Asma tavan üstü, yükseltilmiş döşeme altı ve çatı boşluğu gibi gizli hacimler EN 12845'te iki ayrı yerde düzenlenir: koruma gerekip gerekmediği Madde 5.4'te, borulamanın nasıl yapılacağı Madde 17.3'tedir. Madde 7 altında 7.7 diye bir alt madde yoktur; Madde 7 "Hidrolik tasarım kriterleri" başlığını taşır ve 7.1, 7.2 ile 7.3'ten oluşur. Kaynak: TS EN 12845+A2:2026, Madde 5.4, EN s.30 ve Madde 17.3, EN s.114-115.
Madde 5.4: koruma gerekli mi
Standart tek bir eşik ve iki dallı bir karar kurar (EN s.30):
- Çatıdaki ve döşemedeki gizli hacmin yüksekliği 0,8 m'yi aşıyorsa, bu hacimler sprinkler korumalı olacaktır. Yükseklik, çatının alt yüzü ile asma tavanın üstü arasında veya döşeme ile yükseltilmiş döşemenin alt yüzü arasında ölçülür.
- Yükseklik 0,8 m'yi aşmıyorsa, hacimler yalnızca yanıcı malzeme içeriyorlarsa veya yanıcı malzemeden inşa edilmişlerse sprinkler korumalı olacaktır. 250 V altında, tek fazlı ve tepsi başına en fazla 15 adet elektrik kablosuna izin verilir.
- Gizli hacimdeki koruma, ana tehlike sınıfı LH olduğunda LH'ye, diğer tüm hâllerde OH1'e göre yapılır. Borulama düzeni için 17.3'e bakılır.
Bu üç cümle, Madde 5.4'ün tamamıdır. Buradan çıkan karar tablosu:
| Gizli hacim yüksekliği | İçerik veya yapı | Sonuç |
|---|---|---|
| > 0,8 m | Herhangi | Sprinkler korumalı olur |
| ≤ 0,8 m | Yanıcı malzeme içeriyor veya yanıcı malzemeden inşa edilmiş | Sprinkler korumalı olur |
| ≤ 0,8 m | Yanıcı malzeme yok ve yanıcı malzemeden inşa edilmemiş | Koruma istenmez |
| ≤ 0,8 m | Yalnız 250 V altı tek fazlı, tepsi başına en fazla 15 kablo | Bu kablolara izin verilir, koruma tetiklenmez |
Dikkat edilecek üç nokta:
- Ölçüt "yanıcı malzeme olup olmaması"dır; standart "sınırlı yanıcı" diye bir ara kategori tanımlamaz.
- Ölçüt çevreleyen yapının yangına dayanım sınıfı (örneğin REI 60) değildir; yanıcı olup olmamasıdır.
- 0,8 m üzerindeki hacimlerde içeriğe bakılmaz; koruma her hâlükârda gerekir.
Kablo istisnasının sayısal sınırı, elektrik tesisatını düzenleyen Madde 10.8.2 ile birlikte okunmalıdır: E 90 yangına dayanıklı kablolar, 5.4'e uygun asma tavan boşluklarında kaba tavanın hemen altında döşenebilir (EN s.65).
Madde 17.3: borulama düzeni
Madde 17.3.1 (EN s.114): asma tavan ve döşemeler gibi gizli hacimlerde sprinkler koruması gerektiğinde borulama aşağıdaki gibi tasarlanır.
| Durum | Hüküm | Madde | Sayfa |
|---|---|---|---|
| OH işgallerin üzerindeki asma tavanlar | Tavanın üstündeki sprinklerler, tavanın altındaki sprinklerlerle aynı range borularından beslenebilir. Ön hesaplı sistemlerde boru çaplarının belirlenmesi amacıyla sprinklerler kümülatif olarak alınır | 17.3.2 | EN s.114 |
| Diğer tüm hâller | Gizli hacimdeki sprinklerler ayrı range borularından beslenir. Ön hesaplı sistemlerde, gizli hacmin hem içindeki hem dışındaki sprinklerleri besleyen dağıtım borularının çapı 65 mm'den küçük olamaz | 17.3.3 | EN s.115 |
Bu iki madde, gizli hacim tasarımının en çok gözden kaçan kısmıdır: OH dışındaki bir işgalin üzerindeki gizli hacim, alt kattaki sprinklerlerle boru paylaşamaz.
