EN 12845 Sprinkler Su Deposu: Hacim, Doldurma ve Etkin Hacim (Madde 9.3)

Sprinkler su deposu TS EN 12845+A2:2026'nın Madde 9.3'ünde düzenlenir (TS s.49-54 / EN s.46-51). Bu yazı tank türlerini, etkin hacim tanımını, ön hesaplı sistemler için Tablo 9 ve Tablo 10'u, tam hesaplı sistemlerde hacim formülünü, dolum sürelerini, azaltılmış kapasiteli tank şartlarını, emme borusu açıklıklarını (Tablo 12) ve süzgeç kurallarını kaynağıyla birlikte verir.

9.3.1: Tank türleri

Standart üç türü sayar (TS s.49 / EN s.46). Depolama tankları aşağıdakilerden biri veya birkaçı olacaktır:

• pompa emme tankı (pump suction tank);
• yerçekimi tankı (gravity tank);
• rezervuar (reservoir).

9.3.2.1: Etkin hacim ve genel kurallar

Madde 9.3.2.1 Genel (TS s.50 / EN s.47): Her sistem için bir minimum su hacmi belirtilir. Bu hacim şunlardan biriyle sağlanacaktır:

• tam kapasiteli tank: etkin kapasitesi belirtilen su kapasitesine en az eşit olan tank;
• azaltılmış kapasiteli tank (bkz. 9.3.4): gerekli su hacminin, tankın etkin kapasitesi ile otomatik dolum (infill) tarafından birlikte sağlandığı tank.

Etkin kapasitenin tanımı: Bir tankın etkin kapasitesi, normal su seviyesi ile en düşük etkin su seviyesi arasındaki fark alınarak hesaplanacaktır.

Üç ek kural:

• Tank dona dayanıklı değilse, normal su seviyesi en az 1,0 m yükseltilecek ve buz tahliyesi (ice venting) sağlanacaktır.
• Kapalı tanklarda kolay erişim sağlanacaktır.
• Açık rezervuarlar hariç, tanklar dışarıdan okunabilir bir su seviye göstergesi ile donatılacaktır.

Ön hesaplı sistemler: Tablo 9 ve Tablo 10

Madde 9.3.2.2 (TS s.50 / EN s.47): Tablo 9, LH ve OH ön hesaplı sistemleri için gereken minimum etkin su hacmini belirlemek üzere kullanılacaktır. Belirtilen su hacimleri yalnız sprinkler sisteminin kullanımına tahsis edilecektir.

Tablo 9: Ön hesaplı LH ve OH sistemleri için minimum su hacmi (TS s.50 / EN s.47)

NOT: Sprinkler valf odasındaki sprinklerler hariçtir.

Tablo 10: Ön hesaplı HHP ve HHS sistemleri için minimum su hacmi (TS s.51 / EN s.48)

Kuru sistem sütunu ıslak sütunundan yaklaşık %25 fazladır (örneğin 7,5 mm/dk'da 225 → 280, 30,0 mm/dk'da 875 → 1 090). Bu hacimler de yalnız sprinkler sistemine tahsis edilir.

Tam hesaplı sistemler

Madde 9.3.2.3 (TS s.51 / EN s.48): Minimum etkin su hacmi, maksimum debi talebi (Qmax) ile 8.1.1'de belirtilen sürenin çarpılmasıyla hesaplanacaktır.

Madde 8.1.1 Süre (TS s.45 / EN s.42) süreleri verir:

NOT: Şehir şebekeleri, tükenmez kaynaklar ve tüm ön hesaplı sistemlerde süre, bu standartta verilen gereksinimlerde örtük olarak bulunmaktadır.

Sayısal örnek (yalnız 9.3.2.3 formülü ile): HHS bir tesiste hidrolik hesaptan çıkan Qmax = 1 750 l/dk ise, gereken minimum etkin hacim 1 750 l/dk × 90 dk = 157 500 l = 157,5 m³'tür. (Qmax değeri örnek girdidir; gerçek projede hidrolik hesaptan gelir.)

