Sprinkler sisteminde basınç yalnız yetersiz olduğunda değil, fazla olduğunda da sorun üretir: 12 bar üstünde çalışan bir sprinkler, bir yaş alarm vanası veya bir mekanik boru bağlantısı standardın kabul ettiği donanım penceresinin dışına çıkar. TS EN 12845+A2:2026 bu tavanı Madde 8.2'de, sistemden başka servislere su alma iznini ise Madde 8.3 ve Tablo 8'de düzenler. Kaynak: TS EN 12845+A2:2026, Madde 8.1, Madde 8.2, Madde 8.3 ve Tablo 8.
12 bar tavanı: Madde 8.2.1
Madde 8.2.1 (TS s.45 / EN s.42) tek cümlede tanımlanır: test sırasında hariç, su basıncı Madde 8.2.1.1 ve 8.2.1.2'de tanımlanan ekipman bağlantılarında veya konumlarda 12 bar'ı aşmayacaktır. Pompalı sistemlerdeki basınç, kapalı vana koşulu nedeniyle tahrik hızında ve basınçta oluşabilecek artışları da hesaba katacaktır.
Buradaki "8.2.1.1 ve 8.2.1.2" ifadesi kritiktir: 8.2.1.2 bu kalemleri sınıra dâhil eder, muaf tutmaz.
Madde 8.2.1.1 - tüm sprinkler sistem tipleri:
- a) sprinklerler
- b) çoklu jet kontrolleri (multiple jet controls)
- c) su akış detektörleri
- d) kuru borulu ve ön-tepkili alarm vanaları
- e) hızlandırıcılar ve egzoz cihazları (accelerators and exhausters)
- f) su motorlu alarmlar
- g) zon kontrol vanaları
Madde 8.2.1.2 - en yüksek ve en alçak sprinkler kafası arasındaki yükseklik farkı 45 m'yi aşmayan sistemler (TS s.46 / EN s.43):
- a) pompa çıkışları (kapalı vana koşulunda tahrik hızındaki artışlar dâhil)
- b) yaş alarm vanaları
- c) stop vanaları
- d) mekanik boru bağlantıları
Tek istisna: yüksek yapılar, Madde 8.2.2
Madde 8.2.2 (TS s.46 / EN s.43): en yüksek ve en alçak sprinkler arasındaki yükseklik farkının 45 m'yi aştığı yüksek yapı sprinkler sistemlerinde, 12 bar'dan yüksek basınca maruz kalan tüm ekipmanın amaca uygun olması şartıyla, su basınçları yalnız şu iki konumda 12 bar'ı aşabilir:
- a) pompa çıkışları
- b) riser ve dağıtım boruları
Listede sprinkler, alarm vanası, stop vanası veya mekanik bağlantı yoktur; bunlar yüksek yapıda da 12 bar altında tutulmalıdır.
Madde 3.32 (TS s.21 / EN s.18) yüksek yapı sistemini (high rise system) tanımlar: en yüksek sprinklerin, en alçak sprinklerin veya sprinkler pompalarının (hangisi daha alçaksa) 45 m'den fazla üzerinde olduğu sprinkler sistemi.
Zonlama nerede yazıyor?
Basınç muafiyeti ile zonlama ayrı hükümlerdir. Madde 8.2.2 yalnız muafiyeti verir; sistemi bölme şartı başka yerdedir:
- Madde 5.5 (TS s.33 / EN s.30): bir sistem veya binada en yüksek ve en alçak sprinkler arasındaki yükseklik farkı 45 m'yi aşıyorsa Annex E şartları uygulanacaktır. Ayrıca tek bir tesisattaki (yani tek kontrol vana setine bağlı) en yüksek ve en alçak sprinkler arasındaki yükseklik farkı 45 m'yi aşmayacaktır.