Madde 17.1.5 (EN s.112) genel bir uyarı ekler: borular onarım ve değişiklikler için kolay erişilebilir olacak şekilde monte edilir ve beton döşeme veya tavanlara gömülemez. Mümkün olan her yerde borulama, muayene, onarım ve değişiklikleri zorlaştıran gizli hacimlere monte edilmemelidir.
Boru destekleri
Madde 17.2.2 (EN s.113) destek aralığını çaptan bağımsız verir:
- Destekler çelik boruda en fazla 4 m, bakır boruda en fazla 2 m aralıkla konur.
- 50 mm'den büyük çaplı borularda bu mesafeler, şu koşullardan biri sağlanırsa %50 artırılabilir: iki bağımsız desteğin doğrudan yapıya tespit edilmesi; veya Tablo 40'ta istenenden %50 fazla yük taşıyabilen bir destek kullanılması.
- Mekanik boru bağlantıları kullanıldığında her bağlantının 1 m içinde en az bir destek, her boru parçasında en az bir destek bulunur.
- Herhangi bir terminal sprinklerden desteğe mesafe 25 mm çaplı borulamada 0,9 m'yi, 25 mm'den büyük çaplı borulamada 1,2 m'yi aşmaz.
- Herhangi bir upright sprinklerden desteğe mesafe 0,15 m'den az olamaz.
- Düşey borularda 2 m'den uzun borular ile tek sprinkler besleyen 1 m'den uzun borularda ek destek bulunur.
Madde 17.2.1 (EN s.113): 50 mm'den büyük çaplı borular oluklu çelik sac veya gazbeton döşemelerden desteklenemez. Destekler boruyu tamamen sarar, boruya veya fittinglere kaynaklanmaz ve yalnız bu tesisatı taşır; başka tesisatları taşımak için kullanılamaz. Desteğin hiçbir parçası yanıcı malzemeden yapılamaz ve çivi kullanılamaz.
Tablo 40: Boru destekleri için tasarım parametreleri (Madde 17.2.3, EN s.114)
| Anma boru çapı d (mm) | 20 °C'de asgari yük kapasitesi (kg) | Asgari kesit (mm²) | Asgari ankraj bulonu boyu (mm) |
|---|---|---|---|
| d ≤ 50 | 200 | 30 (M8) | 30 |
| 50 < d ≤ 100 | 350 | 50 (M10) | 40 |
| 100 < d ≤ 150 | 500 | 70 (M12) | 40 |
| 150 < d ≤ 200 | 850 | 125 (M16) | 50 |
Notlar: malzeme 200 °C'ye ısıtıldığında yük taşıma kapasitesi %25'ten fazla bozulmamalıdır; dişli çubukların anma kesiti, asgari kesit yine de sağlanacak şekilde artırılmalıdır; ankraj bulonu boyları beton için verilmiştir.
Sprinkler tipi ve sıcaklık derecesi
- Madde 14.2.4 (EN s.104): flat spray tipi sprinklerler yalnız gizli hacimlerde, asılı açık gözenekli tavanların üzerinde ve raflarda kullanılır.
- Madde 14.2.3 (EN s.104): sidewall sprinklerler asma tavanların üzerinde kurulamaz. Ayrıca HH tesisatlarında (koridorlar, kablo kanalları ve kolonların korunması dışında) ve OH depolama alanlarında kurulamaz; yalnız düz tavanların altında kurulabilirler.
- Madde 14.2.2 (EN s.104): sabit deflektörü olmayan, örneğin çalışma anında konuma düşen geri çekilmiş deflektörlü sprinklerler, tavanın yataydan 45°'den fazla eğimli olduğu yerlerde, atmosferin aşındırıcı veya yüksek toz içerikli olduğu durumlarda ve raflarda veya rafların altında kullanılamaz.
- Madde 14.4 (EN s.105): sprinklerler, beklenen en yüksek ortam sıcaklığının 30 °C üzerine yakın ancak bu değerden düşük olmayan bir sıcaklık derecesiyle seçilir. Havalandırılmayan gizli hacimlerde, çatı pencerelerinin veya cam çatıların altında 93 °C veya 100 °C'ye kadar daha yüksek çalışma sıcaklıklı sprinkler kurulması gerekebilir. Notta, ılıman iklimlerde normal koşullarda 68 °C veya 74 °C derecesinin uygun olduğu belirtilir.
