EN 12845 Kuru Borulu (Dry Pipe) Tesisat

Kuru borulu tesisat, yaş tesisatın don riski altındaki hâlleri için üretilmiş bir ödünleşmedir: boru donmaz, ama su geç gelir. TS EN 12845+A2:2026 bu ödünleşmeyi üç yerden sıkar: nerede kurulabileceği, ne kadar sürede su vermek zorunda olduğu ve tasarım alanının ne kadar büyüyeceği. Kaynak: TS EN 12845+A2:2026, Madde 11.2, Tablo 18, Tablo 3 ve Madde 17.1.8.

Tanım ve kullanım koşulu

Madde 3.36 (TS s.21 / EN s.18): kuru (borulu) tesisat, boru donanımının basınçlı hava veya inert gazla doldurulduğu tesisattır. Madde 11.2.1 (TS s.70 / EN s.67) bunu açar: kuru borulu tesisatlar normalde kuru alarm vanasının akış yönünde aşağısında basınçlı hava veya inert gazla, yukarısında ise basınçlı suyla doludur.

Aynı madde iki şart koyar:

• Boru donanımındaki basıncı korumak için kalıcı bir hava/inert gaz beslemesi kurulacaktır. Tesisat, alarm vanası tedarikçisinin önerdiği basınç aralığına düşecek şekilde basınçlandırılacaktır.
• Kuru borulu tesisatlar yalnız don hasarı olasılığı bulunan veya sıcaklığın 70 °C'yi aştığı yerlerde, örneğin kurutma fırınlarında tesis edilecektir.

Karşılaştırma için Madde 11.1.1 (TS s.69 / EN s.66): yaş tesisatlar yalnız don hasarı olasılığı bulunmayan ve ortam sıcaklığının 95 °C'yi aşmayacağı yerlerde tesis edilir; gridli ve looplu sistemlerde ise yalnız yaş tesisat kullanılabilir.

Standardın metninde kompresörün sistemi belirli bir dakikada doldurması, otomatik basınç şalteri zorunluluğu veya saatlik çevrim sayısı gibi bir hüküm yoktur; tek şart kalıcı besleme ve tedarikçinin basınç bandıdır.

Tesisat boyu neyle sınırlanır: Tablo 18

Yaş ve ön-tepkili tesisatlarda büyüklük sınırı Tablo 17'deki korunan alanla (LH 10 000 m², OH 12 000 m², HH 9 000 m²) verilir. Kuru borulu tesisatta ise sınır alan değil zamandır.

Madde 11.2.2 (TS s.70 / EN s.67): tek bir sprinklerin açılması ile suyun boşalması arasındaki azami süre Tablo 18'deki değeri aşmayacaktır. Test, Madde 15.5.2'deki uzak test vanasıyla yapılacaktır.

Tablo 18 aynı zamanda alternatif tesisatlar için de geçerlidir (Madde 11.3.2). Madde 11.2.2 ayrıca kuru ve alternatif tesisatların HHS uygulamalarında kullanılmamasını şiddetle tavsiye eder; ilk çalışan sprinklerlere suyun gecikmeli ulaşması sistemin etkinliğini ciddi biçimde bozabilir.

Maddenin NOTU pratik bir büyüklük verir: deneyim, bir hızlandırıcı (accelerator) ile LH veya OH'de 4 m³'ü, HH tehlikelerinde 3 m³'ü aşmayan hacimlerin Madde 11.2.2 şartını karşılamasının beklendiğini göstermiştir. Bu hacim standardın kendi verdiği tek sayısal büyüklük ölçüsüdür; borulardan litre/metre hesabıyla türetilen tablolar standartta yoktur.

Tasarım kriteri: yüzde 25 büyüyen operasyon alanı

Tablo 3 (Madde 7.1, TS s.39 / EN s.36) LH, OH ve HHP için tasarım yoğunluğunu ve operasyon alanını, yaş/ön-tepkili ile kuru/alternatif ayrımıyla birlikte verir:

Artış oranı sabittir: 72 x 1,25 = 90; 144 x 1,25 = 180; 216 x 1,25 = 270; 260 x 1,25 = 325. İki satır ise kuru tesisatı doğrudan yasaklar: LH'da kuru veya alternatif tesisat yoktur (OH1'e geçilir) ve OH4'te kuru veya alternatif tesisat yoktur (HHP1'e geçilir).