- Madde E.2.2 (TS s.142 / EN s.139): yüksek yapı sprinkler sistemleri, herhangi bir tesisattaki en yüksek ve en alçak sprinkler arasındaki yükseklik farkı 45 m'yi aşmayacak şekilde sprinkler tesisatlarına bölünecektir.
- Madde E.2.1: yüksek yapı sprinkler sistemleri Ordinary Hazard Group III şartlarına uyacaktır; Annex E'nin genel hükmü (E.1), şartların tehlikesi OH3'ten büyük olmayan kullanımlar için geçerli olduğunu, daha büyük tehlikelerde özel yangın mühendisliği çözümleri gerektiğini belirtir.
- Madde E.2.5: 12 bar'ı aşan basınç sorununu aşmak için hidrolik alarm gongları bir basınç düşürücü vana üzerinden veya şehir şebekesi gibi ikincil bir su beslemesinden tahrik edilebilir.
- Madde E.2.3: herhangi bir çek vana veya alarm vanası girişindeki asgari durağan basınç, vana ile tesisattaki en yüksek sprinkler arasındaki statik yük farkının 1,25 katından az olmayacaktır.
Diğer 12 bar hükümleri: Madde 9.5.4.1 (TS s.57 / EN s.54) basınçlı tanktaki basıncın 12 bar'ı aşmamasını; Annex K (TS s.162 / EN s.159) 25 yıllık denetimde boru donanımının maksimum statik basınç veya 12 bar'dan hangisi yüksekse ona hidrostatik test edilmesini ister.
Başka servislere su verme: Madde 8.3
Madde 8.3 (TS s.46 / EN s.43): başka servisler için su, ancak aşağıdaki koşulların tamamı sağlandığında sprinkler sisteminden alınabilir:
- a) bağlantılar Tablo 8'de belirtildiği gibi olacaktır;
- b) bağlantılar, kontrol vana set(ler)inin yukarısına takılan bir stop vana üzerinden, sprinkler sistemi besleme borusuna bağlantı noktasına pratik olarak mümkün olduğunca yakın yapılacaktır;
- c) sprinkler sistemi bir yüksek yapı sistemi olmayacaktır;
- d) sprinkler sistemi çok katlı bir binayı korumayacaktır.
Maddenin son paragrafı ayrıdır ve sık atlanır: sprinkler sistemi pompaları, Madde 9.6.4'e uygun birleşik su beslemesi kullanılmadıkça, herhangi bir hidrant sistemi pompasından ayrı olacaktır.
Tablo 8: izin verilen bağlantılar
Tablo 8 (TS s.47 / EN s.44), "alçak yapı sistemlerinde başka servisler için su bağlantıları":
| Su beslemesi tipi | Kabul edilebilir bağlantı sayısı, boyutu ve amacı |
|---|---|
| Şehir şebekesi; ana boru ve besleme borusu ≥ 100 mm | Endüstriyel olmayan kullanım için bir adet, en çok 25 mm çap |
| Şehir şebekesi; ana boru ve besleme ≥ 150 mm | Endüstriyel olmayan kullanım için bir adet, en çok 40 mm çap; veya yangın hortum makaraları için bir adet en çok 50 mm çap (buna, ilk bağlantıya yakın ve besleme ucuna yakın bir stop vanayla donatılmış, endüstriyel olmayan kullanım için en çok 40 mm'lik bir bağlantı daha yapılabilir) |
| Yüksek özel rezervuar, yerçekimi tankı veya otomatik pompa | Yangın hortum makaraları için bir adet, en çok 50 mm çap |
NOT: itfaiye için çek vanalı ek bir besleme düzeni sağlanabilir.
İşaretleme tarafında Madde 18.2.4 (TS s.119 / EN s.116): sprinkler sistemi besleme borularından veya ana borulardan başka servislere giden su beslemelerini kontrol eden stop vanalara etiket takılır ve kabartma harflerle uygun şekilde, örneğin "Yangın hortum makaraları" veya "Kullanma suyu" yazılır.
