardın aerosoller hakkında söylediklerinin tamamıdır. Aerosol seviyelendirmesi, perde duvar, raf içi aralık, ESFR alternatifi veya güvenlik veri formuna dayalı bir sınıflandırma yöntemi bu ekte yer almaz.
3. Tablo G.1: Aerosol depolaması için koruma kriterleri (EN s.145)
| Depolama konfigürasyonu | Maksimum depolama veya kat yüksekliği (m) | Aerosol türü | Tavan sprinkler sıcaklığı (°C) | Yoğunluk (mm/dk) | Çalışma alanı (m²) |
|---|---|---|---|---|---|
| ST1 Serbest ve blok depolama | 1,5 | Alkol bazlı | 141 | 12,5 | 260 |
| ST1 Serbest ve blok depolama | 1,5 | Hidrokarbon bazlı | 141 | 25,0 | 300 |
| ST4 Paletli raf katları | kat ≤ 1,8 | Alkol bazlı | 141 | 12,5 artı raf içi sprinkler | 260 |
| ST4 Paletli raf katları | kat ≤ 1,8 | Hidrokarbon bazlı | 141 | 25,0 artı raf içi sprinkler | 300 |
Tablonun okunmasında dikkat edilecek dört nokta:
- Sınıflandırma iki gruptur: alkol bazlı ve hidrokarbon bazlı. Standart metninde başka bir aerosol seviyelendirmesi geçmez.
- Yükseklik sınırı çok düşüktür: ST1'de maksimum depolama yüksekliği 1,5 m, ST4'te kat (tier) yüksekliği en fazla 1,8 m.
- Tavan sprinkler sıcaklığı tüm satırlarda 141 °C'dir; bu, tablonun kendi sütunlarından biridir.
- ST4 satırlarında raf içi sprinkler zorunludur ("plus in-rack sprinklers").
Depolama konfigürasyonlarının tanımı Madde 6.3.2 (EN s.33)'tedir: ST1 serbest duran veya blok istifleme; ST4 paletli raf (kirişli palet rafı).
4. Tasarım değerlerinin diğer maddelerle bağı
Tablo G.1 yalnızca yoğunluk ve alan verir; sistemin geri kalanı gövde maddelerinden gelir.
- Sprinkler sıcaklığı (Madde 14.4, EN s.105): sprinklerler, beklenen en yüksek ortam sıcaklığının 30 °C üzerine yakın ancak ondan düşük olmayan bir sıcaklık derecesiyle seçilecektir. Havalandırılmayan gizli hacimlerde, skylight veya cam çatı altında vb. daha yüksek çalışma sıcaklıklı sprinkler kurmak, 93 °C veya 100 °C'ye kadar, gerekli olabilir. Tablo 37b (EN s.105) renk kodunu verir: cam ampulde 141 °C mavi; eriyen bağlantılı sprinklerde 121 °C - 149 °C aralığı boyunduruk kollarında mavi.
- Su temini süresi (Madde 8.1.1, EN s.42): HHS için 90 dk, HHP için 90 dk, OH için 60 dk, LH için 30 dk.
- Minimum deşarj basıncı (Madde 13.4.4, EN s.102): HHP ve HHS'te (raf içi sprinklerler hariç) 0,50 bar; K115 raf içi sprinklerlerde 1,00 bar; K80 raf içi sprinklerlerde 2,00 bar.
- k-faktörü (Tablo 37a, EN s.104): HHP ve HHS tavan sprinklerlerinde tasarım yoğunluğu 10 mm/dk'yı aşıyorsa K115 veya K160 kullanılacaktır. Tablo G.1'in her iki yoğunluk değeri de (12,5 ve 25,0 mm/dk) bu eşiğin üstündedir.
- Kapsama alanı (Tablo 19, Madde 12.2, EN s.70): HHP ve HHS'te sprinkler başına maksimum alan 9,0 m², maksimum aralık 3,7 m.
- Deflektör altı boş mesafe (Madde 12.1.2, EN s.70): HHP ve HHS için 1,0 m.