HHS tarafında Tablo 4 ve Tablo 5'in NOTLARI (TS s.41-42 / EN s.38-39): kuru ve alternatif sistemlerden yüksek tehlike depolamasında, özellikle daha yanıcı ürünlerde ve yüksek istiflerde kaçınılmalıdır; buna rağmen kurulması gerekiyorsa operasyon alanı yüzde 25 artırılmalıdır.

Su beslemesi: debi, basınç ve hacim

Tablo 6 (Madde 7.3.1, TS s.42 / EN s.39) ön-hesaplı LH ve OH sistemlerde kontrol vana setinde sağlanacak debi ve basıncı verir. Tablo iki sütun çiftinden oluşur: (debi / basınç) ve (maksimum talep debisi / basınç). Kuru ve alternatif sınıflar, bir üst yaş sınıfla aynı satırda toplanmıştır:

NOT: ps, ilgili düzendeki en yüksek sprinklerin kontrol vana seti 'C' manometresi üzerindeki yüksekliğinden kaynaklanan statik yük kaybıdır, bar cinsinden. OH4 kuru/alternatif satırı Tablo 6'da yoktur, çünkü Tablo 3 bu hâli zaten yasaklar.

Su hacmi, Tablo 9 (TS s.50 / EN s.47): OH1 kuru/alternatif ile OH2 yaş grubu h ≤ 15 m için 105 m³; OH2 kuru/alternatif ile OH3 yaş grubu 135 m³; OH3 kuru/alternatif ile OH4 yaş grubu 160 m³. OH4 kuru/alternatif için tablo "HH koruması kullanın" der.

HHP/HHS, Tablo 10 (TS s.51 / EN s.48): 7,5 mm/dk'da yaş sistem 225 m³ iken kuru sistem 280 m³; 30,0 mm/dk'da 875 m³ yerine 1 090 m³.

İndirgenmiş kapasiteli tank, Tablo 11 (TS s.52 / EN s.49): OH1 kuru/alternatif 20 m³, OH2 kuru/alternatif 30 m³, OH3 kuru/alternatif 50 m³.

Donanım kuralları

• Sprinkler yönü, Madde 12.1.3 (TS s.73 / EN s.70): kuru pendent tip sprinkler kullanılması hâli dışında, kuru borulu, alternatif ve ön-tepkili tesisatlardaki sprinklerler upright olacaktır. Upright sprinklere yoke kolları boruya paralel olacak şekilde takılır. Maddenin NOTU, upright yönlendirmenin sprinkler su yollarından suyun tam boşalmasını kolaylaştırdığını belirtir.
• Hassasiyet, Tablo 38 (Madde 14.5.1, TS s.109 / EN s.106): Kuru sistemler ve Tip A ön-tepkili sütununda Quick response için "Hayır" yazar; bu sütunda Standard 'A' ve Special kullanılır.
• Boru malzemesi, Madde 17.1.2 (TS s.114 / EN s.111): kuru, alternatif veya ön-tepkili tesisatlar için tercihen galvanizli çelik kullanılmalıdır.
• Eğim, Madde 17.1.8 (TS s.115 / EN s.112): kuru, alternatif ve ön-tepkili tesisatlarda kol boruları dağıtım borusuna doğru en az yüzde 0,4, dağıtım boruları ilgili drenaj vanasına doğru en az yüzde 0,2 eğimli olacaktır. Kol boruları dağıtım borularına yalnız yandan veya üstten bağlanır. Maddenin NOTU, şiddetli don koşullarının mümkün olduğu soğuk iklimlerde bu eğimlerin artırılmasının gerekebileceğini ekler.
• Manometre, Madde 15.7.3 (TS s.112-113 / EN s.109-110): kuru alarm vanalarındaki 'B' manometresinde ulaşılan azami basıncı gösteren bir gösterge bulunacaktır.
• Test vanası, Madde 8.5.3 (TS s.48 / EN s.45): kuru veya alternatif kontrol vana setlerine, ana stop vananın akış yönünde aşağısında, gayri resmî besleme basıncı testini kolaylaştıran ek bir debi test vanası düzeneği takılabilir; bu vana ve boru LH tesisatlarında 40 mm, diğerlerinde 50 mm anma çapında olur.
• Don koruması, Madde 8.1.3 (TS s.45 / EN s.42): besleme borusu ve kontrol vana seti asgari 4 °C'de tutulacaktır. Kuru tesisat borusu donmaz, ancak vana seti hâlâ yaş taraftadır.

