TS EN 12845+A2:2026'da valfler Madde 15'te toplanır (TS s.110-113 / EN s.107-110): kontrol valf seti, stop valfler, ring main valfleri, drenaj valfleri, test valfleri, yıkama bağlantıları ve manometreler. Bu yazı maddenin tüm alt başlıklarını, ilgili tanımları (Madde 3) ve izleme hükümlerini (Annex H) kaynağıyla birlikte verir.
Tanımlar: kontrol valf seti ve alarm valf tipleri
Madde 3.17 control valve set (TS s.20 / EN s.17): Bir sprinkler tesisatının kontrolü için bir alarm valfi, bir stop valf ve ilgili tüm valf ve aksesuarlardan oluşan düzenek.
Alarm valfi tipleri Madde 3'ün başındadır (TS s.19 / EN s.16) ve numaralar sıkça karıştırılır:
| Madde | Terim | Tanım |
|---|---|---|
| 3.5 | alarm valve, alternate | Islak, kuru veya alternatif tesisata uygun alarm valfi |
| 3.6 | alarm valve, dry | Kuru tesisata uygun; ve/veya alternatif tesisat için ıslak alarm valfi ile birlikte kullanılan alarm valfi |
| 3.7 | alarm valve, pre-action | Ön tepkili tesisata uygun alarm valfi |
| 3.8 | alarm valve, wet | Islak tesisata uygun alarm valfi |
Hemen ardından gelen maddeler alarm valfi tanımı değildir: 3.9 "area of operation" (etki alanı), 3.10 "hydraulically most favourable area of operation", 3.11 "hydraulically most unfavourable area of operation".
Manometre tanımları da aynı sayfadadır: 3.14 'B' gauge, alarm valfine bağlı ve onunla aynı seviyede olup valfin memba (upstream) tarafındaki basıncı gösteren manometre; 3.16 'C' gauge, aynı şekilde bağlı olup mansap (downstream) tarafındaki basıncı gösteren manometre.
15.1 ve 15.2: Kontrol valf seti ve stop valfler
Madde 15.1 (TS s.110 / EN s.107): Her tesisat, EN 12259-2 veya EN 12259-3'e uygun bir kontrol valf setine sahip olacaktır.
Madde 15.2 Stop valfler (TS s.110 / EN s.107): Sprinklerlere giden su beslemesini kesebilecek tüm stop valfler:
- saat yönünde kapanacaktır;
- açık veya kapalı konumda olduğunu açıkça gösteren bir gösterge ile donatılacaktır;
- bir kayış ve asma kilitle ya da eşdeğer bir şekilde doğru konumda emniyete alınacaktır.
Aynı madde devam eder: Stop valfler, bu standartta belirtilenler dışında kontrol valf setinin mansabına kurulmayacaktır. Test ve bakımı kolaylaştırmak için, izlenmesi (monitored) kaydıyla kontrol valfinin mansabına bir stop valf konulabilir.
15.3: Ring main valfleri
Madde 15.3 (TS s.110 / EN s.107): Sprinkler sistemleri tesiste bir ring main besleme borusu düzeniyle besleniyorsa, halkayı bölümlere ayırmak üzere stop valfler kurulacak ve hiçbir bölüm 4'ten fazla kontrol valf seti içermeyecektir.
15.4 ve Tablo 39: Drenaj valfleri
Madde 15.4 (TS s.110 / EN s.107): Drenaj valfleri Tablo 39'da belirtildiği gibi takılacak ve boru hattından şu noktalarda drenaja izin verecektir:
- a) kontrol valf setinin hemen mansabında veya varsa mansap stop valfinin hemen mansabında;
- b) varsa herhangi bir yardımcı alarm valfinin hemen mansabında;
- c) varsa herhangi bir yardımcı stop valfin hemen mansabında;
- d) bir kuru boru veya yardımcı kontrol valf seti ile test amacıyla kurulmuş herhangi bir yardımcı stop valf arasında;
- e) ıslak bir tesisatta tek sprinklerlere giden düşey borular hariç, başka bir drenaj valfi üzerinden boşaltılamayan herhangi bir boru.
