EN 12845, Avrupa'da otomatik sprinkler sistemlerinin tasarım, kurulum ve bakımını düzenleyen temel standarttır. Türkiye'de güncel hâli TS EN 12845+A2:2026'dır. Bu yazı iki kaynağa dayanır: TS EN 12845+A2:2026 metni ve NFPA 13-2025 (Standard for the Installation of Sprinkler Systems, 2025 Edition) nüshası. NFPA tarafındaki her değer, ilgili sayfanın görüntüsünden okunarak madde veya tablo numarasıyla birlikte verilmiştir.
Kimlik bilgileri
Millî Önsöz (TS s.3): standart, CEN/TC 191 "Fixed firefighting systems - Sabit yangın söndürme sistemleri" Teknik Komitesi tarafından hazırlanmış, CEN tarafından 19.01.2026 tarihinde onaylanmış ve Türk Standardları Enstitüsü Teknik Kurulu'nun 21.05.2026 tarihli toplantısında Türk Standardı olarak kabul edilmiştir. Yayınlandığında TS EN 12845+A1:2020'nin yerini alır ve EN 12845:2015+A2:2026 ile birebir aynıdır. Avrupa Önsözü (TS s.4): standart üç resmî versiyonda (İngilizce, Fransızca, Almanca) mevcuttur; bir CEN üyesinin sorumluluğunda yapılan çeviri resmî versiyonlarla aynı statüdedir.
Madde 1: kapsam ve kapsam dışı
Madde 1 (TS s.17 / EN s.14) standardın sınırlarını çizer:
- Binalarda ve endüstriyel tesislerde sabit yangın sprinkler sistemlerinin tasarımı, kurulumu ve bakımı için şartlar belirtir ve tavsiyeler verir; can güvenliğinin korunmasına yönelik önlemlerin ayrılmaz parçası olan sprinkler sistemleri için özel şartlar içerir.
- Yalnız EN 12259-1'de belirtilen sprinkler tiplerini kapsar (bkz. Annex L).
- Şartlar, bir sprinkler sistemine yapılan her ilave, genişletme, onarım veya değişikliğe de uygulanır. Su spreyi veya deluge sistemlerine uygulanmaz.
- Tehlikelerin sınıflandırılmasını, su beslemelerini, bileşenleri, kurulum ve testi, bakımı ve mevcut sistemlerin genişletilmesini kapsar; sprinklerler dışındaki sistemlere su beslemesini kapsamaz.
- Yalnız karadaki binalar ve tesisler içindir. Gemilerdeki, uçaklardaki, araçlardaki ve mobil yangın araçlarındaki sistemler ile madencilik sanayiinde yer altı sistemleri için geçerli değildir.
- Sapmalara, en azından eşdeğer bir koruma seviyesi sağladığı gösterilmek ve tasarım kriterleri tam belgelenmek şartıyla izin verilebilir.
Giriş (TS s.15 / EN s.12): bir sprinkler sistemi bir veya daha fazla su beslemesi ile bir veya daha fazla sprinkler tesisatından oluşur; her tesisat bir takım ana kontrol vanası ile sprinkler kafaları takılı bir boru düzeninden oluşur.
Tehlike sınıfları
Madde 6.1 (TS s.33-34 / EN s.30-31): tehlike sınıfı, tasarıma başlanmadan önce belirlenecektir. Açık iletişim hâlinde farklı sınıflandırmadaki alanlar varsa, yüksek tasarım kriteri düşük sınıflandırmalı alana en az iki sıra sprinkler kadar uzatılır.
- LH (Madde 6.2.2): düşük yangın yükü ve düşük yanıcılıkta, hiçbir tek kompartımanı 126 m²'den büyük olmayan ve yangına dayanımı en az 30 dakika olan kullanımlar.
- OH (Madde 6.2.3): orta yangın yükü ve orta yanıcılıkta malzemelerin işlendiği veya üretildiği kullanımlar; dört grup (OH1-OH4).
