Kısa cevap: TS EN 12845+A2:2026 Madde 6.2.3 (EN s.31): OH olarak sınıflandırılan işgallerde malzeme depolanabilmesi için üç koşulun sağlanması gerekir: a) oda genelindeki koruma en az OH3'e göre tasarlanır; b) Tablo 1'deki azami depolama yükseklikleri aşılmaz; c) tek bir bloğun azami depolama alanı 50 m²'yi aşmaz ve blok çevresinde en az 2,4 m açıklık bulunur. Alan OH4 olarak sınıflandırıldığında veya b) ya da c) sağlanamadığında, alandaki depolama HHS olarak ele alınır.

Yüksek tehlike depolama (High Hazard Storage, HHS), Madde 6.2.3'te verilen sınırların aşıldığı mal depolamasını kapsar. HHS tasarımı üç girdinin kesişiminden çıkar: malın kategorisi, depolama konfigürasyonu ve depolama yüksekliği. Bu üç girdi Tablo 4'e (yalnız tavan koruması) veya Tablo 5'e (raf içi sprinklerli) taşınır. Kaynak: TS EN 12845+A2:2026, Madde 6.2.4.2, EN s.32 ve Madde 7.2, EN s.36-37.

Karar akışı

Madde 6.3.1 (EN s.33): depolanan malların toplam yangın tehlikesi, ambalajları dahil depolanan malzemelerin yanıcılığının ve depolama konfigürasyonunun bir fonksiyonudur. Depolanan mallar söz konusu olduğunda gereken tasarım kriterlerini belirlemek için Şekil 2'de gösterilen prosedür izlenir.

Sıra şöyledir:

  1. Malın kategorisi belirlenir: Ek B metodolojisi (malzeme faktörü ve depolama konfigürasyonu) ve Ek C alfabetik ürün listesi. B.3.1 (EN s.129): Tablo C.1'de de uygun bir kategori veriliyorsa iki değerden yüksek olanı kullanılır.
  2. Depolama konfigürasyonu belirlenir: Madde 6.3.2'deki ST1-ST6.
  3. Depolama yüksekliği Tablo 1 ile karşılaştırılır. Sınırın altındaysa OH3 koruması yeterli olabilir; aşılıyorsa HHS'ye geçilir.
  4. HHS'de Tablo 2'nin konfigürasyon sınırlamaları kontrol edilir.
  5. Tablo 4'ten yoğunluk ve alan okunur; yükseklik sınırı aşılıyorsa 7.2.3'e göre raf içi sprinklerler eklenir ve tavan kriterleri Tablo 5'ten alınır.

Adım 1: Kategori (Ek B ve Ek C)

Ek B (normatif, EN s.127) malzemenin analiz edilerek bir malzeme faktörünün belirlenmesini, gerekirse bu faktörün malların konfigürasyonuna göre değiştirilerek kategorinin belirlenmesini ister. Değişiklik gerekmiyorsa malzeme faktörü kategorinin tek belirleyicisi olur.

Malzeme faktörü Tanım Örnekler
M1 Yanıcı ambalajdaki yanmaz ürünler ile yanıcı veya yanmaz ambalajdaki düşük ya da orta yanıcılıktaki ürünler. Plastik içeriği az: genişletilmemiş plastik kütlece %5'ten az (palet dahil), genişletilmiş plastik hacimce %5'ten az Ahşap paletlerde karton ambalajlı veya ambalajsız metal parçalar, çuvallarda toz gıda, konserve gıda, sentetik olmayan kumaş, deri mamul, ahşap ürünler, karton veya ahşap kasalarda seramik, karton veya ahşap ambalajda metal el aletleri, kartonlanmış plastik veya cam şişelerde yanıcı olmayan sıvılar, az ambalajlı büyük elektrikli ev aletleri
M2 M1'den daha yüksek enerji içerikli mallar, örneğin Şekil B.1'de tanımlandığı gibi daha fazla plastik içerenler Plastik oturma yüzeyli ahşap veya metal mobilya, plastik parçalı veya ambalajlı elektrikli ekipman, makaralarda veya kartonlarda elektrik kablosu, sentetik kumaşlar
M3 Ağırlıklı olarak genişletilmemiş plastik olan veya benzer enerji içerikli malzemeler Elektrolitsiz akü, plastik evrak çantası, kişisel bilgisayar, genişletilmemiş plastik bardak ve çatal bıçak
M4 Ağırlıklı olarak genişletilmiş plastik (hacimce %40'tan fazla) olan veya benzer enerji içerikli malzemeler Sünger yatak, genişletilmiş polistiren ambalaj, sünger döşemelik

Kaynak: Madde B.2.2 - B.2.5, EN s.127-129.

