Kısa cevap: TS EN 12845+A2:2026 Tablo 39 (Madde 15.4, EN s.108): LH tesisatı 40 mm; OH, HHP veya HHS tesisatı 50 mm; yardımcı (subsidiary) tesisat 50 mm; bir zon 50 mm; tuzaklanmış dağıtım borusu çapı 80 mm veya küçükse 25 mm, 80 mm'den büyükse 40 mm; tuzaklanmış range boruları 25 mm; kuru veya yardımcı alarm valfi ile test amaçlı yardımcı stop valf arasındaki tuzaklanmış borulama 15 mm. Valf borulamanın alt ucuna takılır, çıkışı zeminden en fazla 3 m yukarıda olur ve uygun bir tapa ile kapatılır.

Drenaj, test ve yıkama (flushing) bağlantıları EN 12845'te ayrı ayrı üç alt maddede düzenlenir ve üçü de Madde 15 "Valfler" başlığı altındadır. Bu üç kalem, tesisatın hem devreye alma hem de bakım kabiliyetini belirler; bakım rutinlerinin neredeyse tamamı bu valfler üzerinden yürür. Kaynak: TS EN 12845+A2:2026, Madde 15.4-15.6, EN s.107-109.

Drenaj valfleri: nereye ve hangi çapta

Madde 15.4 (EN s.107) drenaj valflerinin Tablo 39'a göre boyutlandırılmasını ve şu noktalarda bulunmasını ister:

Valfler borulamanın alt ucuna takılır. Çıkış zeminden en fazla 3 m yukarıda olur ve uygun bir tapa ile kapatılır (EN s.108).

Tablo 39: Drenaj valflerinin asgari ölçüsü (EN s.108)

Esas olarak neyi boşaltan valf Valf ve boru asgari çapı (mm)
LH tesisatı 40
OH, HHP veya HHS tesisatı 50
Yardımcı (subsidiary) tesisat 50
Bir zon 50
Tuzaklanmış dağıtım boruları, çap ≤ 80 25
Tuzaklanmış dağıtım boruları, çap > 80 40
Tuzaklanmış range boruları 25
Kuru veya yardımcı alarm valfi ile test amaçlı takılan yardımcı stop valf arasındaki tuzaklanmış borulama 15

Tablo 39 ile birlikte okunması gereken hüküm Madde 17.1.8'dedir (EN s.112): tüm borulamanın boşaltılabilmesi için gerekli düzenlemeler yapılır; bu kontrol valf setindeki drenaj valfi üzerinden yapılamıyorsa 15.4'e uygun ek valfler takılır. Aynı maddede kuru, alternatif ve pre-action tesisatlarda range borularının dağıtım borusuna doğru en az %0,4, dağıtım borularının uygun drenaj valfine doğru en az %0,2 eğimli döşenmesi istenir. Bu değerler yüzde cinsindendir, derece değildir. Range boruları dağıtım borularına yalnız yandan veya üstten bağlanır.

Test valfleri

15 mm alarm ve pompa başlatma test valfleri (15.5.1, EN s.108)

Uygun yerlerde 15 mm test valfleri takılarak şunlar denenir:

Bununla ilişkili iki hüküm daha vardır. Madde 10.3.2 (EN s.58) pompa kompartmanı sprinkler korumasında, akış alarmının mansabına alarm sisteminin pratik olarak denenebilmesi için 15 mm anma çaplı bir drenaj ve test valfi takılmasını ister. Madde 16.2.2 (EN s.110) su akış alarm şalterlerinin yalnız ıslak tesisatlarda kullanılabileceğini, her şalterin mansabına tek bir sprinklerin çalışmasını simüle eden ve drenajı bulunan bir test bağlantısı takılacağını belirtir: çekiş borusu galvanizli çelik veya bakır olur; tam açık test valfi ile çekiş borusunun basınç/debi karakteristiği, akış şalterinden beslenen en küçük anma çaplı sprinklerinkine eşit olur; varsa orifis plakası boru çıkışında bulunur ve paslanmaz çelik veya demir dışı malzemeden yapılır. Test borusu çıkışı, testler sırasında su akışının görülebileceği şekilde drenaj sistemine göre konumlandırılır.

Remote test valve (15.5.2, EN s.109)

Bir test tertibatı sağlanır: test valfi ile ilgili fitting ve borulamayı içerir, tek bir sprinklerin deşarjına eşdeğer debi verir ve bir dağıtım borusunun hidrolik olarak en uzak noktasına bağlanır.

Bu valfin asıl işlevi kuru ve alternatif tesisatların su teslim süresini ölçmektir. Madde 11.2.2 (EN s.67): tek bir sprinklerin açılması ile suyun deşarjı arasındaki azami süre Tablo 18'deki değeri aşmaz ve test 15.5.2'de belirtilen remote test valfi kullanılarak yapılır.