- HHP (Madde 6.2.4.1): yüksek yangın yükü ve yüksek yanıcılık; dört grup (HHP1-HHP4). HHP4 genellikle deluge ile korunur ve kapsam dışıdır.
- HHS (Madde 6.2.4.2): yüksekliği 6.2.3 sınırlarını aşan mal depolaması; dört kategori (HHS1-HHS4).
Tasarım kriterleri: Tablo 3
Tablo 3 (Madde 7.1, TS s.39 / EN s.36):
| Tehlike sınıfı | Tasarım yoğunluğu (mm/dk) | Operasyon alanı, yaş veya ön tepkili (m²) | Kuru veya alternatif (m²) |
|---|---|---|---|
| LH | 2,25 | 84 | İzin verilmez: OH1 kullanın |
| OH1 | 5,0 | 72 | 90 |
| OH2 | 5,0 | 144 | 180 |
| OH3 | 5,0 | 216 | 270 |
| OH4 | 5,0 | 360 | İzin verilmez: HHP1 kullanın |
| HHP1 | 7,5 | 260 | 325 |
| HHP2 | 10,0 | 260 | 325 |
| HHP3 | 12,5 | 260 | 325 |
| HHP4 | deluge (özel değerlendirme; kapsam dışı) |
Örnek bir aritmetik: OH3 için 5,0 mm/dk x 216 m² = 1 080 l/dk. HHS tarafında kriterler Tablo 4 (yalnız çatı veya tavan koruması, TS s.41 / EN s.38) ve Tablo 5 (raf içi sprinklerlerle, TS s.42 / EN s.39) üzerinden okunur.
Su beslemesi ve süre
Madde 8.1.1 (TS s.45 / EN s.42): LH 30 dk, OH 60 dk, HHP 90 dk, HHS 90 dk. NOT: şehir şebekesi, tükenmez kaynak ve tüm ön hesaplı sistemlerde süre, standardın diğer şartları içinde zımnen yer alır. Madde 9.1 (TS s.49 / EN s.46) besleme tiplerini sayar: şehir şebekeleri, depolama tankları, tükenmez kaynaklar, basınçlı tanklar. Madde 9.6 bunları tek, üstün tek, duplike ve birleşik beslemeler olarak güvenilirliğe göre kademelendirir. Madde 8.2.1 (TS s.45 / EN s.42): test hâlleri dışında su basıncı 12 bar'ı aşamaz.
Boru boyutlandırma ve sprinkler seçimi
Madde 13.1 (TS s.85 / EN s.82): boru boyutları ön hesaplı veya tam hesaplı yöntemle belirlenir. Ara seviye HHS sprinklerli düzenlerde ve gridli veya looplu düzenlerde daima tam hesap kullanılır. Madde 13.2.1 (TS s.86 / EN s.83) sürtünme kaybının Hazen-Williams formülünden elde edilenden az olamayacağını, C değerlerinin Tablo 22'den alınacağını söyler. Madde 13.2.3 hızı sınırlar: vana, akış izleme cihazı veya süzgeçte 6 m/s, diğer noktalarda 10 m/s.
Tablo 37a (TS s.107 / EN s.104) K-faktörlerini verir: LH için 57, OH için 80 veya 115, HHP ve HHS tavan sprinklerleri için yoğunluğa göre 80, 115 veya 160, HHS ara sprinklerleri için 80 veya 115. Debi formülü Madde 14.3'tedir: Q = K√P, Q litre/dakika, P bar. Madde 14.4 (TS s.108 / EN s.105): sprinklerler, beklenen en yüksek ortam sıcaklığının 30 °C üzerine yakın ancak ondan düşük olmayan bir dereceyle seçilir.
NFPA 13 ile temel farklar
Aşağıdaki başlıklar, iki metnin doğrudan karşılaştırılabilir hükümlerinden çıkarılmıştır.
