EN 12845 Minimum Sprinkler Deşarj Basıncı

Bir sprinkler yeterli suyu verse bile, basıncı düşükse damla büyüklüğü ve püskürtme deseni tasarlandığı gibi oluşmaz. TS EN 12845+A2:2026 bu yüzden tam hesaplı sistemlerde yoğunluk şartına paralel, ondan bağımsız bir basınç tabanı koyar. Kaynak: TS EN 12845+A2:2026, Madde 13.4.1 ve Madde 13.4.4.

Madde 13.4.4: beş değer

Madde 13.4.4 (TS s.105 / EN s.102) tam metniyle şunu söyler: operasyon alanındaki tüm sprinklerler çalışırken, hidrolik olarak en gayri müsait konumdaki sprinklerdeki basınç, Madde 13.4.1'de belirtilen yoğunluğu sağlamak için gerekenden veya aşağıdakilerden, hangisi yüksekse ondan az olmayacaktır:

İki nokta belirleyicidir. Birincisi, ölçüm noktası ortalama bir nokta değil, en gayri müsait sprinklerdir; Madde 3.11 bu konumu, belirtilen tasarım yoğunluğunu vermek için kontrol vana setinde ölçülen su besleme basıncının en yüksek olması gereken konum olarak tanımlar. İkincisi, "hangisi yüksekse" ifadesi iki şartı birleştirmez, üst üste koyar: yoğunluk hesabı daha yüksek bir basınç gerektiriyorsa tablo değeri yetmez; yoğunluk hesabı daha düşük bir basınç veriyorsa tablo değerine çıkılır.

Standartta bunların dışında genel bir asgari basınç, örneğin tüm sınıflar için geçerli 2,0 bar gibi bir değer yoktur; 2,00 bar yalnız K 80 raf içi sprinklerlerin satırıdır.

Yoğunluk nasıl ölçülür: Madde 13.4.1

Madde 13.4.1 (TS s.101 / EN s.98) yoğunluk tanımını ortalamaya değil, yerel bir gruba bağlar:

• Deşarj yoğunluğu, birbirine en yakın dört sprinklerden gelen dakikadaki toplam litre cinsinden debinin, bu dört sprinklerin kapladığı metrekare cinsinden alana bölünmesiyle alınacaktır.
• Açık iletişimde dörtten az sprinkler varsa, deşarj yoğunluğu herhangi bir sprinklerden gelen en düşük debinin o sprinklerin kapladığı alana bölümü olarak alınacaktır.
• İlgili dört sprinkler grubunu içeren her operasyon alanından (veya korunan alanın tamamından, hangisi küçükse) elde edilen deşarj yoğunluğu, mevcut her su beslemesi veya besleme kombinasyonuyla, Madde 7'de belirtilen tasarım yoğunluğundan az olmayacaktır.
• Her sprinklerin kapladığı alan, komşu sprinklerlerin tam ortasından, sprinklerleri birleştiren doğruya dik çizilen merkez hatlarıyla ve kaplanan alanın sınırı veya en yakın sprinklere olan mesafenin yarısı (hangisi büyükse) ile tanımlanır (bkz. Şekil 22).
• Raf içi sprinkler tesis edilmişse hesap, tavan/çatı sprinklerleri ile ara seviye sprinklerlerin eşzamanlı debi ve basınç gereksinimi dikkate alınarak yapılacaktır.

Madde 3.19 (TS s.20 / EN s.17) tanımı da aynıdır: tasarım yoğunluğu, belirli bir sprinkler grubunun dakikadaki litre cinsinden deşarjının kapladığı metrekare alana bölünmesiyle belirlenir.

Madde 4.4.3.3 d) 8) iv) (TS s.30 / EN s.27) bu kuralı belgelendirmeye taşır: tam hesaplı boru donanımında, çizimlerde tasarım yoğunluğunun dayandığı dört sprinkler gösterilecektir.