Tablo 18: Azami su teslim süresi, kuru ve alternatif tesisatlar (EN s.67)

LH OH ve HH
90 s 60 s

Aynı maddenin notu, hızlandırıcı (accelerator) ile LH veya OH için 4 m³, HH işgaller için 3 m³ değerini aşmayan hacimlerin 11.2.2 şartını sağlamasının beklendiğini belirtir. Standart tesisat hacmi için bundan başka bir sınır vermez.

Standartta bir başka 60 saniye hükmü daha vardır ve karıştırılmamalıdır: Madde 11.4.1.4 b) (EN s.69), bir sprinkler sisteminde birden çok pre-action tesisat varsa ve eşzamanlı dolum olabiliyorsa, söz konusu tesisatların tetiklenmesi ile herhangi bir remote test valfinden suyun deşarjı arasındaki sürenin 60 saniyeyi aşmamasını ister. Bu, tek sprinklerin açılmasından itibaren ölçülen alarm süresi değildir.

Flushing bağlantıları (15.6, EN s.109)

Zonlu tesisatlarda drenaj, test ve flushing

Zonlu OH ıslak tesisatlar Ek D'de düzenlenir (normatif, EN s.136-137).

Madde Hüküm Sayfa
D.3.1 Zon başına korunan döşeme alanı 6 000 m²'yi aşmaz EN s.136
D.3.2 Her zon tek bir zon yardımcı stop valfiyle bağımsız kumanda edilir; valf zonun kat seviyesinde kolay erişilir konumda, açık konumda emniyete alınmış ve kumanda ettiği koruma alanını gösterecek şekilde etiketlenmiş olur EN s.136
D.3.3 Her zona en az 20 mm anma çaplı bir valf takılır; ya su kaynağından hidrolik olarak en uzak dağıtım borusunun ucunda ya da uygun olduğu şekilde her dağıtım borusu spur ucunda. Valf çıkışı pirinç tapa başlıkla kapatılır EN s.136
D.3.5 Her zonda, su akış alarm şalterinin hemen mansabında kalıcı test ve drenaj tesisatı sağlanır. Test tesisatı tek bir sprinkler başlığının çalışmasını simüle eder. Atık suyun uzaklaştırılması için yeterli düzenleme yapılır EN s.137

Madde D.3.5 kalıcı bir tesisat ister; bu testin yapılacağı periyodu tanımlamaz. Periyotlar Madde 20'dedir.

Ek F.8 (EN s.144), bakım sırasında ek önlemleri düzenlerken flushing valfine açık bir görev yükler: bir zon (veya zonlar) boşaltıldıktan sonra tekrar su ile doldurulduğunda, zonda suyun mevcut olduğunu kontrol etmek için D.3.3'teki flushing valfi veya valfleri kullanılır. Aynı madde çok zonlu bir tesisatta aynı anda yalnız bir zonun devre dışı bırakılmasını ister.

Bu valflerin geçtiği bakım periyotları

Periyot Madde İçerik Sayfa
Haftalık 20.2.2.3 Her su motor alarmı en az 30 s çaldırılır EN s.119
Haftalık 20.2.2.4 b) Başlatma cihazındaki su basıncı düşürülerek otomatik start simüle edilir EN s.119
3 aylık 20.3.2.5 Her su kaynağı, sistemdeki her kontrol valf setiyle test edilir EN s.121
3 aylık 20.3.2.7 Sprinklerlere su akışını kumanda eden tüm stop valfler, çalışır durumda olduklarından emin olmak için işletilir ve doğru konumda yeniden emniyete alınır. Bu, tüm su kaynaklarındaki, alarm valflerindeki ve tüm zon veya diğer yardımcı stop valfleri kapsar EN s.121
3 aylık 20.3.2.8 Akış alarmları (akış şalterleri ve/veya basınç şalterleri) doğru çalışma açısından kontrol edilir EN s.121
Yıllık 20.3.4.2.1 Her su besleme pompa seti, pompa seti çıkış çek valfinin mansabındaki basma koluna bağlanan test hattı bağlantısı ile tam yükte denenir EN s.122
Yıllık 20.3.4.2.2 Pompa bulunmayan hâllerde her su kaynağı, kontrol valf setinin membasına bağlanan test hattı bağlantısıyla tam yükte denenir EN s.122

Alarm test valfinin yanındaki levha

Madde 18.2.6.1 (EN s.116): bir tesisata su akışı itfaiyeye otomatik alarm başlatıyorsa, bu durumu belirten bir levha alarm test valfinin veya valflerinin yanına sabitlenir.