Tablo B.1: Depolama konfigürasyonunun fonksiyonu olarak kategoriler (EN s.129)

Depolama konfigürasyonu M1 M2 M3 M4
Yanmaz içerikli açık plastik kap Kat. I, II, III Kat. I, II, III Kat. I, II, III Kat. IV
Açık plastik yüzey, genişletilmemiş Kat. III Kat. III Kat. III Kat. IV
Açık plastik yüzey, genişletilmiş Kat. IV Kat. IV Kat. IV Kat. IV
Açık yapı Kat. II Kat. II Kat. III Kat. IV
Dolu blok malzemeler Kat. I Kat. I Kat. II Kat. IV
Granül veya toz malzeme Kat. I Kat. II Kat. II Kat. IV
Özel konfigürasyon yok Kat. I Kat. II Kat. III Kat. IV

Madde B.3.2 (EN s.130) "yanmaz içerikli açık plastik kap" satırının ayrıntısını verir: bu yalnız kapla doğrudan temas hâlinde yanmaz sıvı veya katı içeren plastik kaplara uygulanır. Kategori I, yanmaz sıvı içeren kaplar; Kategori II, yanmaz katı içeren küçük (≤ 50 l) kaplar; Kategori III, yanmaz katı içeren büyük (> 50 l) kaplardır. Örnek olarak alkol oranı %20'nin altındaki meşrubat veya sıvı plastik şişeleri ile talk gibi inert toz içeren plastik kova ve varilleri anılır. Not: metal parçaların plastik saklama kutularında bulunması bu konfigürasyona girmez.

Ek G.8.2 (EN s.151) ayrı bir hüküm koyar: polipropilen ve polietilen saklama kapları HHS Kategori IV olarak sınıflandırılır.

Adım 2: Depolama konfigürasyonu (Madde 6.3.2, EN s.33)

Tablo 2 (EN s.34) her konfigürasyon için azami depolama blok alanını, sıraları ayıran koridor genişliğini ve depolama bloğu çevresindeki asgari ayırma açıklığını verir. HH'de örneğin ST1 ve ST3 için azami blok alanı 150 m² ve çevre açıklığı 2,4 m; ST2 için alan sınırsız ve koridor 2,4 m veya daha geniştir. ST4'te raf içi ara seviye koruması olmadan alan sınırsız ve koridor 1,2 m veya daha geniştir.

Tablo 2'nin dipnotları hidrolik kabulleri bağlar: koridor 1,2 m'den darsa üç rafta, 1,2 m ile 2,4 m arasındaysa iki rafta, 2,4 m veya daha genişse bir rafta raf içi korumanın hidrolik olarak dahil olduğu varsayılır (bkz. 7.2.3.3). Dipnot c ise ilgili koruma yöntemini, tavan sprinklerlerinin depolanan malların en yüksek seviyesinden 4 m'den az yukarıda olduğu risklerle sınırlar.

ST6 için OH'de HH koruması kullanılır. ST6 depolamada ara seviye sprinkler kurmak mümkün değilse, her raf içine boyuna ve enine tam yükseklikte bölmeler (bulkhead) takılır; bunlar EN 13501-1 Euroclass A1, A2 veya millî eşdeğerine göre inşa edilir (Tablo 2 dipnot h).