Ek kurallar (TS s.111 / EN s.108): Valfler boru hattının alt ucuna takılacak ve Tablo 39'da belirtildiği gibi boyutlandırılacaktır. Çıkış zeminden en çok 3 m yukarıda olacak ve uygun bir tapa ile donatılacaktır.
Tablo 39: Drenaj valflerinin minimum ölçüsü
| Esas olarak neyi boşaltan valf | Valf ve boru minimum çapı (mm) |
|---|---|
| LH tesisatı | 40 |
| OH, HHP veya HHS tesisatı | 50 |
| Yardımcı tesisat | 50 |
| Bir zon | 50 |
| Tuzaklı dağıtım boruları, çap ≤ 80 | 25 |
| Tuzaklı dağıtım boruları, çap > 80 | 40 |
| Tuzaklı dağıtım (range) boruları | 25 |
| Kuru veya yardımcı alarm valfi ile test amaçlı kurulmuş yardımcı stop valf arasındaki tuzaklı boru hattı | 15 |
15.5: Test valfleri
Madde 15.5.1 Alarm ve pompa seti çalıştırma test valfleri (TS s.111 / EN s.108): Uygun olduğu şekilde 15 mm test valfleri takılacak ve şunları test edecektir:
- a) hidrolik alarmın ve varsa elektrikli alarm basınç anahtarının, şunların hemen mansap tarafından su çekilerek test edilmesi: bir ıslak alarm valfi ve varsa mansap ana stop valfleri; bir alternatif alarm valfi;
- b) hidrolik alarmın ve varsa elektrikli alarm basınç anahtarının, ana su kaynağı stop valfinin mansabından ve şunların memba tarafından su çekilerek test edilmesi: bir alternatif alarm valfi; bir kuru boru alarm valfi; bir ön tepkili alarm valfi;
- c) kontrol valf setinin mansabına kurulmuş herhangi bir su akış alarm anahtarının, su akış alarmının mansabından su çekilerek test edilmesi;
- d) bir otomatik pompa seti çalıştırma cihazı;
- e) kontrol valf setinin membasına kurulmuş herhangi bir pompa veya basınç tankı mahalli sprinkler alarm akış anahtarı.
Madde 15.5.2 Uzak test valfleri (TS s.112 / EN s.109): Bir test tesisatı sağlanacaktır; bu tesisat bir test valfi ile ilgili bağlantı parçaları ve boruları içerecek, tek bir sprinklerin deşarjına eşdeğer bir debi verecek ve bir dağıtım borusu üzerinde hidrolik olarak en uzak konuma bağlanacaktır.
Bu test valfi, kuru ve alternatif tesisatların su iletim süresini ölçmek için kullanılır: Madde 11.2.2 (TS s.70 / EN s.67) tek bir sprinklerin açılması ile suyun deşarjı arasındaki maksimum sürenin Tablo 18'deki değeri aşmamasını ve testin 15.5.2'de belirtilen uzak test valfi ile yapılmasını şart koşar. Tablo 18: LH için 90 s, OH ve HH için 60 s.
15.6: Yıkama bağlantıları
Madde 15.6 (TS s.112 / EN s.109): Yıkama bağlantıları (flushing connections), kalıcı olarak kurulmuş valfli veya valfsiz olarak, tesisat dağıtım borularının çıkmaz uçlarına takılacaktır. Yıkama bağlantıları dağıtım borusu ile aynı ölçüde olacaktır; DN40'tan büyük borularda, dağıtım borusunun alt tarafına bağlanmak kaydıyla DN40 yıkama bağlantıları kullanılabilir. Yıkama bağlantıları uygun bir tapa ile donatılacaktır.
