Kaynak: TS EN 12845+A2:2026 (EN 12845:2015+A2:2026), Madde 8.4, 10.3, 10.4, 10.5, 10.6 ve Madde 20.3.4.5.
Pompa odası projelerinde en sık yapılan hata, sahada alışılmış rakamları standardın hükmü sanmaktır. EN 12845, pompa bölmesi için yalnız birkaç konuda sayı verir: yangın dayanımı, sıcaklık, sprinkler koruması, emiş geometrisi ve priming tankı boyutu. Havalandırma debisi, drenaj kesiti, aydınlatma seviyesi ve servis aralığı gibi başlıklarda standart sayı vermez; bu yazı hangi sayının nereden geldiğini ve hangisinin standart dışı olduğunu ayırır.
Bölmenin kendisi: Madde 10.3.1
Madde 10.3.1 (TSE s.60 / EN s.57) iki koşul ve bir tercih sırası verir:
- Pompa setleri, yangın dayanımı 60 dakikadan az olmayan bir bölmede barındırılır.
- Bu bölme, yangından korunma dışında başka hiçbir amaçla kullanılmaz.
Tercih sırası (standardın kendi sıralamasıyla):
| Sıra | Yerleşim |
|---|---|
| a) | Ayrı bir bina |
| b) | Sprinkler korumalı binaya bitişik, dışarıdan doğrudan girişi olan bir bina |
| c) | Sprinkler korumalı bina içinde, dışarıdan doğrudan girişi olan bir bölme |
Madde 8.4 (TSE s.47 / EN s.44) bunu tamamlar: pompalar, basınçlı tanklar ve yerçekimi tankları gibi su besleme ekipmanı, tehlikeli prosesler veya patlama tehlikesi bulunan binalarda ya da tesis kesimlerinde barındırılmaz. Su kaynakları, stop vanaları ve kontrol vana setleri yangın durumunda bile güvenle erişilebilir olacak şekilde ve kurcalanmaya karşı emniyete alınmış, donmaya karşı yeterince korunmuş biçimde tesis edilir.
Pompa odasının kendi sprinkler koruması: Madde 10.3.2
Madde 10.3.2 (TSE s.61 / EN s.58) pompa bölmelerinin sprinkler korumalı olmasını ister ve ayrık pompa bölmesi durumundaki pratik çözümü açıklar: tesisteki kontrol vana setlerinden koruma sağlamak uygulanabilir olmayabilir. Bu durumda koruma, pompa çıkış çek vanasının akış aşağı tarafındaki en yakın erişilebilir noktadan, açık konumda emniyete alınmış tali bir stop vanası ile ve sprinklerlerin çalıştığını görsel ve sesli olarak bildiren, EN 12259-5'e uygun bir su akış dedektörü ile birlikte sağlanabilir.
Alarm ekipmanı ya kontrol vanalarında ya da kapı kulübesi gibi sorumlu personelin bulunduğu bir mahalde tesis edilir (Annex I'e atıf yapılır). Aynı madde bir de ölçü verir: alarm sisteminin pratik olarak test edilebilmesi için akış alarmının akış aşağısına 15 mm anma çaplı bir drenaj ve test vanası takılır.
Tablo I.1 (TSE s.158 / EN s.155) bu sinyali "pompa odasında su akış dedektörü, Madde 10.3.2, A tipi" satırıyla listeler; yani yangın alarmı seviyesindedir.
Sıcaklık: Madde 10.3.3
Madde 10.3.3 (TSE s.61 / EN s.58) pompa seti bölmesinin şu sıcaklıkta veya üzerinde tutulmasını ister:
| Tahrik tipi | Asgari bölme sıcaklığı |
|---|---|
| Elektrikli pompa setleri | 4 °C |
| Dizel tahrikli pompa setleri | 10 °C |
Bu iki değer sprinkler odası için de geçerli olan genel donma koruması ile karıştırılmamalıdır: Madde 8.1.3 (TSE s.45 / EN s.42) besleme borusu ve kontrol vana setinin en az 4 °C'de tutulmasını ister.
Sıcaklık ayrıca izlenen bir büyüklüktür. Madde H.2.7 (TSE s.157 / EN s.154): sprinkler vana odasının ve pompa odasının asgari sıcaklığı izlenir ve sıcaklık gereken asgari seviyenin altına düşerse bir gösterge verilir. Tablo I.1 bunu "pompa odasında düşük sıcaklık, Annex H, B tipi" satırıyla listeler.
Havalandırma: standardın tek cümlesi
Madde 10.3.4 (TSE s.61 / EN s.58) başlığı "Ventilation" olan tek cümlelik bir maddedir: dizel pompa setleri için bölmeler, tedarikçinin tavsiyelerine uygun yeterli havalandırma ile donatılır.
