EN 12845'te don koruması Madde 7'de değil, tesisat tipini düzenleyen Madde 11'dedir. Madde 7 "Hidrolik tasarım kriterleri" başlığını taşır ve 7.1, 7.2 ile 7.3'ten oluşur; 7.4 veya 7.5 diye bir alt madde yoktur. Don koruması 11.1.2'de, kuru tesisat 11.2'de, alternatif tesisat 11.3'te, pre-action 11.4'te, yardımcı uzantılar 11.5'tedir. Kaynak: TS EN 12845+A2:2026, Madde 11, EN s.66-69.
Karar noktası: ıslak mı, kuru mu
| Tesisat tipi | Kullanım koşulu | Madde | Sayfa |
|---|---|---|---|
| Islak boru | Tesisata don hasarı olasılığı bulunmayan ve ortam sıcaklığının 95 °C'yi aşmayacağı yerler. 11.1.2 kapsamındaki hâller istisnadır. Grid ve loop sistemlerde yalnız ıslak tesisat kullanılır | 11.1.1 | EN s.66 |
| Kuru boru | Yalnız don hasarı olasılığı varsa veya sıcaklık 70 °C'yi aşıyorsa, örneğin kurutma fırınlarında | 11.2.1 | EN s.67 |
| Alternatif | Kış aylarında alarm valfinin mansabı basınçlı hava veya inert gazla, membası su ile dolu; yılın diğer zamanlarında ıslak tesisat gibi çalışır | 11.3.1 | EN s.68 |
| Yardımcı kuru veya alternatif uzantı | Aksi hâlde yeterince ısıtılan bir binada olası don hasarı bulunan küçük alanlarda ıslak tesisata kuru veya alternatif uzantı olarak; soğuk hava depoları ile yüksek sıcaklıklı fırın veya ocaklarda ıslak veya alternatif tesisata kuru uzantı olarak | 11.5.1 | EN s.69 |
Besleme borusu ve kontrol valf seti ise her hâlükârda en az 4 °C'de tutulur (Madde 8.1.3, EN s.42). Pompa kompartmanı için karşılık gelen değerler elektrikli setlerde 4 °C, dizel setlerde 10 °C'dir (Madde 10.3.3, EN s.58).
Madde 11.1.2: donmaya karşı koruma
Madde 11.1.2.1 (EN s.66) üç yöntemi sayar: donmaya maruz kalabilecek tesisat bölümleri antifriz sıvısı, elektrikli trace heating ya da yardımcı kuru boru veya alternatif uzantılarla korunabilir (bkz. 11.5).
Antifriz sıvısı ile koruma (11.1.2.2, EN s.66)
- Antifriz sıvısıyla korunan herhangi bir boru bölümündeki sprinkler sayısı 20'yi aşmaz.
- Bir kontrol valf setiyle ikiden fazla antifriz bölümü kumanda ediliyorsa, antifriz bölümlerindeki toplam sprinkler sayısı 100'ü aşmaz.
- Antifriz çözeltisinin donma noktası, mahallin beklenen asgari sıcaklığının altında olur.
- Hazırlanan çözeltinin özgül ağırlığı uygun bir hidrometre ile kontrol edilir.
- Antifriz sıvısına dayanan sistemler, suyun kirlenmesini önlemek için geri akış önleme cihazlarıyla donatılır.
Standart bir antifriz bölümü için litre cinsinden hacim sınırı vermez; glikol tipi veya konsantrasyon-sıcaklık tablosu vermez; konsantrasyonun hangi periyotta ölçüleceğini belirtmez. Kontrol yöntemi olarak yalnız hidrometre ile özgül ağırlık ölçümü anılır. Yıllık rutini düzenleyen Madde 20.3.4 (EN s.122) antifriz konsantrasyonunu içermez.
Elektrikli trace heating ile koruma (11.1.2.3, EN s.66-67)
| Şart | Değer veya hüküm |
|---|---|
| İzleme | Güç beslemesi arızası ile ısıtıcı eleman veya sensör arızası izlenir (bkz. Ek I) |
| Yalıtım sınıfı | Boru Euroclass A1 veya A2 ya da mevcut millî sınıflandırmalarda eşdeğeri yalıtımla donatılır |
| Yedeklilik | Isıtılmayan borulama üzerinde çift ısıtıcı eleman bulunur; her iki eleman da borulamayı en az 4 °C'de tutabilmelidir |
| Devre ayrımı | Her trace heating devresi ayrı devrelerle elektriksel olarak izlenir ve anahtarlanır |
| Bant serimi | Bant, diğer trace heating bantlarının üzerinden geçmez; sprinkler başlıklarının bulunduğu yüzün karşı tarafına tespit edilir; boru uçlarından 25 mm içinde sonlandırılır |
| Yalıtım kalınlığı | Tüm trace heating uygulanan borulama, su geçirmez kaplamalı, en az 25 mm kalınlıkta Euroclass A1 veya A2 yalıtım malzemesiyle kaplanır; tüm uçlar su girişini önlemek için sızdırmaz hâle getirilir |
| Bant gücü | Azami 10 W/m |
Ek I, Tablo I.1 (EN s.155) "trace heating devreleri, Madde 11.1.2.3" satırını B tipi (teknik) alarm olarak sınıflandırır.