Aynı madde, yıkama bağlantılarının periyodik boru yıkaması dışında suyun mevcut olduğunu kontrol etmek ve basınç ile debi testleri yapmak için de kullanılabileceğini belirtir. Ayrıca tamamen su dolu boru hattının sıcaklık artışına bağlı basınç yükselmesiyle hasar görebileceğini, tesisatta havanın tamamen atılmasının olası olduğu durumlarda (örneğin uçlarında yıkama bağlantısı bulunan gridli düzenlerde) basınç tahliye valfi takılmasının değerlendirileceğini şart koşar.
15.7: Manometreler
Madde 15.7.1 Genel (TS s.112 / EN s.109): Manometre skala bölümleri şunları aşmayacaktır: a) maksimum skala değeri 10 bar veya daha az ise 0,2 bar; b) maksimum skala değeri 10 bardan büyük ise 0,5 bar. Maksimum skala değeri maksimum basıncın yaklaşık %150'si mertebesinde olacaktır.
Madde 15.7.2 Su kaynağı bağlantıları (TS s.112 / EN s.109): Her şehir şebekesi bağlantısına, besleme borusu stop valfi ile çek valf arasına bir manometre ('A' manometresi) takılacaktır. Her pompa seti beslemesine, çıkış çek valfinin hemen mansabında ve varsa çıkış stop valfinin membasında, besleme borusu üzerinde sönümlü (damped) bir manometre takılacaktır.
Madde 15.7.3 Kontrol valf seti (TS s.112 / EN s.109): Aşağıdaki konumların her birine bir manometre takılacaktır:
- a) her kontrol valf setinin hemen membasına ('B' manometresi);
- b) her kontrol valf setinin hemen mansabına ('C' manometresi);
- c) her alternatif veya kuru yardımcı kontrol valf setinin hemen mansabına, ancak varsa herhangi bir stop valfin membasına.
Ek hüküm (TS s.113 / EN s.110): Kuru alarm valflerindeki 'B' manometresi, ulaşılan maksimum basıncı gösteren bir göstergeye sahip olacaktır.
'B' membada, 'C' mansaptadır. Su, kontrol valf setine su kaynağı tarafından girer ve tesisat tarafına çıkar; dolayısıyla düşey bir yükseltme borusunda 'B' fiziksel olarak alarm valfinin alt tarafında, 'C' üst tarafındadır. Standart manometreleri "üst" veya "alt" diye değil, akış yönüne göre memba/mansap olarak tanımlar.
Madde 15.7.4 Sökme (TS s.113 / EN s.110): Her manometrenin, tesisata giden su veya hava beslemesi kesilmeden sökülebilmesini sağlayacak düzenek sağlanacaktır.
Tablo 6'nın (TS s.42 / EN s.39) altındaki not, 'C' manometresinin hidrolik hesaptaki rolünü gösterir: ps, ilgili dizideki en yüksek sprinklerin kontrol valf setinin 'C' manometresi üzerindeki yüksekliğinden kaynaklanan statik yük kaybıdır (bar).
Alarm cihazları: Madde 16
Kontrol valf setinin alarm tarafı Madde 16'dadır.
Madde 16.1.1 (TS s.113 / EN s.110): Her kontrol valf setine EN 12259-4'e uygun bir su motor alarmı ve uzaktan alarm göstergesi için bir elektrikli cihaz sağlanacak, her ikisi de alarm valfine mümkün olduğunca yakın konumlandırılacaktır. Aynı valf odasında bulunmaları ve her alarm valfine çalıştığını gösteren bir gösterge takılması kaydıyla, bir grup ıslak alarm valfi için ortak tek bir alarm motoru ve gongu kurulabilir. Her su motor alarm gongu tesisat numarası ile belirgin şekilde işaretlenecektir.