1. Kapsam. EN 12845 Madde 1 tasarım, kurulum ve bakımı birlikte düzenler; bakım rutinleri Madde 20 ile 21'dedir. NFPA 13-2025 Madde 1.1.1 (PDF s.19) kendini "otomatik yangın sprinkler sistemleri ve maruziyet koruma sprinkler sistemlerinin tasarımı ve kurulumu için asgari şartlar" ile sınırlar. Madde 1.3.1 (PDF s.19) uygulama alanını su beslemelerinin niteliği ve yeterliliği, sprinklerler, bağlantı parçaları, borulama, vanalar ve özel yangın servis ana hatlarının kurulumu dâhil tüm malzeme ve aksesuarlar olarak sayar. Madde 1.1.2 su sisi sistemlerini kapsam dışı bırakır ve NFPA 750'ye yönlendirir; Madde 1.1.3 standardın bina içinde tek bir yangın çıkacağı kabulüyle yazıldığını belirtir. Madde 1.3.2 ise sprinklerli bir binada, standardın özel olarak izin verdiği yerler dışında tüm alanlara sprinkler konulmasını ister.
2. Birim sistemi. EN 12845 baştan sona metriktir. NFPA 13-2025 Madde 1.6.1.3 (PDF s.20) şunu kurala bağlar: bir ölçü değerinin ardından başka birimde eşdeğeri veriliyorsa, ilk yazılan değer şart sayılır. NFPA 13'te önce ABD birimi, parantez içinde metrik eşdeğeri yazıldığı için hüküm kuran taraf ABD birimidir. Tablo 1.6.1.2 (PDF s.20) dönüşümü verir: 1 gpm/ft² = 40,746 mm/dk.
3. Tehlike sınıfları. İki standardın sınıf sayısı ve mantığı farklıdır:
| Konu | EN 12845 | NFPA 13-2025 |
|---|---|---|
| Sınıf listesi | LH, OH1-OH4, HHP1-HHP4, HHS1-HHS4 (Madde 6.2) | Light hazard, Ordinary hazard Grup 1-2, Extra hazard Grup 1-2, özel kullanım tehlikeleri (Madde 19.2.1.2.4, PDF s.180) |
| Depolama | Ayrı bir tehlike sınıfı: HHS1-HHS4 (Madde 6.2.4.2) | Ayrı sınıf değil; 4.3.1.4-4.3.1.8 şartlarını sağlamayan depolama Bölüm 20-25'e gider (Madde 4.3.5, PDF s.39) |
| LH tanımı | Düşük yangın yükü ve yanıcılık, tek kompartıman en çok 126 m², en az 30 dk yangın dayanımı | "Düşük miktar ve yanıcılıkta içeriğe sahip hacimler" (Madde 4.3.2, PDF s.38); alan veya dayanım sınırı yok |
| OH ayrımı | OH1-OH4, dördü de 5,0 mm/dk | OH1 orta miktar ve düşük yanıcılık, istif en çok 2,4 m; OH2 orta ila yüksek miktar ve yanıcılık, istif 3,7 m veya yüksek ısı salımında 2,4 m (Madde 4.3.3, PDF s.38) |
4. Yoğunluk ve operasyon alanı. EN 12845 Tablo 3, her sınıf için tek bir yoğunluk-alan çifti verir. NFPA 13 Tablo 19.2.3.1.1 (PDF s.181) her sınıf için iki seçenek sunar: normal durum ve Madde 19.2.3.1.5 gereği tasarım alanının 3000 ft² (280 m²) olmasının istendiği durum. Light hazard için 0,1 gpm/ft² üzerinden 1500 ft² (4,1 mm/dk üzerinden 140 m²) ile 0,07 gpm/ft² üzerinden 3000 ft² (2,9 mm/dk üzerinden 280 m²) değerleri basılıdır.