Yardımcı kuru uzantılar

Tüm binayı kuru yapmak yerine yalnız soğuk bölümü kuru bırakmak mümkündür. Madde 11.5.1 (TS s.72 / EN s.69) bu uzantıları iki hâlle sınırlar:

• a) aksi hâlde yeterince ısıtılmış bir binada don hasarı ihtimali bulunan küçük alanlarda, yaş tesisata kuru borulu veya alternatif uzantı olarak;
• b) soğuk hava depolarında ve yüksek sıcaklıklı fırın veya ocaklarda, yaş veya alternatif tesisata kuru borulu uzantı olarak.

Madde 11.5.2 boyutu sınırlar: herhangi bir yardımcı uzantıdaki sprinkler sayısı 100'ü aşamaz. Bir kontrol vana seti ikiden fazla yardımcı uzantıyı kontrol ediyorsa, yardımcı uzantılardaki toplam sprinkler sayısı 250'yi aşamaz.

Devreye alma, izleme ve bakım

• Madde 19.1.1.1 (TS s.120 / EN s.117): kuru boru donanımı, en az 2,5 bar basınçla en az 24 saat pnömatik olarak test edilecektir. 24 saatte 0,15 bar'dan fazla basınç kaybına yol açan her kaçak düzeltilecektir. İklim koşulları Madde 19.1.1.2'deki hidrostatik testin hemen yapılmasına izin vermiyorsa, bu test koşullar elverdiği anda yapılmalıdır.
• Madde 19.1.1.2: tüm tesisat boru donanımı en az 2 saat, en az 15 bar veya sistemin maruz kalacağı azami basıncın 1,5 katı (hangisi büyükse) basınçta hidrostatik test edilir.
• Madde 20.2.2.2 a) (TS s.122 / EN s.119): haftalık rutinde tesisatlardaki, ana borulardaki ve basınçlı tanklardaki tüm su ve hava basınç göstergesi okumaları kontrol edilip kaydedilir. Kuru, alternatif ve ön-tepkili tesisatlardaki boru basıncının haftada 1,0 bar'dan hızlı düşmemesi gerekir.
• Madde 20.3.3.2 (TS s.124 / EN s.121): altı ayı aşmayan aralıklarla, kuru borulu tesisatlardaki ve yardımcı uzantılardaki kuru alarm vanalarının hareketli parçaları ile varsa hızlandırıcı ve egzoz cihazları (exhauster), tedarikçinin talimatına göre hareket ettirilir. NOT: alternatif tesisatların bu şekilde test edilmesine gerek yoktur, çünkü yılda iki kez yaş-kuru geçişiyle zaten çalıştırılmış olurlar.
• Madde 16.2.3 (TS s.114 / EN s.111): her kuru ve ön-tepkili tesisatta, Annex I'e uygun görsel ve sesli uyarı veren düşük hava/gaz basınç alarmı bulunur.

Saha notu: Kuru tesisatın gerçek maliyeti, borunun kendisinden çok tasarım alanının yüzde 25 büyümesi ve buna bağlı pompa, depo, boru çapı zincirinde ortaya çıkar; don riski yalnız birkaç odada ise Madde 11.5'in yardımcı uzantısı çoğu zaman daha küçük bir sistem verir.

Sık Sorulan Sorular

Kuru borulu tesisat hangi hâllerde kurulabilir?

Madde 11.2.1 (TS s.70 / EN s.67): kuru borulu tesisatlar yalnız don hasarı olasılığı bulunan yerlerde veya sıcaklığın 70 °C'yi aştığı yerlerde, örneğin kurutma fırınlarında tesis edilir. Boru içindeki basıncı korumak için kalıcı bir hava/inert gaz beslemesi kurulacak ve tesisat, alarm vanası tedarikçisinin önerdiği basınç aralığında basınçlandırılacaktır.

Sprinkler açıldıktan kaç saniye sonra su gelmelidir?