Basınç ve debi bağı: Q = K√P

Madde 14.3 (TS s.107-108 / EN s.104-105): bir sprinklerden gelen su debisi Q = K√P ile hesaplanır; Q dakikada litre, K Tablo 37a'da verilen sabit, P bar cinsinden basınçtır. Madde 3.39 aynı bağıntıyı "discharge coefficient K" tanımında verir.

Tablo 37a (TS s.107 / EN s.104) K değerlerini sınıfa bağlar: LH için 57; OH için 80 veya 115; HHP ve HHS tavan/çatı sprinklerleri için tasarım yoğunluğu 10 mm/dk ve altında 80, 115 veya 160, 10 mm/dk üstünde 115 veya 160; HHS ara (raf içi) sprinklerleri için 80 veya 115.

Bu bağıntıyla Madde 13.4.4'ün beş değeri somutlaşır (aşağıdaki sayılar standarttaki K değerleri ve basınçlarla yapılmış aritmetiktir):

Tablodan iki sonuç çıkar:

• LH'da basınç tabanı belirleyicidir. Tasarım yoğunluğu 2,25 mm/dk ve azami kapsama alanı 21,0 m² (Tablo 19, TS s.73 / EN s.70) iken gereken debi 2,25 x 21,0 = 47,25 l/dk, bunun gerektirdiği basınç (47,25 / 57)² = 0,69 bar'dır. Madde 13.4.4'ün 0,70 bar tabanı bunun hemen üzerindedir.
• OH'de yoğunluk belirleyicidir. 0,35 bar'da K80 sprinkler 12,0 m²'ye yalnız 3,94 mm/dk verir; Tablo 3'ün istediği 5,0 mm/dk için 12,0 m²'de 60 l/dk gerekir ve bu da (60 / 80)² = 0,56 bar demektir. Yani OH'de 0,35 bar pratikte bir alt sigorta, gerçek belirleyici yoğunluktur.

Raf içi sprinklerler neden ayrı?

Madde 7.2.3.4 (TS s.40 / EN s.37): raf içi sprinklerler ve bunlarla ilişkili tavan sprinklerleri daima tam hesaplanacaktır (bkz. Madde 13.1). Maddenin NOTU, çalışan herhangi bir sprinklerdeki asgari basıncın 2,0 bar olduğunu belirtir ve Madde 13.4.4'e atıf yapar.

Fiziksel gerekçe Madde 12.5.1'de (TS s.81 / EN s.78) yazılıdır: ara seviyelerde çalışan sprinklerlerden gelen suyun depolanan malın içine işleyebilmesi sağlanacaktır. Aynı madde flue boşluklarını (boyuna en az 0,15 m, enine en az 0,10 m) ve deflektör ile istif üstü arasındaki açıklığı (flat spray 0,10 m, diğerleri 0,15 m) da bu amaçla belirler.

Annex G bazı hâllerde bu tabanı daha da yükseltir: Tablo G.6 (TS s.153 / EN s.150), ahşap/selülozik ve katı platformlu HDPE dışındaki tüm plastik paletlerin raf depolamasında raf içi sprinklerlerin K = 115 ve asgari 3 bar işletme basıncıyla seçilmesini ister. 3 bar'da K115 sprinklerin debisi 115 x √3 = 199,2 l/dk olur.

Ön-hesaplı sistemlerde basınç nerede tanımlanır?

Madde 13.4 tam hesaplı sistemleri düzenler. Ön-hesaplı (pre-calculated) sistemlerde basınç, sprinklerde değil tasarım noktasında ve kontrol vana setinde tanımlanır. Madde 7.1'in NOTU (TS s.38 / EN s.35): ön-hesaplı sistemlerde tasarım kriterleri, standardın başka yerlerinde belirtilen su beslemesi ve boru şartlarının uygulanmasıyla sağlanır (bkz. Madde 7.3, 9.3.2.2 ve Madde 10.7).