Madde 20.2.2.6 (EN s.120) haftalık rutinde sprinkler sistemindeki donmayı önleyen ısıtma sistemlerinin doğru çalışma açısından kontrol edilmesini ister.
Kuru boru tesisatı: Madde 11.2
Kuru boru tesisatları normalde kuru alarm valfinin mansabında basınçlı hava veya inert gazla, membasında basınçlı su ile doludur. Borulamadaki basıncı koruyacak kalıcı bir hava veya inert gaz beslemesi kurulur. Tesisat, alarm valfi tedarikçisinin önerdiği basınç aralığına girecek şekilde basınçlandırılır (Madde 11.2.1, EN s.67). Standart bar cinsinden bir basınç aralığı vermez.
Tablo 18: Azami su teslim süresi, kuru ve alternatif tesisatlar (EN s.67)
| LH | OH ve HH |
|---|---|
| 90 s | 60 s |
Madde 11.2.2: tek bir sprinklerin açılması ile suyun deşarjı arasındaki azami süre Tablo 18'deki değeri aşmaz. Test, 15.5.2'de belirtilen remote test valfi kullanılarak yapılır. Aynı maddede kuru ve alternatif tesisatların HHS uygulamalarında kullanılmamasının kuvvetle tavsiye edildiği belirtilir; suyun ilk çalışan sprinklerlere ulaşmasındaki gecikme sistemin etkinliğini ciddi biçimde bozabilir.
Maddenin notu: deneyim, bir hızlandırıcı (accelerator) ile LH veya OH için 4 m³'ü, HH işgaller için 3 m³'ü aşmayan hacimlerin 11.2.2 şartını sağlamasının beklendiğini göstermiştir.
Alternatif tesisatlar için de aynı Tablo 18 sınırı geçerlidir (Madde 11.3.2, EN s.68).
Tesisat büyüklüğü sınırları
Tablo 17: Islak ve pre-action tesisatlarda azami korunan alan (Madde 11.1.3, EN s.67)
| Tehlike sınıfı | Kontrol valf seti başına azami korunan alan (m²) |
|---|---|
| LH | 10 000 |
| OH (içindeki LH sprinklerler dahil) | 12 000, Ek D ve Ek F'de izin verilenler hariç |
| HH (içindeki OH ve LH sprinklerler dahil) | 9 000 |
Madde 11.4.3 (EN s.69): bir pre-action alarm valfiyle kumanda edilen sprinkler sayısı Tablo 17'de gösterileni (verilen alandaki sprinkler başlığı sayısını) aşmaz.
Madde 11.5.2 (EN s.69): herhangi bir yardımcı uzantıdaki sprinkler sayısı 100'ü aşmaz. Bir kontrol valf setiyle ikiden fazla yardımcı uzantı kumanda ediliyorsa, yardımcı uzantılardaki toplam sprinkler sayısı 250'yi aşmaz.
Pre-action tesisatlar: Madde 11.4
Standart iki tip tanımlar; "double interlock" terimi EN 12845 metninde geçmez.
| Tip | Tanım | Madde |
|---|---|---|
| Tip A | Kontrol valf setinin otomatik bir yangın algılama sistemiyle tetiklendiği, sprinklerlerin çalışmasıyla tetiklenmediği, aksi hâlde normal bir kuru boru tesisatı. Tesisattaki hava veya inert gaz basıncı her zaman izlenir (bkz. Ek I). Pre-action valfin acil durumda tetiklenebilmesi için uygun bir konuma en az bir hızlı açılan elle kumandalı valf kurulur. Yangın algılama sisteminde arıza olması hâlinde tesisat sıradan bir kuru boru sistemi gibi çalışır | 11.4.1.2 |
| Tip B | Kontrol valf setinin ya otomatik bir yangın algılama sistemiyle ya da sprinklerlerin çalışmasıyla tetiklendiği, aksi hâlde normal bir kuru boru tesisatı. Dedektörlerin tepkisinden bağımsız olarak, borulamadaki bir basınç düşüşü alarm valfini açar | 11.4.1.3 |
Madde 11.4.1.4 (EN s.68-69): bir sprinkler sistemi birden fazla pre-action tesisat içeriyorsa, birden fazla pre-action tesisatın eşzamanlı çalışmasının olup olamayacağını belirlemek üzere bir risk değerlendirmesi yapılır. Eşzamanlı dolum olabiliyorsa şunlar uygulanır:
- a) depolanan su kaynaklarının hacmi, toplam pre-action tesisatlarının hacmi kadar artırılır;
- b) birden çok pre-action tesisatın tetiklenmesi ile söz konusu tesisatlardaki herhangi bir remote test valfinden suyun deşarjı arasındaki süre 60 saniyeyi aşmaz.