Standardın bu ekte söylediği tek şey budur. EN 12845'te pompa odası için havalandırma debisi, menfez kesiti, hava değişim sayısı, egzoz borusu güzergâhı, egzoz izolasyonu veya egzoz eğimi hakkında hüküm yoktur. Bu değerler, dizel motor üreticisinin belgesinden ve yerel mevzuattan alınmalıdır.
Havalandırmanın miktarını bağlayan tek EN 12845 cümlesi Madde 10.9.1'dedir (TSE s.68 / EN s.65): pompa odasında, dizel pompa setini üreticinin belirttiği sınırlar ve EN 17451 içinde çalışır tutmaya yetecek kadar taze hava her zaman bulunmalıdır. Yine sayı değil, bir performans şartıdır.
Drenaj ve aydınlatma: EN 12845 kapsamı dışında
TS EN 12845+A2:2026 metninde pompa odası drenajı için kesit, eğim veya kapasite hükmü, aydınlatma için lux değeri veya acil aydınlatma şartı, servis için etraf boşluğu ölçüsü bulunmamaktadır. Standardın "Drenaj" başlığını taşıyan maddesi (17.1.8, TSE s.115 / EN s.112) boru şebekesi drenajıyla ilgilidir, pompa odası zemin drenajıyla değil.
Saha notu: bu başlıklar proje şartnamesi, motor üreticisi belgesi ve yerel mevzuat ile kapatılmalıdır. Bir değeri "EN 12845 istiyor" diye yazmak, denetimde kaynağı gösterilemeyecek bir iddia üretir.
Odanın içindeki geometri: emiş şartları
Pompa odasının boyutunu belirleyen asıl hükümler Madde 10.6'dadır.
Madde 10.6.1 (TSE s.62 / EN s.59), mümkün olan her yerde yatay santrifüj pompa setlerinin pozitif emiş yüksekliği ile tesis edilmesini ister:
- Emiş tankının efektif kapasitesinin en az üçte ikisi pompa eksen çizgisinin üzerinde olmalıdır.
- Pompa eksen çizgisi, emiş tankının düşük su seviyesinin (Madde 9.3.5'teki X seviyesi) en fazla 2 m üzerinde olmalıdır.
Bu mümkün değilse pompa emme yüksekliği (suction lift) koşullarında tesis edilebilir veya düşey türbin pompalar kullanılabilir; ancak standart emme yükseklikli ve dalgıç düzenlemelerden kaçınılmasını, bunların yalnız pozitif emiş yüksekliğinin pratik olmadığı yerde kullanılmasını söyler.
Emiş borusu çapı ve hız sınırları:
| Koşul | Asgari emiş borusu çapı | Azami hız (maksimum talep debisinde) | Madde |
|---|---|---|---|
| Pozitif yük (positive head) | 65 mm | 1,8 m/s | 10.6.2.2 (TSE s.62 / EN s.59) |
| Emme yüksekliği (suction lift) | 80 mm | 1,5 m/s | 10.6.2.3 (TSE s.63 / EN s.60) |
Emme yüksekliği koşulunda düşük su seviyesinden pompa eksen çizgisine yükseklik 3,2 m'yi aşmaz (10.6.2.3). Emiş borusu, hava kilidi oluşmasını önlemek için ya yatay ya da pompaya doğru sürekli hafif yükselen bir eğimle serilir (10.6.2.1). Pompa emişi, en az iki çap uzunluğunda düz veya konik bir boruya bağlanır; konik borunun üst tarafı yatay olur ve toplam açısı 20°'yi aşmaz.
A2 ile eklenen NPSH hükmü (Madde 10.6.2.1, TSE s.62 / EN s.59): emiş borusu, tüm vana ve bağlantı parçaları dâhil, Tablo 14'te gösterilen azami pompa seti debisinde ve EN 17451'e göre, pompa girişindeki mevcut NPSH'in gerekli NPSH'i en az 1 m aşmasını sağlayacak şekilde tasarlanır. NPSH hesabı öngörülen azami su sıcaklığında yapılır.
Priming (dolgu) düzeneği ve tank boyutu
Madde 10.6.2.4 (TSE s.63 / EN s.60): her pompa setine ayrı bir otomatik priming düzeneği takılır. Düzenek, pompadan daha yüksek seviyedeki bir tank ve tanktan pompanın basma tarafına eğimli bir boru bağlantısından oluşur; bu bağlantıya bir çek vana takılır. Tank, pompa ve emiş boru şebekesi, ayak vanasından kaçak olsa bile sürekli su dolu tutulur. Tanktaki su seviyesi normal seviyenin 2/3'üne düşerse pompa çalışmalıdır; alternatif olarak sürekli görevli bir yere alarm gönderilir.