Dolum debileri

Madde 9.3.3 Tam kapasiteli tanklarda dolum debileri (TS s.51 / EN s.48):

• Su kaynağı, tankı en çok 36 saatte yeniden doldurabilecek kapasitede olacaktır.
• Herhangi bir besleme borusunun çıkışı, emme borusu girişinden yatay olarak en az 2,0 m uzakta olacaktır.

Sayısal örnek: 200 m³'lük bir tam kapasiteli tank için gereken ortalama dolum debisi 200 / 36 ≈ 5,56 m³/saat, yani yaklaşık 93 l/dk'dır. (Tank hacmi örnek girdidir.)

Karşılaştırma: basınç tanklarında süre çok daha kısadır. Madde 9.5.5 (TS s.58 / EN s.55) basınç tankının hava ve su kaynakları tarafından en çok 8 saatte tamamen doldurulup basınçlandırılmasını ve su kaynağının tankın manometre basıncında en az 6 m³/h debiyle tamamlama yapabilmesini ister.

Azaltılmış kapasiteli tanklar

Madde 9.3.4 (TS s.51 / EN s.48) beş şartı birlikte arar:

• a) Giriş akışı bir şehir şebekesinden ve otomatik olacak, en az iki mekanik şamandıra valfi üzerinden sağlanacaktır. Giriş akışı pompa seti emişini olumsuz etkilemeyecektir. Tek bir şamandıra valfinin arızası gerekli dolum debisini bozmayacaktır.
• b) Tankın etkin kapasitesi Tablo 11'de gösterilenden az olmayacaktır.
• c) Tank kapasitesi artı giriş akışı, sistemi 9.3.2'de belirtilen tam kapasitede besleyecek kadar olacaktır.
• d) Giriş akışının kapasitesini kontrol etmek mümkün olacaktır.
• e) Giriş düzeneği muayene için erişilebilir olacaktır.

Tablo 11: Azaltılmış kapasiteli tankların minimum etkin kapasitesi (TS s.52 / EN s.49)

Dipnot a: Ancak hiçbir durumda tam kapasitenin %10'undan az olmayacaktır.

Azaltılmış kapasiteli tanklar Madde 9.3.4'te düzenlenir; Madde 9.5.5 basınç tankının hava ve su ile şarjıdır ve azaltılmış kapasiteli tankla ilgili değildir.

Etkin kapasite ve emme haznesi ölçüleri

Madde 9.3.5 (TS s.53 / EN s.50): Depolama tanklarının etkin kapasitesi Şekil 4'te gösterildiği gibi hesaplanacaktır; burada N normal su seviyesi, X düşük su seviyesi, d emme borusunun nominal çapıdır. Tablo 12 şu minimum ölçüleri belirtir:

• A: emme borusundan düşük su seviyesine (bkz. Şekil 4);
• B: emme borusundan sump tabanına (bkz. Şekil 4).

Ek hükümler (TS s.54 / EN s.51): Tablo 12'de belirtilen minimum ölçülerde bir vortex kırıcı (vortex inhibitor) kurulursa, A ölçüsü 0,10 m'ye düşürülebilir. Etkin kapasiteyi en üst düzeye çıkarmak için tanka bir sump sağlanabilir.

Tablo 12: Emme borusu giriş açıklıkları (TS s.54 / EN s.51)

Sayısal örnek (yalnız tablo değerleriyle): DN200 emme borusunda vortex kırıcı olmadan A = 0,62 m, vortex kırıcıyla A = 0,10 m'dir. Aradaki 0,52 m'lik fark, taban alanı 100 m² olan bir tankta 0,52 × 100 = 52 m³ etkin hacme karşılık gelir. (100 m² taban alanı örnek girdidir.)

9.3.6: Süzgeçler

Madde 9.3.6 (TS s.54 / EN s.51):

• Emme yükseltmesi (suction lift) koşullarındaki pompa setlerinde, pompa emme borusunda foot valfin membasına bir süzgeç takılacaktır. Süzgeç, tankın boşaltılması gerekmeden temizlenebilecek şekilde takılacaktır.
• Pozitif yük altında pompaları besleyen açık tanklarda, emme borusuna tankın dışında bir süzgeç takılacaktır. Tank ile süzgeç arasına bir stop valf kurulacaktır.
• Süzgeçler, boru nominal alanının en az 1,5 katı kesit alanına sahip olacak ve 5 mm çaptan büyük cisimlerin geçmesine izin vermeyecektir.