Madde 11.2.2 ve Tablo 18 (TS s.70 / EN s.67): tek bir sprinklerin açılması ile suyun boşalması arasındaki azami süre LH'da 90 saniye, OH ve HH'de 60 saniyedir. Test, Madde 15.5.2'de belirtilen uzak test vanasıyla yapılır. Tablo 18'in NOTU, hızlandırıcı (accelerator) ile LH veya OH'de 4 m³'ü, HH'de 3 m³'ü aşmayan hacimlerin bu şartı karşılamasının beklendiğini belirtir.

Kuru sistemde operasyon alanı ne kadar büyür?

Tablo 3 (TS s.39 / EN s.36) kuru veya alternatif sütununu doğrudan verir: OH1 72 yerine 90 m², OH2 144 yerine 180 m², OH3 216 yerine 270 m², HHP1-HHP3 260 yerine 325 m². Bu yüzde 25 artıştır. LH satırında kuru/alternatif için 'İzin verilmez, OH1 kullanın', OH4 satırında 'İzin verilmez, HHP1 kullanın' yazar. HHS tarafında Tablo 4 ve Tablo 5'in NOTU, zorunlu kalınırsa operasyon alanının yüzde 25 artırılmasını tavsiye eder.

Kuru borulu tesisatta boru eğimi ne olmalı?

Madde 17.1.8 (TS s.115 / EN s.112): kuru, alternatif ve ön-tepkili tesisatlarda kol boruları (range pipes) dağıtım borusuna doğru en az yüzde 0,4, dağıtım boruları da ilgili drenaj vanasına doğru en az yüzde 0,2 eğimli olacaktır. Aynı madde, kol borularının dağıtım borularına yalnız yandan veya üstten bağlanmasını şart koşar.

Kuru tesisatta basınç düşüşü hangi sınırları aşmamalı?

İki ayrı hüküm vardır. Devreye alma: Madde 19.1.1.1 (TS s.120 / EN s.117) kuru boruların en az 2,5 bar basınçla en az 24 saat pnömatik test edilmesini ve 24 saat içinde 0,15 bar'dan fazla basınç kaybına yol açan her kaçağın düzeltilmesini ister. İşletme: Madde 20.2.2.2 a (TS s.122 / EN s.119) kuru, alternatif ve ön-tepkili tesisatlarda boru içindeki basıncın haftada 1,0 bar'dan hızlı düşmemesi gerektiğini belirtir.

Yardımcı kuru uzantıda kaç sprinkler olabilir?

Madde 11.5.2 (TS s.72 / EN s.69): herhangi bir yardımcı uzantıdaki sprinkler sayısı 100'ü aşamaz. Bir kontrol vana seti ikiden fazla yardımcı uzantıyı kontrol ediyorsa, yardımcı uzantılardaki toplam sprinkler sayısı 250'yi aşamaz.

Kaynakça

• TS EN 12845+A2:2026 Madde 3.36 (TS s.21 / EN s.18)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 7.1, Tablo 3 (TS s.38-39 / EN s.35-36)
• TS EN 12845+A2:2026 Tablo 4 NOTU (TS s.41 / EN s.38), Tablo 5 NOT 2 (TS s.42 / EN s.39)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 7.3.1, Tablo 6 (TS s.42 / EN s.39)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 8.1.3 (TS s.45 / EN s.42), Madde 8.5.3 (TS s.48 / EN s.45)
• TS EN 12845+A2:2026 Tablo 9 (TS s.50 / EN s.47), Tablo 10 (TS s.51 / EN s.48), Tablo 11 (TS s.52 / EN s.49)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 11.1.1, Tablo 17 (TS s.69-70 / EN s.66-67)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 11.2.1, Madde 11.2.2, Tablo 18 (TS s.70 / EN s.67)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 11.3.2 (TS s.71 / EN s.68), Madde 11.5.1, Madde 11.5.2 (TS s.72 / EN s.69)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.1.3 (TS s.73 / EN s.70)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 14.5.1, Tablo 38 (TS s.109 / EN s.106)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 15.5.2 (TS s.112 / EN s.109), Madde 15.7.3 (TS s.112-113 / EN s.109-110)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 16.2.3 (TS s.114 / EN s.111)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 17.1.2 (TS s.114 / EN s.111), Madde 17.1.8 (TS s.115 / EN s.112)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 19.1.1.1, Madde 19.1.1.2 (TS s.120 / EN s.117)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 20.2.2.2 (TS s.122 / EN s.119), Madde 20.3.3.2 (TS s.124 / EN s.121)