Sprinkler deposunu tam kapasitede yapmak her sahada mümkün olmaz. TS EN 12845+A2:2026, şehir şebekesinden otomatik dolumu olan tesislerde deponun küçültülmesine izin verir; ancak bu izin, üzerinde pazarlık edilemeyecek beş koşula ve sabit bir asgari hacim tablosuna bağlıdır. Kaynak: TS EN 12845+A2:2026, Madde 9.3.2.1, Madde 9.3.4 ve Tablo 11.
Tam kapasite mi, indirgenmiş kapasite mi?
Madde 9.3.2.1 (TS s.50 / EN s.47) her sistem için asgari bir su hacmi tanımlar ve bunun iki yoldan biriyle sağlanacağını söyler:
- Tam kapasiteli tank (full capacity tank): efektif kapasitesi, belirtilen su kapasitesine en az eşit olan tank.
- İndirgenmiş kapasiteli tank (reduced capacity tank, bkz. Madde 9.3.4): gereken su hacminin, tankın efektif kapasitesi ile otomatik dolum (automatic infill) tarafından birlikte sağlandığı tank.
Efektif kapasite, normal su seviyesi ile en düşük etkin su seviyesi arasındaki farktır. Tank dona karşı korunmuyorsa normal su seviyesi en az 1,0 m artırılır ve buz havalandırması yapılır. Kapalı tanklarda kolay erişim sağlanır; açık rezervuarlar dışında tüm tanklarda dışarıdan okunabilen su seviye göstergesi bulunur.
Önce tam kapasiteyi bulun
İndirgenmiş kapasite, tam kapasiteden türetilir; dolayısıyla önce hedef hacim bilinmelidir.
Ön-hesaplı LH ve OH sistemler, Tablo 9 (Madde 9.3.2.2, TS s.50 / EN s.47):
| Grup | h ≤ 15 m | 15 < h ≤ 30 m | 30 < h ≤ 45 m |
|---|---|---|---|
| LH (yaş veya ön-tepkili) | 9 m³ | 10 m³ | 11 m³ |
| OH1 yaş veya ön-tepkili | 55 m³ | 70 m³ | 80 m³ |
| OH1 kuru/alternatif ve OH2 yaş/ön-tepkili | 105 m³ | 125 m³ | 140 m³ |
| OH2 kuru/alternatif ve OH3 yaş/ön-tepkili | 135 m³ | 160 m³ | 185 m³ |
| OH3 kuru/alternatif ve OH4 yaş/ön-tepkili | 160 m³ | 185 m³ | 200 m³ |
| OH4 kuru/alternatif | HH koruması kullanılır |
Buradaki h, en yüksek sprinklerin en alçak sprinklere göre yüksekliğidir; tablonun NOTU sprinkler vana odasındaki sprinklerleri hariç tutar.
Ön-hesaplı HHP ve HHS sistemler, Tablo 10 (TS s.51 / EN s.48): tasarım yoğunluğuna bağlı olarak yaş sistemlerde 7,5 mm/dk için 225 m³'ten 30,0 mm/dk için 875 m³'e; kuru sistemlerde 280 m³'ten 1 090 m³'e kadar.
Hesaplı (calculated) sistemler, Madde 9.3.2.3: asgari efektif su hacmi, maksimum talep debisi (Qmax) ile Madde 8.1.1'deki sürenin çarpımıdır. Madde 8.1.1 (TS s.45 / EN s.42) süreleri: LH 30 dk, OH 60 dk, HHP 90 dk, HHS 90 dk.
Madde 9.3.4: indirgenmiş kapasitenin beş koşulu
Madde 9.3.4 (TS s.51 / EN s.48) beş şartı da birlikte arar:
- a) Akış şehir şebekesinden ve otomatik olacak, en az iki mekanik flatör vana üzerinden gerçekleşecektir. Akış, pompa setinin emişini olumsuz etkilemeyecektir. Tek bir flatör vananın arızası, gereken dolum debisini bozmayacaktır.
- b) Tankın efektif kapasitesi Tablo 11'de gösterilenden az olmayacaktır.
- c) Tank kapasitesi artı dolum debisi, sistemi Madde 9.3.2'de belirtilen tam kapasitede besleyecek yeterlilikte olacaktır.
- d) Dolum debisinin kapasitesini kontrol etmek mümkün olacaktır.
- e) Dolum düzeneği denetim için erişilebilir olacaktır.