Madde 11.4.2 (EN s.69): algılama sistemi pre-action sprinkler sistemiyle korunan tüm oda ve kompartmanlara kurulur ve EN 54'ün ilgili bölümlerine ya da bunların yokluğunda sprinkler sisteminin kullanım yerinde geçerli uygun şartnamelere uygun olur.
Madde 16.2.3 (EN s.111): kuru ve pre-action sistemlerde her tesisat, Ek I'ya uygun görsel ve sesli uyarı verecek bir düşük hava/gaz basıncı alarmıyla donatılır.
Kuru tarafın boru ve sprinkler ayrıntıları
- Madde 17.1.8 (EN s.112): kuru, alternatif ve pre-action tesisatlarda range boruları dağıtım borusuna doğru en az %0,4, dağıtım boruları uygun drenaj valfine doğru en az %0,2 eğimli olur. Bu değerler yüzdedir, derece değildir. Notta, şiddetli donma koşullarının mümkün olduğu soğuk iklimlerde ıslak sistemlerde de eğim uygulanmasının ve kuru sistemlerde eğimin artırılmasının gerekli olabileceği belirtilir.
- Madde 17.1.2 (EN s.111): kuru, alternatif veya pre-action tesisatlarda tercihen galvanizli çelik kullanılmalıdır. Bakır borular yalnız LH, OH1, OH2 ve OH3 için ıslak boru sistemlerinde, çelik borulamanın mansabında kullanılabilir (17.1.9, EN s.113).
- Madde 12.1.3 (EN s.70): kuru pendent tipi sprinklerler kullanılması dışında, kuru boru, alternatif ve pre-action tesisatlardaki sprinklerler upright olur. Upright sprinkler, boyunduruk kolları boruya paralel olacak şekilde takılır.
- Tablo 38 (Madde 14.5.1, EN s.106): kuru sistemler ve Tip A pre-action sistemlerde Standart 'A' ve Özel hassasiyet sınıflarına izin verilir; Hızlı (Quick) hassasiyete izin verilmez.
- Madde 19.1.1.1 (EN s.117): kuru borulama en az 24 saat süreyle en az 2,5 bar basınçta pnömatik olarak test edilir. 24 saatte 0,15 bardan büyük basınç kaybına yol açan her kaçak giderilir.
- Madde 20.2.2.2 a) (EN s.119): kuru, alternatif ve pre-action tesisatlarda borulamadaki basınç haftada 1,0 bardan hızlı düşmemelidir.
- Madde 20.3.3.2 (EN s.121): yarı yıllık rutinde kuru boru tesisatları ve yardımcı uzantılardaki kuru alarm valflerinin hareketli parçaları ile hızlandırıcı ve egzoterler tedarikçinin talimatına göre egzersiz edilir. Notta alternatif tesisatların bu şekilde test edilmesine gerek olmadığı, çünkü ıslaktan kuruya ve tekrar geri geçiş nedeniyle yılda iki kez egzersiz edildikleri belirtilir.
Standartta bulunmayan hükümler
- Islak tesisat için 4 °C ile 70 °C arası bir ortam sıcaklığı bandı: standart ıslak tesisat üst sınırını 95 °C olarak verir (11.1.1); 70 °C değeri kuru tesisatın kullanım koşuludur (11.2.1); 4 °C besleme borusu ve kontrol valf seti içindir (8.1.3).
- Kuru tesisat için 1 500 L veya 3 000 L hacim eşikleri: standart 11.2.2 notunda yalnız 4 m³ ve 3 m³ değerlerini anar.
- Glikol konsantrasyonu ile donma noktası tablosu.
- Antifriz için litre cinsinden hacim sınırı.
- Düşük nokta drenajının kaç metrede bir konacağı.
- Don koruma testi için ayrı bir madde (su teslim süresi testi 11.2.2 uyarınca 15.5.2 remote test valfiyle yapılır; Madde 19'da 19.1, 19.2 vardır, 19.3 yoktur).