Bakım periyotları

Depolama tankları iki ayrı periyotta ele alınır:

• Madde 20.3.5.2 (TS s.125 / EN s.122): 9.6.2 b)'ye göre 10 yıl içinde bakım gerektirmeyecek şekilde tasarlanmış tanklar hariç, en çok 3 yıl ara ile tüm tanklar içten muayene edilecek, gerekirse boşaltılıp temizlenecek, korozyon yönünden incelenecek ve gerektiğinde yeniden boyanacak veya korozyon koruması yenilenecektir.
• Madde 20.3.6 (TS s.125 / EN s.122): En çok 10 yıl ara ile tüm depolama tankları temizlenecek, içten muayene edilecek ve gövdesi gerektiği gibi ele alınacaktır. NOT: Tankların temizlenmesi genellikle boşaltılmalarını gerektirir, ancak su tasarrufu için alternatif çözümler kabul edilebilir olabilir.

Ayrıca Madde 20.3.4.4 (TS s.125 / EN s.122) yıllık rutinde su depolama tanklarındaki şamandıra valflerinin doğru çalıştığından emin olmak üzere kontrol edilmesini, Madde 20.3.4.5 pompa emme süzgeçleri ile çökeltme haznesinin ve eleklerinin en az yılda bir kez incelenip gerektiğinde temizlenmesini ister. Haftalık rutinde ise Madde 20.2.2.2 b) (TS s.122 / EN s.119) yükseltilmiş özel rezervuarlardaki, nehirlerdeki, kanallardaki, göllerdeki ve su depolama tanklarındaki (pompa priming su tankları ve basınç tankları dâhil) tüm su seviyelerinin kontrol edilip kaydedilmesini şart koşar.

İzleme tarafında Annex H, H.2.4 (TS s.156 / EN s.153) su depolama seviyesi nominal dolum seviyesinin %10'undan fazla düşmeden önce gösterge verilmesini ister.

Standardın belirlemediği konular

TS EN 12845+A2:2026, depolama tankının malzemesini (galvaniz panelli çelik, betonarme, GRP vb.) şart koşmaz. Standardın malzemeye ilişkin verdiği hükümler doğrudan tank gövdesi değil, su kalitesi ve korozyon korumasıdır: Madde 8.1.2 (TS s.45 / EN s.42) suyun sistem borularında birikinti yapabilecek lifli veya başka askıda maddelerden arınmış olmasını ve tuzlu ya da acı suyun sprinkler tesisatı borularında tutulmamasını ister; Madde 9.6.2 b) (TS s.59 / EN s.56) üstün tekli su kaynağı sayılabilmesi için tankın boyanmasını veya bakım için boşaltma ihtiyacını en az 10 yıla çıkaran başka bir korozyon koruması almasını şart koşar.

Saha notu

Tablo 12'nin vortex kırıcı sütunu ile Madde 9.3.5'in sump hükmü aynı amaca hizmet eder: tankın fiziksel hacmi ile etkin hacmi arasındaki farkı küçültmek. Bir tankın "kaç m³" olduğu değil, "normal seviye ile en düşük etkin seviye arasında kaç m³" olduğu hesaba girer; bu fark projelerde tank üstünde değil tank altında kaybolur. (Bu paragraf mühendislik yorumudur.)

Sık Sorulan Sorular

Etkin hacim (effective capacity) nasıl hesaplanır?

TS EN 12845+A2:2026 Madde 9.3.2.1 (TS s.50 / EN s.47): bir tankın etkin kapasitesi, normal su seviyesi ile en düşük etkin su seviyesi arasındaki fark alınarak hesaplanacaktır. Tank dona dayanıklı değilse normal su seviyesi en az 1,0 m yükseltilecek ve buz tahliyesi sağlanacaktır. Kapalı tanklarda kolay erişim sağlanacak; açık rezervuarlar hariç tanklar dışarıdan okunabilir bir su seviye göstergesi ile donatılacaktır.