5. Hortum payı. EN 12845'te sprinkler talebine eklenen sabit bir hortum payı yoktur; Madde 9.2 (TS s.49 / EN s.46) yalnızca şehir şebekesinin, elle müdahale için gereken ek debiyi (hidrant, hortum makarası) karşılayabilmesini ister ve NOT 1 bu debinin genellikle yetkili makam tarafından belirlendiğini söyler. NFPA 13 Tablo 19.2.3.1.2 (PDF s.181) payı sayıyla verir: light hazard 100 gpm (380 L/dk), ordinary hazard 250 gpm (950 L/dk), extra hazard 500 gpm (1900 L/dk), içerideki hortum bağlantıları için 0, 50 veya 100 gpm (0, 190 veya 380 L/dk).
6. Kuru sistem cezası. EN 12845 Tablo 3 kuru ve alternatif sistemler için ayrı bir alan sütunu tutar (OH1 için 72 yerine 90 m², HHP için 260 yerine 325 m²) ve LH ile OH4'te kuru sisteme izin vermez. NFPA 13 Madde 19.2.3.2.6 (PDF s.183) kuru borulu ve çift kilitli ön tepkili sistemlerde çalışma alanını yoğunluk değiştirilmeden yüzde 30 artırır.
7. Asgari ve azami basınç. EN 12845 Madde 13.4.4 (TS s.105 / EN s.102) en elverişsiz sprinklerde LH'de 0,70 bar, OH'ta 0,35 bar, HHP ve HHS'te 0,50 bar ister. NFPA 13 Madde 28.2.4.11.1 (PDF s.349) tehlike sınıfına bakmaksızın her sprinkler için asgari çalışma basıncını 7 psi (0,5 bar) olarak koyar. Azami tarafta EN 12845 Madde 8.2.1 sistem basıncını 12 bar ile sınırlar; NFPA 13 Madde 28.2.4.12 (PDF s.350) extra hazard ve Bölüm 20-26 kapsamındaki sprinklerler için azami çalışma basıncını 175 psi (12 bar) olarak verir.
Saha notu: iki standardı kıyaslarken sınıf adlarının benzerliği yanıltıcıdır. EN'in OH'u ile NFPA'nın Ordinary Hazard'ı aynı kelimeyi taşır ancak sınıflandırma ölçütleri, yoğunlukları ve alanları ayrı ayrı tanımlanmıştır; dönüşüm ancak her iki metnin ilgili maddesi yan yana konularak yapılabilir.
Standart ailesi ve A2:2026 ile gelenler
- EN 17451 (pompa setleri): Madde 10.1 pompalardan oluşan su beslemelerinin EN 17451'e uygun olmasını, Madde 4.4.4.4 belgelerin, Madde 10.9.3 saha devreye alma testinin ve Madde 18.2.5.2 pompada sergilenecek montajcı verilerinin aynı standarda göre olmasını ister.
- EN 12845-3 (deprem): Madde 13.1, deprem riskli alanlarda EN 12845-3 şartlarının uygulanmasını tavsiye eder.
- Annex N (TS s.165 / EN s.162) CMSA ve Annex P (TS s.167 / EN s.164) ESFR: her ikisi de EN 12845-2'nin bu dokümanla birlikte uygulanmasını şart koşar; sınıf dönüşümü EN 12845-2:2024 Annex A ile yapılır. Annex P ayrıca ESFR su beslemesinde EN 17451'e uygun üç adet yüzde 50 pompa seti önerir.
- Annex O (TS s.166 / EN s.163): örnek P&ID. Annex Q (TS s.168 / EN s.165): periyodik denetimin bağımsız bir kuruluşça yapılması tavsiyesi.
- EN 12845-2:2024 ESFR ve CMSA sprinklerlerin tasarım ve kurulumunu düzenler; Madde 4'e göre ESFR yalnız yaş tesisatlarda kullanılır, Madde 6.6 tablolarında anma K-faktörleri K200, K240, K320, K360, K400 ve K480'dir.