Adım 3: Tablo 1 ile OH3 sınırı (EN s.32)

Depolama kategorisi Serbest duran veya blok depolama, ST1 (m) Depolama konfigürasyonları ST2 - ST6 (m)
Kategori I 4,0 3,5
Kategori II 3,0 2,6
Kategori III 2,1 1,7
Kategori IV 1,2 1,2

Dipnot a: depolama yükseklikleri tablodaki değerleri aşarsa HHS koruması kullanılır, bkz. 6.2.4.2 ve 7.2. Dipnot b: ST6 depolama, tabandan gondol rafının tepesine kadar uzanan dolu bir merkezî bariyer bulunan 1,2 m toplam genişlikteki gondol raflarıyla sınırlıdır; diğer tüm ST6 depolamalar 7.2'ye göre HHS koruması gerektirir.

Bu tablo, tek bir "4 metre" eşiği bulunmadığını gösterir: Kategori IV mal ST1'de bile 1,2 m'de sınıra gelir.

Adım 4: Tablo 4 ile yoğunluk ve alan (yalnız tavan koruması, EN s.38)

Madde 7.2.2.1 (EN s.36): 12 m'yi aşan binalar için onay makamlarına danışılır.

Madde 7.2.2.2: Tablo 4, çatı veya tavan koruması ile yalnız korunabilen çeşitli depolama tipleri için uygun tasarım yoğunluğunu ve çalışma alanını, kategori ve azami izin verilen depolama yüksekliğine göre belirtir. Tablodaki depolama yükseklikleri, sprinklerlerin yalnız çatı veya tavanda bulunduğu durumlarda etkili sprinkler koruması için azami değerler sayılır. Yükseklikler bu sınırı aştığında 7.2.3'e göre ara seviye raf içi sprinklerler sağlanır.

ST1: serbest duran veya blok istifleme

Kategori I (m) Kategori II (m) Kategori III (m) Kategori IV (m) Tasarım yoğunluğu (mm/dk) Çalışma alanı (m²)
5,3 4,1 2,9 1,6 7,5 260
6,5 5,0 3,5 2,0 10,0 260
7,6 5,9 4,1 2,3 12,5 260
- 6,7 4,7 2,7 15,0 260
- 7,5 5,2 3,0 17,5 260
- - 5,7 3,3 20,0 300
- - 6,3 3,6 22,5 300
- - 6,7 3,8 25,0 300
- - 7,2 4,1 27,5 300
- - - 4,4 30,0 300

ST2 tek sıra post paletler ve ST4 paletli raflar

Kategori I (m) Kategori II (m) Kategori III (m) Kategori IV (m) Tasarım yoğunluğu (mm/dk) Çalışma alanı (m²)
4,7 3,4 2,2 1,6 7,5 260
5,7 4,2 2,6 2,0 10,0 260
6,8 5,0 3,2 2,3 12,5 260
- 5,6 3,7 2,7 15,0 260
- 6,0 4,1 3,0 17,5 260
- - 4,4 3,3 20,0 300
- - 4,8 3,6 22,5 300
- - 5,3 3,8 25,0 300
- - 5,6 4,1 27,5 300
- - 6,0 4,4 30,0 300

ST3 çok sıralı post paletler ve ST5 ile ST6 dolu veya ızgaralı raflar

Kategori I (m) Kategori II (m) Kategori III (m) Kategori IV (m) Tasarım yoğunluğu (mm/dk) Çalışma alanı (m²)
4,7 3,4 2,2 1,6 7,5 260
5,7 4,2 2,6 2,0 10,0 260
- 5,0 3,2 2,3 12,5 260
- - - 2,7 15,0 260
- - - 3,0 17,5 260

ST3 ile ST5 ve ST6, Tablo 4'te tek bir birleşik satır grubudur. Dolayısıyla ST5 ve ST6 için 7,5 ve 10,0 mm/dk değerleri tabloda mevcuttur.

Tablo 4'ün notu: kuru ve alternatif sistemler yüksek tehlike depolamada, özellikle daha yanıcı ürünlerde (daha yüksek kategoriler) ve daha yüksek depolamada kullanılmamalıdır. Buna rağmen kuru veya alternatif sistem kurmak gerekirse, çalışma alanı %25 artırılmalıdır. Aritmetik olarak: 260 × 1,25 = 325 m² ve 300 × 1,25 = 375 m².