Standart gizli hacim için ayrı bir K faktörü, RTI değeri veya aralık kuralı vermez. Sprinkler başına azami kapsama alanı ve aralıklar genel Tablo 19'dan okunur (Madde 12.2, EN s.70): LH için sprinkler başına en fazla 21,0 m² ve standart düzende S ile D en fazla 4,6 m; OH için 12,0 m² ve 4,0 m; HHP ile HHS için 9,0 m² ve 3,7 m.
Asma tavanın kendisi ve açık gözenekli tavanlar
- Madde 12.4.13 (EN s.77): sprinklerlerin altında asma tavan malzemesi kullanımına, malzemenin sprinkler korumasını bozmadığı gösterilmedikçe izin verilmez. Sprinklerler asma tavanların altına takıldığında tavan malzemesi, yangın koşullarında kararlı olduğu gösterilmiş bir tipte olur.
- Madde 12.4.14 (EN s.77-78): asılı açık gözenekli tavanlar, yani düzenli açık gözenekli yapıdaki tavanlar, LH ve OH sprinkler tesisatlarının altında şu koşulların tümü sağlanırsa kullanılabilir: a) aydınlatma armatürleri dahil tavanın toplam plan açık alanı, tavan plan alanının %70'inden az olmaz; b) tavan açıklıklarının asgari ölçüsü 0,025 m'den veya asma tavanın derinliğinden, hangisi büyükse ondan az olmaz; c) tavanın ve asma tavanın üzerindeki hacimde bulunan aydınlatma armatürü gibi diğer ekipmanın yapısal bütünlüğü sprinkler sisteminin çalışmasından etkilenmez; d) tavanın altında depolama alanı bulunmaz.
Bu durumda sprinklerler şöyle kurulur: tavanın üzerindeki sprinkler aralığı 3 m'yi aşmaz; herhangi bir conventional veya spray sprinkler deflektörü ile asma tavanın üstü arasındaki düşey mesafe, flat spray dışındaki sprinklerler için 0,8 m'den, flat spray sprinkler kullanılıyorsa 0,3 m'den az olmaz; genişliği 0,8 m'yi aşan engellerin (örneğin aydınlatma armatürlerinin) altına deşarj yapacak tamamlayıcı sprinklerler kurulur. Tavanın üzerindeki engeller su deşarjında önemli girişim yaratabilecekse, sprinkler aralığı açısından duvar gibi ele alınır.
Engel kuralları genel olarak Madde 12.4.6 ile 12.4.14 arasındadır; Madde 12.5 ise "HH işgallerde ara seviye sprinklerler" başlığını taşır ve engel konusu değildir.
Kanal, platform ve galeri altına sprinkler
Madde 12.4.10 (EN s.76-77): platform, kanal, ısıtma paneli, galeri, yürüyüş yolu vb. altına şu hâllerde sprinkler kurulur:
- a) dikdörtgen, 0,8 m'den geniş ve bitişik duvar veya bölmelerden 0,15 m'den yakınsa;
- b) dikdörtgen ve 1,0 m'den genişse;
- c) dairesel, 1,0 m'den büyük çaplı ve bitişik duvar veya bölmelerden 0,15 m'den yakınsa;
- d) dairesel ve 1,2 m'den büyük çaplıysa.
Standart "kanal ile tavan arası 0,3 m'den azsa sprinkler kanalın yan yüzüne konur" biçiminde bir kural içermez.
Bakım tarafında gizli hacim
Madde 20.3.5 (EN s.122), 3 yıllık rutini düzenler ve kapsamı depolama ile basınç tanklarının içten muayenesi (20.3.5.2) ve tüm su besleme stop, alarm ve çek valflerinin muayene edilip gerektiğinde değiştirilmesi veya revizyonu (20.3.5.3) ile sınırlıdır. Gizli hacimlerin örneklemeli iç incelemesi standardın bir rutini değildir.
Standart gizli hacimler için muayene kapağı boyutu veya aralığı da vermez. Erişim gereksinimi Madde 17.1.5'in genel hükmünden doğar.