Bakım ve denetim takvimi
EN 12845 bakımı katmanlı bir takvimle kurar: haftalık (Madde 20.2.2, basınç ve seviye okumaları, alarm ve pompa testleri), aylık (20.2.3, akü elektroliti), üç aylık (20.3.2), altı aylık (20.3.3), yıllık (20.3.4, pompa tam yük debi testi), 3 yıllık (20.3.5, tank iç denetimi), 10 yıllık (20.3.6, tank temizliği) ve bilgilendirici 25 yıllık muayene (Annex K, TS s.162 / EN s.159). A2 ile eklenen Madde 21 (TS s.126 / EN s.123) sistemin nitelikli bir kişi tarafından yılda en az bir kez periyodik olarak denetlenmesini şart koşar.
Sık Sorulan Sorular
EN 12845 ile NFPA 13 arasındaki temel fark nedir?
Kısa cevap: EN 12845 metriktir, tasarım yoğunluğunu ve operasyon alanını Tablo 3'te sabit çiftler hâlinde verir, süreyi tehlike sınıfına bağlar ve hortum payı için sabit bir değer koymaz. NFPA 13-2025 ise Madde 1.6.1.3'e göre önce yazılan ABD birimini şart sayar, yoğunluk ve alanı Tablo 19.2.3.1.1'de iki ayrı sütunla verir, Tablo 19.2.3.1.2 ile hortum payını ve süreyi birlikte belirler. EN 12845 Madde 1 bakımı da kapsar; NFPA 13 Madde 1.1.1 kendini tasarım ve kurulumla sınırlar.
EN 12845 neyi kapsar, neyi kapsamaz?
Madde 1 (TS s.17 / EN s.14): standart, binalarda ve endüstriyel tesislerde sabit yangın sprinkler sistemlerinin tasarımı, kurulumu ve bakımı için şartlar belirler ve tavsiyeler verir. Yalnız EN 12259-1'de belirtilen sprinkler tiplerini kapsar. Su spreyi veya deluge sistemlerine uygulanmaz. Gemilerdeki, uçaklardaki, araçlardaki ve mobil yangın araçlarındaki sistemler ile madencilik sanayiinde yer altı sistemleri için geçerli değildir.
İki standart kaç tehlike sınıfı tanımlar?
EN 12845 Madde 6.2: Light Hazard (LH), Ordinary Hazard (OH1-OH4), High Hazard Process (HHP1-HHP4) ve High Hazard Storage (HHS1-HHS4). NFPA 13-2025 Madde 19.2.1.2.4 (PDF s.180) dört başlık sayar: Light hazard, Ordinary hazard (Grup 1 ve 2), Extra hazard (Grup 1 ve 2) ve özel kullanım tehlikeleri (Bölüm 27). Depolama NFPA 13'te ayrı bir sınıf değildir; Madde 4.3.5 (PDF s.39), 4.3.1.4 ile 4.3.1.8 şartlarını sağlamayan depolama düzenlerini Bölüm 20 ile 25'e yönlendirir.
Su beslemesi kaç dakika yetmelidir?
EN 12845 Madde 8.1.1 (TS s.45 / EN s.42): LH 30 dakika, OH 60 dakika, HHP 90 dakika, HHS 90 dakika. NFPA 13-2025 Tablo 19.2.3.1.2 (PDF s.181) süreyi hortum payıyla birlikte verir: light hazard 30 dakika, ordinary hazard 60 veya 90 dakika, extra hazard 90 veya 120 dakika. Madde 19.2.3.1.3 (PDF s.180) düşük süre değerinin ancak akış ve izleme cihazları elektriksel olarak denetlenip sürekli görevli bir merkezden izleniyorsa kullanılabileceğini söyler.
Kuru sistemde operasyon alanı nasıl artar?