Aşırı açıklık ve raf içi sprinklerler

Madde 7.2.2.3 (EN s.36-37): açıklığı belirlemek için Tablo 4'teki değerler kullanılır. Depolama yüksekliği ile tavan sprinkleri deflektörü arasındaki mesafe olan açıklık 4 m'yi aşarsa şu seçeneklerden biri uygulanır:

Standart, açıklık nedeniyle kategoriyi bir basamak yükseltme diye bir hüküm içermez.

Madde 7.2.3.2 (EN s.37): çatı veya tavan sprinklerleri için tasarım yoğunluğu 260 m² çalışma alanı üzerinden en az 7,5 mm/dk olur. Mallar en üst ara koruma seviyesinin üzerinde depolanıyorsa, çatı veya tavan sprinklerlerinin tasarım kriterleri Tablo 5'ten alınır.

Tablo 5: Raf içi sprinklerli çatı veya tavan sprinklerleri için tasarım kriterleri (EN s.39)

Tablo 5'te yükseklikler, raf içi korumanın en üst seviyesinden depolamanın üstüne kadar olan düşey mesafedir.

Konfigürasyon Kategori I (m) Kategori II (m) Kategori III (m) Kategori IV (m) Tasarım yoğunluğu (mm/dk) Çalışma alanı (m²)
ST4 paletli raflar 3,5 3,4 2,2 1,6 7,5 260
ST4 - - 2,6 2,0 10,0 260
ST4 - - 3,2 2,3 12,5 260
ST4 - - 3,5 2,7 15,0 260
ST5 ve ST6 dolu veya ızgaralı raflar 3,5 3,4 2,2 1,6 7,5 260
ST5 ve ST6 - - 2,6 2,0 10,0 260
ST5 ve ST6 - - 3,2 2,3 12,5 260
ST5 ve ST6 - - - 2,7 15,0 260

Tablo 5'te ST4 ile ST5/ST6 ayrı bloklar hâlinde tekrarlanır. Aynı notta kuru ve alternatif sistemlerde çalışma alanının %25 artırılması gerektiği yinelenir.

Madde 7.2.3.3 (EN s.37): hidrolik hesap amacıyla her raf içi sprinkler seviyesinde en uzak konumda 3 sprinklerin eşzamanlı çalıştığı, en fazla üç seviyeye kadar varsayılır. Raf koridorları 2,4 m veya daha genişse bir raf, 2,4 m'den dar ama 1,2 m'ye eşit veya ondan genişse iki raf, 1,2 m'den darsa üç raf dahil kabul edilir.

Madde 7.2.3.1 (EN s.37): raflara 50'den fazla ara seviye sprinkler kurulduğunda, bunlar çatı veya tavan sprinklerleriyle aynı kontrol valf setinden beslenemez.

Ön hesaplı mı, tam hesaplı mı

Madde 13.1 (EN s.82): boru çapları ön hesaplı sistem veya tam hesaplı sistem yöntemlerinden biriyle belirlenir. Tasarımcı ikisi arasında seçim yapabilir; şu iki durumda daima tam hesap kullanılır: ara seviye HHS sprinklerli düzenler; gridli veya looplu düzenler.

Tablo 7'nin (4) numaralı bölümü (EN s.40), Tablo 35 ve 34 boru çapları ile K115 sprinklerler kullanan ön hesaplı sistemler için 10,0 mm/dk'dan 30,0 mm/dk'ya kadar debi ve basınç verir:

Tasarım yoğunluğu (mm/dk) Azami talep debisi, ıslak veya pre-action (l/dk) Azami talep debisi, kuru veya alternatif (l/dk)
10,0 3 050 3 800
12,5 3 800 4 800
15,0 4 550 5 700
17,5 4 850 6 000
20,0 6 400 8 000
22,5 7 200 9 000
25,0 8 000 10 000
27,5 8 800 11 000
30,0 9 650 12 000

Yani ön hesaplı yöntem 12,5 mm/dk ile sınırlı değildir.

Su hacmi ve süre

Madde 8.1.1 (EN s.42): HHS için asgari su kaynağı süresi 90 dakikadır.