Madde 16.1.2 (TS s.113 / EN s.110): Su motoru, gong bir dış duvarın dışında kalacak ve merkez hattı alarm valfine bağlantı noktasından en çok 6 m yukarıda olacak şekilde kurulacaktır. Motor nozulu ile alarm valfi bağlantısı arasına, temizlik için kolay erişilebilir bir süzgeç takılacaktır. Su çıkışı, herhangi bir su akışının görülebileceği şekilde düzenlenecektir.
Madde 16.1.3 (TS s.113 / EN s.110): Boru 20 mm çapında galvanizli çelik veya demir dışı metalik malzeme olacaktır. Alarm valfi ile su motoru arasındaki eşdeğer boru uzunluğu, her yön değişimi için 2 m eşdeğer uzunluk kabul edilerek en çok 25 m olacaktır. Boruya tesis içinde konumlanan bir stop valf takılacak ve en çok 3 mm çapında bir delikten kalıcı drenaj sağlanacaktır.
Madde 16.2.3 (TS s.114 / EN s.111): Kuru ve ön tepkili sistemlerde her tesisata, Annex I'e uygun görsel ve sesli uyarı verecek bir düşük hava/gaz basıncı alarmı sağlanacaktır.
Tesisat tipi ve boyutu: Madde 11
Kontrol valf setinin tipi tesisat tipini belirler.
Madde 11.1.1 (TS s.69 / EN s.66): Islak boru tesisatları kalıcı olarak basınç altında su ile doludur; yalnız donma hasarı olasılığı bulunmayan ve ortam sıcaklığının 95 °C'yi aşmayacağı tesislerde kurulacaktır. Grid ve loop sistemlerinde yalnız ıslak boru tesisatları kullanılacaktır.
Madde 11.2.1 (TS s.70 / EN s.67): Kuru boru tesisatları normalde kuru alarm valfinin mansabında basınç altında hava veya inert gaz, membasında basınç altında su ile doludur. Boru hattındaki basıncı korumak için kalıcı bir hava/inert gaz beslemesi kurulacaktır. Tesisat, alarm valfi tedarikçisinin tavsiye ettiği basınç aralığına düşecek şekilde basınçlandırılacaktır. Kuru boru tesisatları yalnız donma hasarı olasılığı bulunan veya sıcaklığın 70 °C'yi aştığı yerlerde (örneğin kurutma fırınlarında) kurulacaktır.
Standart, kuru sistemde hava ve su basıncı için sayısal bir değer veya differential oran vermez; aralığı alarm valfi tedarikçisine bırakır.
Madde 11.3.1 (TS s.71 / EN s.68): Alternatif tesisatlar ya bir alternatif alarm valfi ya da bir ıslak ve bir kuru alarm valfinden oluşan bir kompozit set içerir. Kış aylarında alarm valfinin mansabındaki boru hattı basınçlı hava veya inert gaz, membası basınçlı su ile doludur; yılın diğer zamanlarında sistem ıslak boru tesisatı olarak çalışır.
Madde 11.4.1.2 Tip A ön tepkili tesisat ve 11.4.1.3 Tip B (TS s.71 / EN s.68): Tip A'da kontrol valf seti otomatik yangın algılama sistemi ile devreye girer, sprinklerlerin çalışmasıyla girmez; hava/inert gaz basıncı her zaman izlenir ve acil durumda ön tepkili valfi devreye almak için en az bir hızlı açılan elle çalıştırılan valf kurulur. Tip B'de kontrol valf seti ya algılama sistemi ya da sprinklerlerin çalışmasıyla devreye girer.
Madde 11.1.3, Tablo 17 (TS s.70 / EN s.67) tek bir kontrol valf setinin kontrol edebileceği maksimum korunan alanı verir:
| Tehlike sınıfı | Kontrol valf seti başına maksimum korunan alan |
|---|---|
| LH | 10 000 m² |
| OH (varsa LH sprinklerleri dâhil) | 12 000 m² (Annex D ve F'de izin verilenler hariç) |
| HH (varsa OH ve LH sprinklerleri dâhil) | 9 000 m² |
Don koruması ve izleme
Madde 8.1.3 Don koruması (TS s.45 / EN s.42): Besleme borusu ve kontrol valf seti minimum 4 °C sıcaklıkta tutulacaktır.