- Ön hesaplı sistemlerde minimum su hacmi (Tablo 10, Madde 9.3.2.2, EN s.48): tasarım yoğunluğu 12,5 mm/dk'yı aşmıyorsa ıslak sistemde 350 m³, kuru sistemde 440 m³; 25,0 mm/dk'yı aşmıyorsa ıslak sistemde 725 m³, kuru sistemde 905 m³.
- Raf içi hidrolik hesap (Madde 7.2.3.3, EN s.37): hidrolik hesap amacıyla, her raf içi sprinkler seviyesinde hidrolik olarak en uzak konumda 3 sprinklerin eş zamanlı çalıştığı, en fazla üç seviyeye kadar varsayılacaktır. Raf koridorları 2,4 m veya daha geniş ise yalnız bir rafın etkilendiği varsayılır; 1,2 m ile 2,4 m arasında ise iki raf; 1,2 m'den dar ise üç raf. Madde 7.2.3.4 NOT'u: çalışan herhangi bir sprinklerdeki minimum basınç 2,0 bar'dır (bkz. 13.4.4).
- Raf içi sprinkler sayısı sınırı (Madde 7.2.3.1, EN s.37): raflara 50'den fazla ara seviye sprinkler kurulduğunda, bunlar çatı veya tavan sprinklerleriyle aynı kontrol vana setinden beslenmeyecektir.
Tablo G.1 değerlerinden tavan talebinin büyüklük mertebesi doğrudan çıkarılabilir: alkol bazlı aerosolde 12,5 mm/dk × 260 m² = 3 250 l/dk, hidrokarbon bazlı aerosolde 25,0 mm/dk × 300 m² = 7 500 l/dk (yalnız yoğunluk ve alan çarpımıdır; boru sürtünme kayıpları ve raf içi talep buna ayrıca eklenir).
5. Aerosoller EN 12845-2 kapsamında değildir
Bu noktanın altı çizilmelidir: TS EN 12845-2:2025 (EN 12845-2:2024) Madde 6.1 (EN s.33) şunu söyler:
Tasarım tablolarının kapsamadığı malların depolanması (örneğin yanıcı sıvılar, aerosoller ve bu tür malların tek palet yükleri) bu dokümana göre korunmayacaktır; bunun yerine, uygulanabildiği yerde EN 12845 uygulanacaktır.
Yani bir aerosol deposu ESFR veya CMSA ile tasarlanamaz; koruma EN 12845'in CMDA yaklaşımıyla ve Annex G ile kurulur.
6. Annex G'nin komşu maddeleri
Aerosol tasarımı yaparken sık karıştırılan iki komşu madde:
- G.4 Yanıcı sıvı depolaması (EN s.147-149): yanıcı sıvılar parlama noktasına (FP) ve kaynama noktasına (BP) göre dört sınıfa ayrılır ve Tablo G.2, G.3 ve G.4 ile korunur. Örnek: Tablo G.2 (metal varilde, hacim >20 l ve <208 l, ST1) Sınıf 1 için FP ≥ 100 °C, yan yatık ≤12 varil yüksekliğinde, 10 mm/dk ve 450 m²; Sınıf 2, 3 ve 4 için 25 mm/dk ve 450 m².
- G.5 Boş paletler (EN s.149): dolu istifte veya paletler üzerinde depolanan boş paletler Tablo G.5'e göre tavan sprinklerleri ile korunacaktır; raflarda depolanan paletler Tablo G.6'ya göre tavan ve raf içi sprinklerler ile korunacaktır. Tablo G.5: ahşap ve selüloz malzemeli paletlerde maksimum izin verilen depolama yüksekliği 3,8 m ve tavan sprinklerleri Kategori IV gibi (bkz. Tablo 4); plastik paletlerde 3,3 m ve 300 m² üzerinde 25 mm/dk, özel gereksinim olarak 60 dk yangına dayanıklı bir kompartmanda depolama.
Saha notu: Annex G'nin aerosol bölümü, kafes şartı ve 1,5 m ile 1,8 m yükseklik sınırlarıyla dar bir koruma penceresi tanımlar. Bu pencerenin dışına çıkan bir aerosol deposu, standardın verdiği tasarım kriterleriyle çözülmez ve ayrı bir değerlendirme gerektirir.