Suyun kendisi: Madde 8.1
Madde 8.1.1 süre (TS s.45 / EN s.42): LH 30 dk, OH 60 dk, HHP 90 dk, HHS 90 dk. NOT: şehir şebekeleri, tükenmez kaynaklar ve tüm ön-hesaplı sistemlerde süre, standarttaki şartların içinde zımnen yer alır.
Madde 8.1.2 süreklilik: su beslemesi don, kuraklık, sel veya akışı, etkin kapasiteyi azaltabilecek ya da beslemeyi işlemez kılabilecek başka koşullardan etkilenebilir olmayacaktır. Su, sistem borularında birikinti yapabilecek lifli veya başka askıda madde içermeyecektir. Tuzlu veya acı su sprinkler tesisat borularında tutulmayacaktır. Uygun tatlı su kaynağı yoksa, tesisat normal hâlde tatlı suyla dolu olmak şartıyla tuzlu veya acı su beslemesi kullanılabilir. (Standart metninde "kalsiyum klorür" gibi bir madde adı geçmez; hüküm tuzlu ve acı su üzerinedir.)
Madde 8.1.3 don koruması: besleme borusu ve kontrol vana seti asgari 4 °C sıcaklıkta tutulacaktır.
Madde 10.4 su besleme sıcaklığı (TS s.61 / EN s.58): su besleme sıcaklığı 40 °C'yi aşmayacaktır. Dalgıç pompa setleri kullanıldığında, motorun 40 °C'ye kadar uygunluğu kanıtlanmadıkça su sıcaklığı 25 °C'yi aşmayacaktır.
Geri akış önleme, Madde 11.1.2.2 (TS s.69 / EN s.66): antifriz sıvısına dayanan sistemlere, suyun kirlenmesini önlemek için geri akış önleyici cihazlar (backflow prevention devices) takılacaktır. Aynı madde antifriz korumalı bir boru bölümündeki sprinkler sayısını 20 ile, bir kontrol vana setine bağlı ikiden fazla antifriz bölümü varsa toplamı 100 ile sınırlar ve hazırlanan çözeltinin özgül ağırlığının uygun bir hidrometreyle kontrol edilmesini ister.
Şehir şebekesi tarafı
- Madde 9.2 (TS s.49 / EN s.46): şehir şebekesi, elle müdahale amaçlı (hidrant, hortum makarası vb.) ek debiyi de dikkate alarak basınç, debi ve süre şartlarını karşılayabilmelidir. Bir basınç şalteri tesis edilecek ve besleme basıncı önceden belirlenmiş bir değere düştüğünde alarm verecektir. Şalter, herhangi bir çek vananın yukarısına konulacak ve bir test vanasıyla donatılacaktır (bkz. Annex I ve H.2.5). Bazı hâllerde su kalitesi, şehir şebekesinden gelen tüm bağlantılara süzgeç takılmasını gerektirir; süzgeçler boru anma alanının en az 1,5 katı kesit alanına sahip olmalı ve 6 mm çaptan büyük cisimlerin geçmesine izin vermemelidir.
- Madde 10.7.4 (TS s.66 / EN s.63): boost'lu (basınç yükseltmeli) şehir şebekelerinde, boost edilmemiş beslemenin maksimum talep debisi artı yüzde 20 debiyi, pompa girişinde ölçülen en az 0,5 bar basınçta sağladığını gösteren bir test yapılacaktır. Bu test, şebekedeki azami talep zamanında yapılacaktır. Standartta bunun dışında bir "emniyet payı" hükmü ve saatlik şebeke basıncı salınımına dayalı bir eşik yoktur.
- Madde 4.4.4.3 (TS s.31 / EN s.28): şehir şebekesi besleme veya indirgenmiş kapasiteli depoya dolum sağlıyorsa; ana borunun anma çapı, çift uçtan mı beslendiği yoksa kör uç mu olduğu, pik talep döneminde yapılan testle belirlenen basınç/debi karakteristik grafiği (en az üç nokta), test tarih ve saati ve test noktasının kontrol vana setine göre konumu verilecektir.