EN 12845 Tablo 3 (TS s.39 / EN s.36) kuru ve alternatif sistemler için ayrı bir sütun verir: OH1 72 m² yerine 90 m², OH2 144 m² yerine 180 m², OH3 216 m² yerine 270 m², HHP1-HHP3 260 m² yerine 325 m². LH ve OH4'te kuru sisteme izin verilmez. NFPA 13-2025 Madde 19.2.3.2.6 (PDF s.183) kuru borulu ve çift kilitli ön tepkili sistemlerde sprinkler çalışma alanının yoğunluk değiştirilmeden yüzde 30 artırılmasını ister.
A2:2026 değişikliği neler getirdi?
Metinde işaretli başlıca eklemeler: pompa setleri için EN 17451'e atıf (Madde 10.1, 4.4.4.4, 18.2.5.2), deprem riskli bölgelerde EN 12845-3 tavsiyesi (Madde 13.1), CMSA için Annex N ve ESFR için Annex P üzerinden EN 12845-2'nin uygulanması, örnek P&ID için Annex O ve yılda en az bir kez periyodik sistem denetimini şart koşan Madde 21 ile Annex Q.
Kaynakça
TS EN 12845+A2:2026 ve TS EN 12845-2:2025 (EN 12845-2:2024)
- Millî Önsöz (TS s.3), Avrupa Önsözü (TS s.4), Giriş (TS s.15 / EN s.12)
- Madde 1 Kapsam (TS s.17 / EN s.14)
- Madde 6.1, 6.2.2, 6.2.3 (TS s.33-34 / EN s.30-31), Madde 6.2.4.1, 6.2.4.2 (TS s.35 / EN s.32)
- Madde 7.1 ve Tablo 3 (TS s.38-39 / EN s.35-36), Tablo 4 (TS s.41 / EN s.38), Tablo 5 (TS s.42 / EN s.39)
- Madde 8.1.1 ve 8.2.1 (TS s.45 / EN s.42)
- Madde 9.1, 9.2 (TS s.49 / EN s.46), Madde 9.6.1-9.6.4 (TS s.58-60 / EN s.55-57)
- Madde 10.1 (TS s.60 / EN s.57), Madde 10.9.3 (TS s.69 / EN s.66)
- Madde 13.1 (TS s.85 / EN s.82), Madde 13.2.1 ve Tablo 22 ile Madde 13.2.3 (TS s.86 / EN s.83), Madde 13.4.4 (TS s.105 / EN s.102)
- Tablo 37a (TS s.107 / EN s.104), Madde 14.3, 14.4 (TS s.108 / EN s.105)
- Madde 18.2.5.2 (TS s.119 / EN s.116), Madde 20.2-20.3 (TS s.122-125 / EN s.119-122), Madde 21 (TS s.126 / EN s.123)
- Annex K (TS s.162 / EN s.159), Annex L (TS s.163 / EN s.160), Annex N (TS s.165 / EN s.162), Annex O (TS s.166 / EN s.163), Annex P (TS s.167 / EN s.164), Annex Q (TS s.168 / EN s.165)
- TS EN 12845-2:2025 (EN 12845-2:2024) Madde 1, Madde 4, Madde 6.6.1 ve Tablo 7
NFPA 13-2025, Standard for the Installation of Sprinkler Systems
- Madde 1.1.1, 1.1.2, 1.1.3, 1.3.1, 1.3.2 (PDF s.19)
- Madde 1.6.1.3 ve Tablo 1.6.1.2 (PDF s.20)
- Madde 4.3.2, 4.3.3.1, 4.3.3.2 (PDF s.38); Madde 4.3.4.2, 4.3.5 (PDF s.39)
- Madde 19.2.1.2.4, 19.2.3.1.2, 19.2.3.1.3 (PDF s.180)
- Tablo 19.2.3.1.1 ve Tablo 19.2.3.1.2 (PDF s.181)
- Madde 19.2.3.2.6 (PDF s.183)
- Madde 28.2.4.11.1 (PDF s.349), Madde 28.2.4.12 (PDF s.350)
Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.