• LH ve OH, Tablo 6 (Madde 7.3.1, TS s.42 / EN s.39): kontrol vana setinde LH için 225 l/dk'da 2,2 + ps bar; OH1 yaş için 375 l/dk'da 1,0 + ps bar ve maksimum talep debisi 540 l/dk'da 0,7 + ps bar; OH1 kuru/OH2 yaş için 725 l/dk'da 1,4 + ps bar ve 1 000 l/dk'da 1,0 + ps bar; OH2 kuru/OH3 yaş için 1 100 l/dk'da 1,7 + ps bar ve 1 350 l/dk'da 1,4 + ps bar; OH3 kuru/OH4 yaş için 1 800 l/dk'da 2,0 + ps bar ve 2 100 l/dk'da 1,5 + ps bar.
• HHP ve HHS, Tablo 7 (Madde 7.3.2.1, TS s.43 / EN s.40): en yüksek tasarım noktasındaki pd basıncı, tasarım yoğunluğuna, kullanılan boru tablosuna ve sprinkler başına alana göre verilir. Örneğin Tablo 7 (1) bloğunda (Tablo 32 ve 33 çapları, K80), 10,0 mm/dk için sprinkler başına 6 m² alanda pd 1,80 bar iken 9 m² alanda 3,90 bar'dır.

Madde 7.3.2.1 toplamı tarif eder: kontrol vana setindeki çalışma basıncı şartı, tasarım noktasındaki basınç, kontrol vana seti ile tasarım noktasının aşağısındaki en yüksek sprinkler arasındaki yükseklik farkının basınç karşılığı ve kontrol vana setinden tasarım noktasına kadar borudaki basınç kaybının toplamıdır.

Madde 13.3.4.2 (TS s.92 / EN s.89) ise sık yanlış kullanılan bir sınırdır: ön-hesaplı OH sistemlerde, en uzak bölgedeki tasarım noktası ile kontrol vana seti arasındaki boru çapları, 1 000 l/dk debide sürtünme kaybı 0,5 bar'ı aşmayacak şekilde hesaplanır. Bu, boru boyutlandırma sınırıdır; tam hesaplı bir sistemde pompa basıncına eklenecek bir emniyet payı değildir.

Hesabın hassasiyeti ve belgelenmesi

• Tablo 24 (Madde 13.2.5.1, TS s.88 / EN s.85): basınç mbar, basınç kaybı mbar/m olarak 1,0 hassasiyetle; debi l/dk olarak 1,0 hassasiyetle; su uygulama yoğunluğu mm/dk olarak 0,1 hassasiyetle hesaplanır.
• Madde 13.2.5.2: bir loop içindeki basınç kayıplarının cebirsel toplamı (0 ± 1) mbar olacak; su akışlarının birleştiği bir düğümde hesap ± 1 mbar'a dengelenecek; bir düğümdeki su debilerinin cebirsel toplamı (0 ± 0,1) l/dk olacaktır.
• Madde 4.4.3.3 e) (TS s.30 / EN s.27): çalışan her sprinkler için sprinkler düğüm veya referans numarası, nominal K-faktörü (bkz. EN 12259-1), sprinklerden geçen dakikadaki litre debisi ve sprinklere veya sprinkler grubuna giriş basıncı bar cinsinden verilecektir.
• Madde 18.2.3.2 (TS s.119 / EN s.116): her kontrol vana setinin yanındaki yükselen boruya sabitlenen dayanıklı levhada, tesisat içindeki her tehlike sınıfı alanı için tasarım şartları (operasyon alanı ve deşarj yoğunluğu) ile en gayri müsait ve en müsait operasyon alanları için debi testi tesisindeki basınç-debi şartı yazılacaktır.

Saha notu: Sahada en sık görülen yorum hatası, minimum basıncı sistem genelinde bir ortalama gibi okumaktır; Madde 13.4.4'ün cümlesi tek bir sprinklere, en gayri müsait olanına bağlıdır ve hidrolik hesabın doğrulanması da o düğümden yapılır.

Sık Sorulan Sorular

EN 12845'te minimum sprinkler deşarj basıncı kaç bardır?