Test ve hesap tarafındaki basınç kuralları
- Madde 8.6.1 (TS s.48 / EN s.45): tesisata giden her besleme, diğer tüm beslemeler izole edilerek bağımsız test edilecektir. Hem ön-hesaplı hem tam hesaplı tesisatlarda su beslemesi en az tesisatın maksimum talep debisinde test edilecektir.
- Madde 8.5.1 (TS s.47-48 / EN s.44-45): debi ölçüm cihazlarının hatası azami debisinin yüzde ±5'i içinde olacaktır; basınç/debi test eğrisi için kullanılacak basınç okumaları yalnız hassas bir test manometresiyle (±%1,6) yapılacaktır. Test eğrisi için en az üç basınç/debi okuması ve ayrıca akış yokken bir statik basınç okuması alınacaktır. Hesaplı sistemlerde debi ölçüm cihazının ölçüm kapasitesi, maksimum talep debisinin en az yüzde 140'ı olacaktır.
- Madde 13.2.2 (TS s.86 / EN s.83): iki bağlantılı nokta arasındaki statik basınç farkı p = 0,098h ile hesaplanır; p bar, h metredir.
- Madde 13.2.3 (TS s.86 / EN s.83): su hızı herhangi bir vana, debi izleme cihazı ve/veya süzgeçte 6 m/s'yi, sistemin başka herhangi bir noktasında 10 m/s'yi aşmayacaktır.
- Madde 15.7.1 (TS s.112 / EN s.109): manometre skala bölüntüleri, azami skala değeri 10 bar ve altındaysa 0,2 bar'ı, 10 bar üstündeyse 0,5 bar'ı aşmayacak; azami skala değeri azami basıncın yaklaşık yüzde 150'si mertebesinde olacaktır.
- Madde 19.1.1.2 (TS s.120 / EN s.117): tüm tesisat boru donanımı en az 2 saat süreyle, en az 15 bar veya sistemin maruz kalacağı azami basıncın 1,5 katı (hangisi büyükse) basınçta hidrostatik test edilecektir. Hiçbir sistem bileşeni tedarikçisinin önerdiğinden yüksek basınca maruz bırakılmayacaktır.
- Madde 17.1.4 a) (TS s.115 / EN s.112): esnek boru veya bağlantı, tesis edilmeden önce azami çalışma basıncının dört katına veya 40 bar'a (hangisi büyükse) dayanabilmelidir.
Saha notu: 12 bar tavanı en çok, pompanın kapalı vana basıncı ile binanın statik yükünün üst üste bindiği bodrum vana odalarında zorlanır; Madde 8.2.1'in "kapalı vana koşulundaki artışı da hesaba kat" cümlesi tam bu hâl için yazılmıştır.
Sık Sorulan Sorular
EN 12845'te su basıncı üst sınırı kaç bardır?
Madde 8.2.1 (TS s.45 / EN s.42): test sırasında hariç, su basıncı Madde 8.2.1.1 ve 8.2.1.2'de tanımlanan ekipman bağlantılarında veya konumlarda 12 bar'ı aşmayacaktır. Pompalı sistemlerde, kapalı vana koşulundaki tahrik hızı ve basınç artışları da hesaba katılacaktır.
12 bar sınırı hangi ekipmanlarda geçerli?
Madde 8.2.1.1 tüm sprinkler sistem tiplerinde: sprinklerler, çoklu jet kontrolleri, su akış detektörleri, kuru borulu ve ön-tepkili alarm vanaları, hızlandırıcı ve egzoz cihazları, su motorlu alarmlar ve zon kontrol vanaları. Madde 8.2.1.2 buna, en yüksek ve en alçak sprinkler arasındaki yükseklik farkı 45 m'yi aşmayan sistemlerde pompa çıkışlarını, yaş alarm vanalarını, stop vanalarını ve mekanik boru bağlantılarını ekler.