Saha notu: gizli hacim yüksekliği tam 0,8 m sınırındaysa, ölçümün nereden alındığı (çatının alt yüzü, asma tavanın üstü) belirleyicidir; proje kesitinde bu iki yüzeyin kotu açıkça gösterilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Asma tavan üstü her zaman sprinklerlenmeli mi?
TS EN 12845+A2:2026 Madde 5.4 (EN s.30): çatıdaki ve döşemedeki gizli hacmin yüksekliği 0,8 m'yi aşıyorsa bu hacimler her hâlükârda sprinkler korumalı olur. Yükseklik 0,8 m'yi aşmıyorsa, hacimler yalnızca yanıcı malzeme içeriyorsa veya yanıcı malzemeden inşa edilmişse sprinkler korumalı olur. Tek istisna 250 V altı tek fazlı ve tepsi başına en fazla 15 adet elektrik kablosudur. Yükseklik, çatının alt yüzü ile asma tavanın üstü arasında veya döşeme ile yükseltilmiş döşemenin alt yüzü arasında ölçülür.
Gizli hacimdeki koruma hangi tehlike sınıfına göre tasarlanır?
Madde 5.4 (EN s.30): gizli hacimdeki koruma, ana tehlike sınıfı LH olduğunda LH'ye, diğer tüm hâllerde OH1'e göre yapılır. Bu, gizli hacmin altındaki mahal OH3 veya HHS olsa bile gizli hacim için OH1 tasarım kriterlerinin geçerli olduğu anlamına gelir.
Gizli hacimdeki sprinklerler aynı range borusundan beslenebilir mi?
Madde 17.3.2 (EN s.114): OH işgallerin üzerindeki asma tavanlarda, tavanın üstündeki sprinklerler tavanın altındaki sprinklerlerle aynı range borularından beslenebilir; ön hesaplı sistemlerde boru çaplarının belirlenmesi amacıyla sprinklerler kümülatif olarak alınır. Madde 17.3.3 (EN s.115): diğer tüm hâllerde gizli hacimdeki sprinklerler ayrı range borularından beslenir ve ön hesaplı sistemlerde gizli hacmin hem içindeki hem dışındaki sprinklerleri besleyen dağıtım borularının çapı 65 mm'den küçük olamaz.
Gizli hacimde hangi sprinkler tipi kullanılır?
Madde 14.2.4 (EN s.104): flat spray tipi sprinklerler yalnız gizli hacimlerde, asılı açık gözenekli tavanların üzerinde ve raflarda kullanılır. Madde 14.2.3 sidewall sprinklerlerin asma tavan üzerinde kurulmasını yasaklar. Madde 14.4 (EN s.105) havalandırılmayan gizli hacimlerde, çatı pencerelerinin veya cam çatıların altında 93 °C veya 100 °C'ye kadar daha yüksek çalışma sıcaklıklı sprinkler kurulmasının gerekli olabileceğini belirtir.
Gizli hacimde boru destek aralığı kaç metre?
Madde 17.2.2 (EN s.113): destekler çelik boruda 4 m'den, bakır boruda 2 m'den daha seyrek aralıklarla konulamaz. 50 mm'den büyük çaplı borularda bu mesafeler, iki bağımsız desteğin doğrudan yapıya tespit edilmesi veya Tablo 40'ta istenenden %50 fazla yük taşıyabilen bir destek kullanılması koşullarından biri sağlanırsa %50 artırılabilir. Madde 17.3 gizli hacimlerde borulamayı düzenler ancak destek aralığı içermez.
Kaynakça
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 5.4 (EN s.30)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 10.8.2 (EN s.64-65)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.2, Tablo 19 (EN s.70)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.4.10 (EN s.76-77)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.4.13, 12.4.14 (EN s.77-78)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 14.2.2, 14.2.3, 14.2.4 (EN s.104)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 14.4 (EN s.105)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 17.1.5 (EN s.112)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 17.2.1, 17.2.2 (EN s.113)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 17.2.3, Tablo 40, Madde 17.3.1, 17.3.2 (EN s.114)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 17.3.3 (EN s.115)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 20.3.5.2, 20.3.5.3 (EN s.122)
Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.