Annex H, H.2.2 Sprinklerlere su akışını kontrol eden stop valfler (TS s.156 / EN s.153): Kapanması sprinklerlere yeterli suyun akmasını engelleyebilecek tüm stop valflerin konumu izlenecektir; buna su kaynağı valfleri, kontrol valf setleri, yardımcı valfler ve bölüm valfleri dâhildir. Normalde açık valfler için alarm, valf kapanmaya başlar başlamaz devreye girecektir.
H.2.3 Diğer stop valfler (TS s.156 / EN s.153): Kapanması bir alarm veya gösterge cihazının (örneğin basınç anahtarı, hidrolik alarm, akış anahtarı) doğru çalışmasını engelleyebilecek tüm stop valflerin konumu izlenecektir; normalde açık valfler için alarm yine valf kapanmaya başlar başlamaz devreye girecektir.
Standart burada "ilk çeyrek tur" gibi bir ölçü vermez; ölçüt valfin kapanmaya başlamasıdır.
Annex H, H.1 (TS s.156 / EN s.153): İzleme için kullanılan tüm cihazlar EN 60529'da belirtildiği şekilde en az IP 54 korumasına sahip olacaktır. Ortak bir göstergeye 15'ten fazla adreslenemeyen denetleyici alarm cihazı bağlanmayacaktır.
Bakımda valfler
Madde 20.3.2.7 Stop valfler (TS s.124 / EN s.121): Üç aylık rutinde, sprinklerlere su akışını kontrol eden tüm stop valfler çalışır durumda olduklarından emin olmak üzere işletilecek ve doğru modda güvenli şekilde yeniden sabitlenecektir. Buna tüm su kaynaklarındaki, alarm valfindeki ve tüm zon veya diğer yardımcı stop valfler dâhildir.
Madde 20.3.3.2 Kuru alarm valfleri (TS s.124 / EN s.121): Altı aylık rutinde, kuru boru tesisatlarındaki ve yardımcı uzantılardaki kuru alarm valflerinin ve varsa hızlandırıcı ve egzosterlerin hareketli parçaları tedarikçinin talimatlarına uygun olarak hareket ettirilecektir. NOT: Alternatif tesisatların bu şekilde test edilmesi gerekmez; çünkü yılda iki kez ıslaktan kuruya ve geri geçiş sonucu zaten çalıştırılmaktadır.
Madde 20.3.5.3 (TS s.125 / EN s.122): 3 yıllık rutinde tüm su kaynağı stop valfleri, alarm ve çek valfleri incelenecek ve gerektiğinde değiştirilecek veya revizyondan geçirilecektir.
Saha notu
Madde 15.2'nin mansap stop valfi istisnası ("izlemeli olmak kaydıyla") ile Annex H.2.2'nin "kapanmaya başlar başlamaz alarm" şartı birlikte okunduğunda, tesisat tarafındaki her kesme noktasının izleme mimarisine girmesi gerektiği görülür. Bu iki hükmü ayrı ayrı sağlayan ama birbirine bağlamayan projelerde, izlenmeyen bir bakım valfi tek başına tüm tesisatı kör edebilir. (Bu paragraf mühendislik yorumudur.)
Sık Sorulan Sorular
EN 12845 kontrol valf setini nasıl tanımlar?
TS EN 12845+A2:2026 Madde 3.17 (TS s.20 / EN s.17): kontrol valf seti, bir sprinkler tesisatının kontrolü için bir alarm valfi, bir stop valf ve ilgili tüm valf ve aksesuarlardan oluşan düzenektir. Madde 15.1 (TS s.110 / EN s.107) her tesisatın EN 12259-2 veya EN 12259-3'e uygun bir kontrol valf setine sahip olmasını şart koşar.