Sık Sorulan Sorular
EN 12845 aerosol depolaması için hangi tasarım değerlerini verir?
TS EN 12845+A2:2026 Tablo G.1, Madde G.2, EN s.145: ST1 serbest ve blok depolamada maksimum depolama yüksekliği 1,5 m; alkol bazlı aerosollerde 12,5 mm/dk yoğunluk ve 260 m² çalışma alanı, hidrokarbon bazlı aerosollerde 25,0 mm/dk ve 300 m². ST4 paletli raf katlarında kat yüksekliği en fazla 1,8 m; alkol bazlıda 12,5 mm/dk artı raf içi sprinkler ve 260 m², hidrokarbon bazlıda 25,0 mm/dk artı raf içi sprinkler ve 300 m². Tüm satırlarda tavan sprinkler sıcaklığı 141 °C'dir.
Aerosol koruması hangi ön şarta bağlıdır?
Madde G.2, EN s.145: Tablo G.1'deki koruma tasarımı, aerosol ürünler diğer ürün tiplerinden ayrılmış ve kafesler (cages) içinde bulunduğunda kullanılacaktır. NOT: bu tür ürünler kafeslerde bulunmadığında sprinkler koruması etkili olmayabilir.
EN 12845 aerosolleri nasıl sınıflandırır?
Tablo G.1, EN s.145 aerosolleri iki grupta ele alır: alkol bazlı (alcohol based) ve hidrokarbon bazlı (hydrocarbon based). Standart metninde bunun dışında bir aerosol seviyelendirmesi bulunmamaktadır.
Aerosol depolamada raf içi sprinkler nasıl seçilir?
Madde G.2, EN s.145: raf içi sprinklerler hızlı tepkili (quick response) tipte ve sıcaklığı 14.4'e uygun olacaktır. Madde 14.4, EN s.105: sprinklerler, beklenen en yüksek ortam sıcaklığının 30 °C üzerine yakın ancak ondan düşük olmayan bir sıcaklık derecesiyle seçilecektir.
Aerosoller EN 12845-2 (ESFR ve CMSA) ile korunabilir mi?
Hayır. TS EN 12845-2:2025 Madde 6.1, EN s.33: tasarım tablolarının kapsamadığı malların depolanması, örneğin yanıcı sıvılar, aerosoller ve bu tür malların tek palet yükleri, bu dokümana göre korunmayacaktır; bunun yerine uygulanabildiği yerde EN 12845 uygulanacaktır.
Kaynakça
- TS EN 12845+A2:2026 (EN 12845:2015+A2:2026), İçindekiler - Annex G alt başlıkları (EN s.8-9)
- TS EN 12845+A2:2026, Madde 6.3.2 Depolama konfigürasyonu (EN s.33)
- TS EN 12845+A2:2026, Madde 7.2.3.1, 7.2.3.3 ve 7.2.3.4 NOT (EN s.37)
- TS EN 12845+A2:2026, Madde 8.1.1 (EN s.42)
- TS EN 12845+A2:2026, Madde 9.3.2.2 ve Tablo 10 (EN s.48)
- TS EN 12845+A2:2026, Madde 12.1.2 ve Tablo 19 (EN s.70)
- TS EN 12845+A2:2026, Madde 13.4.4 (EN s.102)
- TS EN 12845+A2:2026, Tablo 37a (EN s.104)
- TS EN 12845+A2:2026, Madde 14.4 ve Tablo 37b (EN s.105)
- TS EN 12845+A2:2026, Annex G, Madde G.1, G.2 ve Tablo G.1 (EN s.145)
- TS EN 12845+A2:2026, Madde G.4 ve Tablo G.2 (EN s.147-148)
- TS EN 12845+A2:2026, Madde G.5 ve Tablo G.5 (EN s.149), Tablo G.6 (EN s.150)
- TS EN 12845-2:2025 (EN 12845-2:2024), Madde 6.1 (EN s.33)
Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.