Madde 13.4.4 (TS s.105 / EN s.102) beş değer verir: LH'da 0,70 bar; OH'de 0,35 bar; raf içi sprinklerler hariç HHP ve HHS'de 0,50 bar; K 115 raf içi sprinklerlerde 1,00 bar; K 80 raf içi sprinklerlerde 2,00 bar. Bu basınç, operasyon alanındaki tüm sprinklerler çalışırken hidrolik olarak en gayri müsait konumdaki sprinklerde ölçülür.

Yoğunluk sağlanıyorsa minimum basınç yine de uygulanır mı?

Evet. Madde 13.4.4'ün metni, basıncın Madde 13.4.1'de belirtilen yoğunluğu sağlamak için gerekenden veya listedeki değerden, hangisi yüksekse ondan az olmayacağını söyler. İki şart birlikte sağlanır; biri diğerinin yerine geçmez.

Tasarım yoğunluğu ortalama mı hesaplanır?

Hayır. Madde 13.4.1 (TS s.101 / EN s.98): deşarj yoğunluğu, birbirine en yakın dört sprinklerden gelen toplam debinin, bu dört sprinklerin kapladığı alana bölünmesiyle alınır. Açık iletişimde dörtten az sprinkler varsa, herhangi bir sprinklerden gelen en düşük debinin o sprinklerin kapladığı alana bölümü alınır. İlgili dört sprinkler grubunu içeren her operasyon alanında bu değer Madde 7'deki tasarım yoğunluğundan az olamaz.

Raf içi sprinklerde neden daha yüksek basınç isteniyor?

Madde 13.4.4 raf içi sprinklerleri ayrı kalemler olarak listeler: K 115 için 1,00 bar, K 80 için 2,00 bar. Madde 7.2.3.4'ün NOTU da çalışan herhangi bir sprinklerdeki asgari basıncı 2,0 bar olarak anar ve 13.4.4'e atıf yapar. Aynı bölümde Madde 12.5.1, ara seviyelerde çalışan sprinklerlerden gelen suyun depolanan malın içine işleyebilmesinin sağlanması gerektiğini şart koşar.

Ön-hesaplı sistemlerde bu basınç nerede kontrol edilir?

Ön-hesaplı sistemlerde basınç sprinklerde değil tasarım noktasında ve kontrol vana setinde tanımlanır. LH ve OH için Tablo 6 (TS s.42 / EN s.39) kontrol vana setindeki basıncı, HHP ve HHS için Tablo 7 (TS s.43 / EN s.40) en yüksek tasarım noktasındaki pd basıncını verir. Madde 7.1'in NOTU, ön-hesaplı sistemlerde tasarım kriterlerinin su beslemesi ve boru şartlarının uygulanmasıyla sağlandığını belirtir.

Kaynakça

• TS EN 12845+A2:2026 Madde 3.11, Madde 3.19 (TS s.19-20 / EN s.16-17), Madde 3.39 (TS s.21 / EN s.18)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 4.4.3.3 (TS s.30 / EN s.27)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 7.1 ve NOTU (TS s.38 / EN s.35)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 7.2.3.4 ve NOTU (TS s.40 / EN s.37)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 7.3.1, Tablo 6 (TS s.42 / EN s.39), Madde 7.3.2.1, Tablo 7 (TS s.43 / EN s.40)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.2, Tablo 19 (TS s.73 / EN s.70), Madde 12.5.1 (TS s.81 / EN s.78)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 13.2.5.1, Tablo 24, Madde 13.2.5.2 (TS s.88 / EN s.85)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 13.3.4.2 (TS s.92 / EN s.89)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 13.4.1, Şekil 22 (TS s.101-102 / EN s.98-99)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 13.4.4 (TS s.105 / EN s.102)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 14.3, Tablo 37a (TS s.107-108 / EN s.104-105)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 18.2.3.2 (TS s.119 / EN s.116)
• TS EN 12845+A2:2026 Tablo G.6 (TS s.153 / EN s.150)