Stop valflerde hangi üç şart aranır?
Madde 15.2 (TS s.110 / EN s.107): sprinklerlere su beslemesini kesebilecek tüm stop valfler saat yönünde kapanacak; açık veya kapalı konumda olduğunu açıkça gösteren bir göstergeyle donatılacak; bir kayış ve asma kilitle ya da eşdeğer bir şekilde doğru konumda emniyete alınacaktır. Ayrıca kontrol valf setinin mansabına, bu standartta belirtilenler dışında stop valf kurulmayacaktır; test ve bakımı kolaylaştırmak için izlemeli olmak kaydıyla bir stop valf konulabilir.
'B' ve 'C' manometreleri nerededir?
Madde 15.7.3 (TS s.112 / EN s.109): her kontrol valf setinin hemen memba tarafına 'B' manometresi, hemen mansap tarafına 'C' manometresi takılacaktır; ayrıca her alternatif veya kuru yardımcı kontrol valf setinin hemen mansabına, ancak varsa stop valfin membasına bir manometre takılacaktır. Tanımlar Madde 3.14 ve 3.16'dadır: 'B' manometresi alarm valfine bağlı ve onunla aynı seviyede, valfin memba tarafındaki basıncı gösterir; 'C' manometresi mansap tarafındaki basıncı gösterir (TS s.19 / EN s.16).
Ring main üzerinde kaç kontrol valf seti olabilir?
Madde 15.3 (TS s.110 / EN s.107): sprinkler sistemleri tesiste bir ring main besleme borusu düzeniyle besleniyorsa, halkayı bölümlere ayırmak üzere stop valfler kurulacak ve hiçbir bölüm 4'ten fazla kontrol valf seti içermeyecek şekilde düzenlenecektir.
Normalde açık bir stop valfte alarm ne zaman verilir?
Annex H, H.2.2 ve H.2.3 (TS s.156 / EN s.153): kapanması sprinklerlere yeterli suyun akmasını engelleyebilecek tüm stop valflerin konumu izlenecektir; normalde açık valfler için alarm, valf kapanmaya başlar başlamaz devreye girecektir. Standart bir tur veya yüzde oranı vermez.
Kaynakça
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 3.5-3.8 alarm valfi tipleri, 3.14 'B' gauge, 3.16 'C' gauge (TS s.19 / EN s.16)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 3.17 Kontrol valf seti (TS s.20 / EN s.17)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 8.1.3 Don koruması (TS s.45 / EN s.42)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 11.1.1, 11.1.3, Tablo 17, 11.2.1, 11.2.2, Tablo 18 (TS s.69-70 / EN s.66-67)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 11.3.1, 11.4.1.2, 11.4.1.3 (TS s.71 / EN s.68)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 15.1, 15.2, 15.3, 15.4 (TS s.110 / EN s.107)
- TS EN 12845+A2:2026 Tablo 39 Drenaj valfleri, Madde 15.5.1 (TS s.111 / EN s.108)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 15.5.2, 15.6, 15.7.1, 15.7.2, 15.7.3 (TS s.112 / EN s.109)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 15.7.3 kuru alarm valfi göstergesi, 15.7.4, 16.1.1, 16.1.2, 16.1.3 (TS s.113 / EN s.110)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 16.2.3 (TS s.114 / EN s.111)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 7.3.1, Tablo 6 ve ps notu (TS s.42 / EN s.39)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 20.3.2.7, 20.3.3.2 (TS s.124 / EN s.121), 20.3.5.3 (TS s.125 / EN s.122)
- TS EN 12845+A2:2026 Annex H, H.1, H.2.2, H.2.3 (TS s.156 / EN s.153)
Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.