Saha notu: standardın antifriz bölümünü 20 sprinklerle sınırlaması, don koruma kararının mimari bir karar olduğunu gösterir. Geniş donma riskli alanlarda antifriz değil, kuru veya alternatif tesisat ya da mahallin ısıtılması tek uygulanabilir çözümdür.
Sık Sorulan Sorular
EN 12845 don korumasında hangi yöntemlere izin veriyor?
TS EN 12845+A2:2026 Madde 11.1.2.1 (EN s.66): donmaya maruz kalabilecek tesisat bölümleri antifriz sıvısı, elektrikli trace heating ya da yardımcı kuru boru veya alternatif uzantılarla korunabilir (bkz. 11.5). Üç yöntem de standardın kabul ettiği yöntemlerdir; trace heating destekleyici bir yöntem olarak değil, doğrudan sayılan üç seçenekten biri olarak geçer ve ayrıntılı şartları 11.1.2.3'te verilir.
Antifriz bölümünde en fazla kaç sprinkler olabilir?
Madde 11.1.2.2 (EN s.66): antifriz sıvısıyla korunan herhangi bir boru bölümündeki sprinkler sayısı 20'yi aşmaz. Bir kontrol valf setiyle ikiden fazla antifriz bölümü kumanda ediliyorsa, antifriz bölümlerindeki toplam sprinkler sayısı 100'ü aşmaz. Standart bir litre hacim sınırı vermez.
Islak tesisat hangi sıcaklık aralığında kullanılır?
Madde 11.1.1 (EN s.66): 11.1.2 kapsamındaki hâller dışında, ıslak boru tesisatları yalnız tesisata don hasarı olasılığı bulunmayan ve ortam sıcaklığının 95 °C'yi aşmayacağı yerlerde kurulur. Grid ve loop sistemlerde yalnız ıslak boru tesisatı kullanılır. Kuru boru tesisatları ise Madde 11.2.1'e göre yalnız don hasarı olasılığı varsa veya sıcaklık 70 °C'yi aşıyorsa kurulur, örneğin kurutma fırınlarında. Ayrıca Madde 8.1.3 (EN s.42) besleme borusu ve kontrol valf setinin en az 4 °C'de tutulmasını ister.
Kuru tesisatta su ne kadar sürede sprinklere ulaşmalı?
Tablo 18 (Madde 11.2.2, EN s.67): tek bir sprinklerin açılması ile suyun deşarjı arasındaki azami süre LH'de 90 saniye, OH ve HH'de 60 saniyedir. Test, Madde 15.5.2'de belirtilen remote test valfi kullanılarak yapılır. Aynı maddenin notu, hızlandırıcı ile LH veya OH için 4 m³ ve HH için 3 m³ değerini aşmayan hacimlerin bu şartı sağlamasının beklendiğini belirtir.
Trace heating için hangi şartlar var?
Madde 11.1.2.3 (EN s.66-67): trace heating sistemi güç beslemesi arızası ile ısıtıcı eleman veya sensör arızası açısından izlenir (bkz. Ek I). Isıtılmayan borulama üzerinde çift ısıtıcı eleman bulunur; her iki eleman da borulamayı en az 4 °C'de tutabilmelidir. Her trace heating devresi ayrı devrelerle elektriksel olarak izlenir ve anahtarlanır. Bant diğer trace heating bantlarının üzerinden geçmez, sprinkler başlıklarının bulunduğu yüzün karşı tarafına tespit edilir ve boru uçlarından 25 mm içinde sonlandırılır. Tüm trace heating uygulanan borulama, su geçirmez kaplamalı ve en az 25 mm kalınlıkta Euroclass A1 veya A2 yalıtımla kaplanır. Bant azami 10 W/m değerine sahip olur.
Kaynakça
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 8.1.3 (EN s.42)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 10.3.3 (EN s.58)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 11.1.1, 11.1.2.1, 11.1.2.3 (EN s.66-67)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 11.1.2.2, 11.1.3, Tablo 17, Madde 11.2.1, 11.2.2, Tablo 18 (EN s.67)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 11.3.1, 11.3.2, 11.4.1.1, 11.4.1.2, 11.4.1.3, 11.4.1.4 (EN s.68-69)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 11.4.2, 11.4.3, 11.5.1, 11.5.2 (EN s.69)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.1.3 (EN s.70)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 14.5.1, Tablo 38 (EN s.106)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 15.5.2 (EN s.109)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 16.2.3, 17.1.2, 17.1.8, 17.1.9 (EN s.111-113)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 19.1.1.1 (EN s.117)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 20.2.2.2, 20.2.2.6, 20.3.3.2 (EN s.119-121)
- TS EN 12845+A2:2026 Ek I, Tablo I.1 (EN s.155)
Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.