Ön hesaplı sistemlerde Tablo 10 (EN s.48) kullanılır; değerler HHP ile ortaktır: 7,5 mm/dk için ıslak 225 m³ ve kuru 280 m³; 30,0 mm/dk için ıslak 875 m³ ve kuru 1 090 m³. Hesaplı sistemlerde Madde 9.3.2.3 uyarınca asgari etkin hacim, azami talep debisi ile süre çarpılarak bulunur.

Sprinkler seçimi ve basınç

Özel hâller: Ek G

Sık Sorulan Sorular

Depolama ne zaman OH3'ten çıkıp HHS'ye girer?

TS EN 12845+A2:2026 Madde 6.2.3 (EN s.31): OH olarak sınıflandırılan işgallerde malzeme depolanabilmesi için üç koşulun sağlanması gerekir: a) oda genelindeki koruma en az OH3'e göre tasarlanır; b) Tablo 1'deki azami depolama yükseklikleri aşılmaz; c) tek bir bloğun azami depolama alanı 50 m²'yi aşmaz ve blok çevresinde en az 2,4 m açıklık bulunur. Alan OH4 olarak sınıflandırıldığında veya b) ya da c) sağlanamadığında, alandaki depolama HHS olarak ele alınır.

Tablo 1'deki OH3 azami depolama yükseklikleri nedir?

Tablo 1 (EN s.32), serbest duran veya blok istifleme (ST1) ile diğer depolama konfigürasyonları (ST2-ST6) için ayrı değerler verir: Kategori I 4,0 ve 3,5 m; Kategori II 3,0 ve 2,6 m; Kategori III 2,1 ve 1,7 m; Kategori IV 1,2 ve 1,2 m. Depolama yükseklikleri bu değerleri aşarsa 6.2.4.2 ve 7.2'ye göre HHS koruması kullanılır. Yani tek bir 4 m eşiği yoktur, eşik kategoriye ve konfigürasyona bağlıdır.

ST5 ve ST6 için 7,5 ve 10,0 mm/dk değerleri tabloda var mı?

Evet. Tablo 4'te (EN s.38) ST3 çok sıralı post paletler ile ST5 ve ST6 dolu veya ızgaralı raflar tek bir birleşik satır grubudur. Blok 7,5 mm/dk ile başlar (Kategori I 4,7 m, Kategori II 3,4 m, Kategori III 2,2 m, Kategori IV 1,6 m) ve 10,0 mm/dk (Kategori I 5,7 m, Kategori II 4,2 m, Kategori III 2,6 m, Kategori IV 2,0 m), 12,5 mm/dk (Kategori II 5,0 m, Kategori III 3,2 m, Kategori IV 2,3 m), 15,0 mm/dk (Kategori IV 2,7 m) ve 17,5 mm/dk (Kategori IV 3,0 m) satırlarını içerir. Çalışma alanı 260 m²'dir.

HHS'de ön hesaplı yöntem hangi yoğunluklara kadar kullanılabilir?

Tablo 7'nin (4) numaralı bölümü (EN s.40), Tablo 35 ve 34 boru çapları ile K115 sprinklerler kullanılan ön hesaplı sistemler için 10,0 mm/dk'dan 30,0 mm/dk'ya kadar debi ve basınç verir. Madde 13.1 (EN s.82) yalnız iki durumda tam hesabı zorunlu kılar: ara seviye HHS sprinklerli düzenler ile gridli veya looplu düzenler.

Hidrolik hesapta kaç raf sırası dahil edilir?

Madde 7.2.3.3 (EN s.37): raf koridorları 2,4 m veya daha genişse yalnız bir rafın dahil olduğu varsayılır; 2,4 m'den dar ancak 1,2 m'ye eşit veya ondan genişse iki raf; 1,2 m'den darsa üç raf. Her seviyede en uzak konumda 3 sprinkler, en fazla üç seviyeye kadar eşzamanlı çalışıyor kabul edilir.

Kaynakça

Kaynaklar & Uyarı

Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.

FS

Fatih Selvi

Makina mühendisi ve yazılım geliştirici. 16+ yıl mekanik tesisat ve yangın tesisatı deneyimi. NFPA 13/14/20/25 ve BYKHY uzmanı.