Tablo 11: asgari efektif kapasiteler
Tablo 11 (TS s.52 / EN s.49) indirgenmiş kapasiteli tankların altına inilemeyecek tabanını verir:
| Tehlike sınıfı | Asgari efektif kapasite |
|---|---|
| LH (yaş veya ön-tepkili) | 5 m³ |
| OH1 yaş veya ön-tepkili | 10 m³ |
| OH1 kuru/alternatif ve OH2 yaş/ön-tepkili | 20 m³ |
| OH2 kuru/alternatif ve OH3 yaş/ön-tepkili | 30 m³ |
| OH3 kuru/alternatif ve OH4 yaş/ön-tepkili | 50 m³ |
| HHP ve HHS | 70 m³ (dipnot a) |
Dipnot a: "ancak hiçbir hâlde tam kapasitenin yüzde 10'undan az olamaz." Bu dipnot yüksek yoğunluklu HHS tasarımlarında belirleyici olur: 30,0 mm/dk yaş bir sistemde Tablo 10 tam hacmi 875 m³'tür, yüzde 10'u 87,5 m³ olduğundan taban 70 m³ değil 87,5 m³'e yükselir. Aynı sistem kuru yapılırsa tam hacim 1 090 m³, taban 109 m³ olur.
Dolum debisi nasıl çıkar?
Madde 9.3.4 c) ile Madde 8.1.1 birlikte okunduğunda hesap tek satıra iner: eksik hacim, sınıfın süresi içinde doldurulabilmelidir.
Örnek (tümüyle standarttan türetilmiş aritmetik): OH3 yaş, ön-hesaplı, en yüksek sprinkler en alçak sprinklerden 15 m'den daha az yukarıda.
- Tablo 9, "OH2 kuru/alternatif ve OH3 yaş/ön-tepkili" grubu, h ≤ 15 m: tam hacim 135 m³.
- Tablo 11, aynı grup: indirgenmiş taban 30 m³.
- Fark: 135 - 30 = 105 m³.
- Madde 8.1.1, OH süresi: 60 dk.
- Gereken dolum: 105 m³ / 1 saat = 105 m³/saat = 1 750 l/dk.
Madde 9.3.4 d) uyarınca bu 1 750 l/dk'nın sahada ölçülebilir olması gerekir; beyan yetmez. Madde 4.4.4.5 d) (TS s.31 / EN s.28) de proje belgelerinde indirgenmiş kapasiteli tanklar için dolum debisinin ayrıca verilmesini ister.
Şehir şebekesi tarafında Madde 4.4.4.3 c) (TS s.31 / EN s.28), şebekenin basınç/debi karakteristik grafiğinin pik talep döneminde yapılan bir testle belirlenmesini ve en az üç basınç/debi noktası alınmasını şart koşar; grafik, test noktası ile emiş tankı dolum vanası arasındaki sürtünme kayıpları ve statik yükseklik farkı için düzeltilir.
Tam kapasiteli tanktan farkı
Madde 9.3.3 (TS s.51 / EN s.48) tam kapasiteli tanklarda çok daha gevşek bir şart koyar: su kaynağı tankı 36 saatten uzun olmayan sürede doldurabilmelidir. Besleme borusunun çıkışı emiş borusu girişinden yatayda en az 2,0 m uzakta olacaktır. İndirgenmiş kapasitede ise dolum, yangın sırasında sistemin bir parçasıdır; 36 saatlik tolerans yoktur.
Kaç adet ve hangi kombinasyonda?
Madde 9.6.3 (TS s.59 / EN s.56) duplike su beslemelerinde iki sınır koyar:
- a) OH sistemlerde birden fazla basınçlı tank kullanılamaz.
- b) İndirgenmiş kapasite tipinde bir depo kullanılabilir.
Madde 9.6.2 b), üstün tek besleme (superior single water supply) sayılabilmek için tankın tam kapasiteli olmasını arar; dolayısıyla indirgenmiş kapasiteli bir tank tek başına üstün tek besleme oluşturmaz.
Bakım ve izleme
- Madde 20.2.2.2 b) (TS s.122 / EN s.119): haftalık rutinde su depolarındaki su seviyeleri kontrol edilir ve kaydedilir.
- Madde 20.3.4.4 (TS s.125 / EN s.122): yıllık rutinde su depolarındaki flatör vanaların doğru çalıştığı kontrol edilir. İndirgenmiş kapasiteli tankta iki flatör vana zaten sistemin can damarıdır.