12 bar hangi durumda aşılabilir?
Madde 8.2.2 (TS s.46 / EN s.43): en yüksek ve en alçak sprinkler arasındaki yükseklik farkının 45 m'yi aştığı yüksek yapı sprinkler sistemlerinde, 12 bar üstü basınca maruz kalan tüm ekipmanın amaca uygun olması şartıyla, basınç yalnız iki yerde 12 bar'ı aşabilir: pompa çıkışlarında ve riser ile dağıtım borularında.
Sprinkler sisteminden başka servislere su alınabilir mi?
Madde 8.3 (TS s.46 / EN s.43) dört koşulun tamamı sağlanırsa izin verir: bağlantılar Tablo 8'de belirtildiği gibi olacak; bağlantı, kontrol vana setinin yukarısına, sprinkler besleme borusuna bağlantı noktasına mümkün olduğunca yakın konulan bir stop vana üzerinden yapılacak; sistem yüksek yapı sistemi olmayacak; sistem çok katlı bir binayı korumayacaktır. Ayrıca sprinkler sistemi pompaları, Madde 9.6.4'e uygun birleşik besleme kullanılmadıkça hidrant sistemi pompalarından ayrı olacaktır.
Servis bağlantısının çapı ne kadar olabilir?
Tablo 8 (TS s.47 / EN s.44): şehir şebekesi ve besleme borusu 100 mm ve üzeriyse endüstriyel olmayan kullanım için bir adet en çok 25 mm; 150 mm ve üzeriyse endüstriyel olmayan kullanım için bir adet en çok 40 mm veya yangın hortum makaraları için bir adet en çok 50 mm (buna yakın bir noktadan, besleme ucuna yakın stop vanalı, en çok 40 mm'lik bir bağlantı daha yapılabilir). Yüksek özel rezervuar, yerçekimi tankı veya otomatik pompada yalnız yangın hortum makaraları için bir adet en çok 50 mm.
Sprinkler borusunda tuzlu su kullanılabilir mi?
Madde 8.1.2 (TS s.45 / EN s.42): tuzlu veya acı su sprinkler tesisat borularında tutulmayacaktır. Uygun tatlı su kaynağı yoksa, tesisat normal hâlde tatlı suyla dolu olmak şartıyla tuzlu veya acı su beslemesi kullanılabilir.
Kaynakça
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 3.32 (TS s.21 / EN s.18)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 4.4.4.3 (TS s.31 / EN s.28)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 5.5 (TS s.33 / EN s.30)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 8.1.1, 8.1.2, 8.1.3, Madde 8.2.1, Madde 8.2.1.1 (TS s.45 / EN s.42)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 8.2.1.2, Madde 8.2.2, Madde 8.3 (TS s.46 / EN s.43)
- TS EN 12845+A2:2026 Tablo 8 (TS s.47 / EN s.44)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 8.5.1 (TS s.47-48 / EN s.44-45), Madde 8.6.1 (TS s.48 / EN s.45)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 9.2 (TS s.49 / EN s.46), Madde 9.5.4.1 (TS s.57 / EN s.54), Madde 9.6.4 (TS s.59 / EN s.56)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 10.4 (TS s.61 / EN s.58), Madde 10.7.4 (TS s.66 / EN s.63)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 11.1.2.2 (TS s.69 / EN s.66)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 13.2.2, Madde 13.2.3 (TS s.86 / EN s.83)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 15.7.1 (TS s.112 / EN s.109)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 17.1.4 (TS s.115 / EN s.112)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 18.2.4 (TS s.119 / EN s.116), Madde 19.1.1.2 (TS s.120 / EN s.117)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde E.1, E.2.1, E.2.2, E.2.3, E.2.5 (TS s.142 / EN s.139)
- TS EN 12845+A2:2026 Annex K (TS s.162 / EN s.159)
Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.