Standart bu levha için metin, renk veya harf yüksekliği tanımlamaz. Madde 18 içinde renk ve harf boyutu tanımlanan levhalar başkalarıdır: 18.2.1 konum plakası ("SPRINKLER STOP VALVE" en az 35 mm, "INSIDE" en az 25 mm, kırmızı zemin üzerine beyaz), 18.2.2 stop valf levhası ("SPRINKLER CONTROL VALVE", en az 20 mm beyaz harf, kırmızı zemin; kapı içinde mavi zemin üzerine en az 5 mm beyaz harfle "Keep door locked"), 10.8.3.2 ve 18.2.6.3 elektrik besleme şalteri etiketi (en az 10 mm, kırmızı zemin üzerine beyaz). Madde 18 altında 18.3 diye bir alt madde yoktur.

Madde 18.2.7 (EN s.117) ise genel kuralı koyar: sistemin test ve işletilmesinde kullanılan tüm valfler ve enstrümanlar uygun şekilde etiketlenir ve karşılık gelen tanım dokümantasyonda yer alır. Bu hüküm, tesisattaki her drenaj, test ve flushing valfinin projede ve sahada aynı numarayla anılmasını gerektirir.

Saha notu: standart drenaj çıkışının atık su tesisatına nasıl bağlanacağını, test orifis plakasının çapını veya hava boşluğu (air gap) gerekliliğini düzenlemez. Bu ayrıntılar yerel tesisat mevzuatı ve ekipman tedarikçisi verisiyle çözülür.

Sık Sorulan Sorular

EN 12845'te drenaj valfi çapları nedir?

TS EN 12845+A2:2026 Tablo 39 (Madde 15.4, EN s.108): LH tesisatı 40 mm; OH, HHP veya HHS tesisatı 50 mm; yardımcı (subsidiary) tesisat 50 mm; bir zon 50 mm; tuzaklanmış dağıtım borusu çapı 80 mm veya küçükse 25 mm, 80 mm'den büyükse 40 mm; tuzaklanmış range boruları 25 mm; kuru veya yardımcı alarm valfi ile test amaçlı yardımcı stop valf arasındaki tuzaklanmış borulama 15 mm. Valf borulamanın alt ucuna takılır, çıkışı zeminden en fazla 3 m yukarıda olur ve uygun bir tapa ile kapatılır.

Alarm test valfi kaç mm olmalı?

Madde 15.5.1 (EN s.108): 15 mm test valfleri takılır. Bunlar hidrolik alarmı ve varsa elektrikli alarm basınç şalterini, ıslak alarm valfi ile mansabındaki ana stop valflerin hemen mansabından su çekerek; alternatif, kuru ve pre-action alarm valflerinin membasından su çekerek test etmeye yarar. Ayrıca kontrol valf setinin mansabındaki su akış alarm şalteri, otomatik pompa seti başlatma cihazı ve pompa veya basınç tankı odası sprinkler alarm akış şalteri de aynı 15 mm test valfleriyle denenir.

Remote test valve ne işe yarar?

Madde 15.5.2 (EN s.109): bir dağıtım borusunun hidrolik olarak en uzak noktasına bağlanan, tek bir sprinklerin deşarjına eşdeğer debi veren test tertibatıdır. Madde 11.2.2 (EN s.67) kuru ve alternatif tesisatlarda su teslim süresi testinin bu valf ile yapılmasını ister; Tablo 18'e göre tek bir sprinklerin açılması ile suyun deşarjı arasındaki süre LH'de 90 saniyeyi, OH ve HH'de 60 saniyeyi aşmaz.

Flushing bağlantısı nereye ve hangi çapta takılır?

Madde 15.6 (EN s.109): flushing bağlantıları tesisat dağıtım borularının spur uçlarına takılır. Dağıtım borusuyla aynı çapta olur; DN40'tan büyük borularda, dağıtım borusunun alt yüzüne bağlanmak koşuluyla DN40 kullanılabilir. Uygun bir tapa ile kapatılır. Range borularında kör te biçiminde flushing bağlantısı yapmak bazı durumlarda istenebilir.

Alarm test valfinin yanına hangi levha asılır?

Madde 18.2.6.1 (EN s.116): bir tesisata su akışı itfaiyeye otomatik alarm başlatıyorsa, bu durumu belirten bir levha alarm test valfinin veya valflerinin yanına sabitlenir. Standart bu levha için belirli bir metin, renk veya harf yüksekliği vermez; Madde 18'de 18.1 ve 18.2 vardır, 18.3 yoktur.

Kaynakça

Kaynaklar & Uyarı

Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.

FS

Fatih Selvi

Makina mühendisi ve yazılım geliştirici. 16+ yıl mekanik tesisat ve yangın tesisatı deneyimi. NFPA 13/14/20/25 ve BYKHY uzmanı.