- Madde H.2.4 (TS s.156 / EN s.153): su deposu seviyesi nominal dolum seviyesinin yüzde 10'undan fazla düşmeden önce gösterge verilecektir.
- Madde 20.3.5.2 (TS s.125 / EN s.122): 10 yıl içinde bakım gerektirmeyecek şekilde tasarlanmış tanklar hariç, tüm tanklar 3 yılı aşmayan aralıklarla içeriden denetlenir.
Saha notu: İndirgenmiş kapasiteli tank, deponun hacmini değil riskini küçültür; sistem artık yangın anında şehir şebekesinin kesintisiz akmasına bağımlıdır. Madde 8.1.2'nin "su beslemesi don, kuraklık, sel veya akışı azaltabilecek başka koşullardan etkilenebilir olmayacaktır" şartı bu tasarımda tam kapasiteli tanka göre çok daha ağır basar.
Sık Sorulan Sorular
İndirgenmiş kapasiteli tank için asgari efektif hacimler nedir?
Tablo 11 (Madde 9.3.4 b, TS s.52 / EN s.49): LH yaş veya ön-tepkili 5 m³; OH1 yaş veya ön-tepkili 10 m³; OH1 kuru/alternatif ile OH2 yaş/ön-tepkili 20 m³; OH2 kuru/alternatif ile OH3 yaş/ön-tepkili 30 m³; OH3 kuru/alternatif ile OH4 yaş/ön-tepkili 50 m³; HHP ve HHS 70 m³. HHP/HHS satırının dipnotu, hiçbir hâlde tam kapasitenin yüzde 10'undan az olamayacağını ekler.
İndirgenmiş kapasiteli tankın beslemesi nereden gelmek zorunda?
Madde 9.3.4 a (TS s.51 / EN s.48): akış şehir şebekesinden ve otomatik olacak, en az iki mekanik flatör vana üzerinden sağlanacaktır. Akış pompa setinin emişini olumsuz etkilememeli, tek bir flatör vananın arızası gerekli dolum debisini bozmamalıdır.
Gerekli dolum debisi nasıl bulunur?
Madde 9.3.4 c: tank kapasitesi artı dolum debisi, sistemi Madde 9.3.2'de belirtilen tam kapasitede besleyecek kadar olmalıdır. Süre Madde 8.1.1'den alınır: LH 30 dk, OH 60 dk, HHP 90 dk, HHS 90 dk. Örneğin OH3 yaş bir ön-hesaplı sistemde Tablo 9 tam hacmi h ≤ 15 m için 135 m³, Tablo 11 indirgenmiş tabanı 30 m³'tür; aradaki 105 m³'ün 60 dakikada karşılanması gerekir, bu da 105 m³/saat yani 1 750 l/dk dolum demektir.
Bir tesiste kaç adet indirgenmiş kapasiteli tank kullanılabilir?
Madde 9.6.3 b (TS s.59 / EN s.56): duplike (ikili) su beslemesinde indirgenmiş kapasite tipinde yalnız bir depo kullanılabilir. Aynı maddenin a bendi de OH sistemlerde birden fazla basınçlı tank kullanılmasını yasaklar.
Efektif kapasite nasıl hesaplanır?
Madde 9.3.2.1 (TS s.50 / EN s.47): efektif kapasite, normal su seviyesi ile en düşük etkin su seviyesi arasındaki fark alınarak hesaplanır. Tank dona karşı korunmuyorsa normal su seviyesi en az 1,0 m artırılır ve buz havalandırması sağlanır. Açık rezervuarlar dışında tanklarda dışarıdan okunabilen su seviye göstergesi bulunur.
Kaynakça
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 4.4.4.3 c), Madde 4.4.4.5 d) (TS s.31 / EN s.28)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 8.1.1, Madde 8.1.2 (TS s.45 / EN s.42)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 9.3.2.1, Madde 9.3.2.2, Tablo 9 (TS s.50 / EN s.47)
- TS EN 12845+A2:2026 Tablo 10, Madde 9.3.2.3, Madde 9.3.3, Madde 9.3.4 (TS s.51 / EN s.48)
- TS EN 12845+A2:2026 Tablo 11 (TS s.52 / EN s.49)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 9.6.2, Madde 9.6.3 (TS s.59 / EN s.56)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 20.2.2.2 (TS s.122 / EN s.119)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 20.3.4.4, Madde 20.3.5.2 (TS s.125 / EN s.122)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde H.2.4 (TS s.156 / EN s.153)
Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.