Ön hesaplı LH ve OH sistemlerinde minimum su hacmi nedir?

Tablo 9 (TS s.50 / EN s.47) en yüksek sprinklerin en alçak sprinklere göre yüksekliğine göre verir. Örnekler: LH (ıslak veya ön tepkili) h ≤ 15 m için 9 m³, 15 < h ≤ 30 için 10 m³, 30 < h ≤ 45 için 11 m³. OH1 ıslak/ön tepkili: 55, 70, 80 m³. OH2 ıslak/ön tepkili (ve OH1 kuru/alternatif): 105, 125, 140 m³. OH3 ıslak/ön tepkili (ve OH2 kuru/alternatif): 135, 160, 185 m³. OH4 ıslak/ön tepkili (ve OH3 kuru/alternatif): 160, 185, 200 m³. OH4 kuru veya alternatif için HH koruması kullanılır.

Tam kapasiteli tank ne kadar sürede dolmalı?

Madde 9.3.3 (TS s.51 / EN s.48): su kaynağı tankı en çok 36 saatte yeniden doldurabilecek kapasitede olacaktır. Ayrıca herhangi bir besleme borusunun çıkışı, emme borusu girişinden yatay olarak en az 2,0 m uzakta olacaktır.

Azaltılmış kapasiteli tank hangi şartlara bağlıdır?

Madde 9.3.4 (TS s.51 / EN s.48) beş şart sayar: a) giriş akışı bir şehir şebekesinden ve otomatik olacak, en az iki mekanik şamandıra valfi üzerinden sağlanacak, pompa emişini olumsuz etkilemeyecek ve tek bir şamandıra valfinin arızası gerekli dolum debisini bozmayacak; b) tankın etkin kapasitesi Tablo 11'de gösterilenden az olmayacak; c) tank kapasitesi artı giriş akışı, sistemi 9.3.2'de belirtilen tam kapasitede besleyecek kadar olacak; d) giriş akışının kapasitesini kontrol etmek mümkün olacak; e) giriş düzeneği muayene için erişilebilir olacaktır.

Emme borusu ile düşük su seviyesi arasındaki mesafe ne kadar?

Tablo 12 (TS s.54 / EN s.51) nominal emme borusu çapına göre verir. Örneğin DN100 için: sump tabanına B minimum 0,10 m; vortex kırıcı olmadan A minimum 0,37 m; vortex kırıcı ile A minimum 0,10 m (vortex kırıcının minimum ölçüsü 0,40 m). DN200 için sırasıyla 0,15 m, 0,62 m ve 0,10 m (vortex kırıcı 0,80 m). Standart, Tablo 12'de belirtilen minimum ölçülerde bir vortex kırıcı kurulduğunda A ölçüsünün 0,10 m'ye düşürülebileceğini belirtir.

Kaynakça

• TS EN 12845+A2:2026 Madde 9.3.1 Genel (TS s.49 / EN s.46)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 9.3.2.1, 9.3.2.2, Tablo 9 (TS s.50 / EN s.47)
• TS EN 12845+A2:2026 Tablo 10, Madde 9.3.2.3, 9.3.3, 9.3.4 (TS s.51 / EN s.48)
• TS EN 12845+A2:2026 Tablo 11 ve dipnotu (TS s.52 / EN s.49)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 9.3.5, Şekil 4 (TS s.53 / EN s.50)
• TS EN 12845+A2:2026 Tablo 12, vortex kırıcı ve sump hükümleri, Madde 9.3.6 Süzgeçler (TS s.54 / EN s.51)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 9.5.5 Basınç tankının hava ve su ile şarjı (TS s.58 / EN s.55)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 9.6.2 b) (TS s.59 / EN s.56)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 8.1.1 Süre, 8.1.2 Süreklilik (TS s.45 / EN s.42)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 20.2.2.2 b) (TS s.122 / EN s.119)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 20.3.4.4, 20.3.4.5 (TS s.125 / EN s.122)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 20.3.5.2, 20.3.6 (TS s.125 / EN s.122)
• TS EN 12845+A2:2026 Annex H, H.2.4 Sıvı seviyeleri (TS s.156 / EN s.153)