Tablo 15 (Madde 10.6.2.4 kapsamında, TSE s.65 / EN s.62) priming tankı ve borusu için tek sayı tablosudur:
| Tehlike sınıfı | Asgari tank kapasitesi (litre) | Asgari priming borusu çapı (mm) |
|---|---|---|
| LH | 100 | 25 |
| OH, HHP ve HHS | 500 | 50 |
Vanalar, aksesuarlar ve sürekli akış
Madde 10.5 (TSE s.61 / EN s.58) pompa odası boru şemasını belirler:
- Azami su seviyesi pompadan düşük değilse, pompa emiş borusuna bir stop vana takılır.
- Her pompanın basma borusuna bir çek vana ve bir stop vana takılır.
- Booster pompalarda, pompaların etrafına, ana boru ile aynı çapta bir çek vana ve iki stop vanadan oluşan bir bypass tesis edilir.
- Pompa çıkışına takılan konik boru akış yönünde 20°'yi aşmayan bir açıyla genişler; basma tarafındaki vanalar konik borudan sonra konur.
- Pompa gövdesindeki tüm boşlukların havasının alınması için düzenleme yapılır.
- Pompa kapalı vanaya karşı çalışırken aşırı ısınmayı önlemeye yetecek sürekli bir su akışı sağlanır. Bu akış, sistem hidrolik hesabında ve pompa seçiminde dikkate alınır. Çıkış açıkça görülebilir olur; birden fazla pompa varsa çıkışlar ayrı olur.
- Dizel motor soğutma devreleri genellikle aynı suyu kullanır; ilave su kullanılıyorsa bu da hesaba katılır.
- Pompalar üzerindeki giriş ve çıkış manometresi bağlantıları kolay erişilebilir olur.
Su sıcaklığı ve süzgeçler
Madde 10.4 (TSE s.61 / EN s.58): su besleme sıcaklığı 40 °C'yi aşmaz. Dalgıç pompa setleri kullanıldığında, motorun 40 °C'ye kadar uygunluğu kanıtlanmadıkça su sıcaklığı 25 °C'yi aşmaz.
Madde 9.3.6 (TSE s.54 / EN s.51): emme yüksekliğinde çalışan pompa setlerinde ayak vanasının akış yukarısına bir süzgeç takılır ve tankın boşaltılmasına gerek kalmadan temizlenebilecek şekilde konumlandırılır. Pozitif yükte açık tanktan beslenen pompalarda süzgeç tank dışında emiş borusuna takılır ve tank ile süzgeç arasına bir stop vana konur. Süzgeçlerin kesit alanı borunun anma alanının en az 1,5 katı olur ve 5 mm'den büyük cisimlerin geçmesine izin vermez. (Şehir şebekesi bağlantılarındaki süzgeç için Madde 9.2 farklı bir değer verir: 1,5 kat kesit ve 6 mm.)
Bakım tarafında pompa odasını ilgilendiren tek periyot
Madde 20.3.4.5 (TSE s.125 / EN s.122), yıllık rutin içinde: pompa seti emiş süzgeçleri, çökeltme haznesi ve elekleri en az yılda bir gözden geçirilir ve gerektiğinde temizlenir.
Sık Sorulan Sorular
EN 12845'e göre pompa odasının yangın dayanımı ne olmalıdır?
Madde 10.3.1 (TSE s.60 / EN s.57): pompa setleri yangın dayanımı 60 dakikadan az olmayan ve yangından korunma dışında başka hiçbir amaçla kullanılmayan bir bölmede barındırılır. Tercih sırası ayrı bir bina, sprinklerli binaya bitişik ve dışarıdan doğrudan girişi olan bir bina, sprinklerli bina içinde dışarıdan doğrudan girişi olan bir bölmedir.
Pompa odası kaç derecede tutulmalıdır?
Madde 10.3.3 (TSE s.61 / EN s.58): pompa seti bölmesi elektrikli pompa setleri için en az 4 C, dizel tahrikli pompa setleri için en az 10 C sıcaklıkta tutulur.
EN 12845 pompa odası havalandırması için m3/h değeri veriyor mu?
Hayır. Madde 10.3.4 (TSE s.61 / EN s.58) tek cümledir: dizel pompa setleri için bölmeler, tedarikçinin tavsiyelerine uygun yeterli havalandırma ile donatılır. Debi, kesit, egzoz güzergahı veya izolasyon hükmü EN 12845'te yoktur.
Pompa odası sprinklerle korunmak zorunda mı?
Evet. Madde 10.3.2 (TSE s.61 / EN s.58): pompa seti bölmeleri sprinkler korumalı olur. Koruma, pompa çıkış çek vanasının akış aşağısındaki en yakın erişilebilir noktadan, açık konumda emniyete alınmış tali bir stop vanası ve EN 12259-5'e uygun bir su akış dedektörü ile sağlanabilir.
Emiş suyu sıcaklığı için sınır var mı?
Madde 10.4 (TSE s.61 / EN s.58): su besleme sıcaklığı 40 C'yi aşmaz. Dalgıç pompa setleri kullanıldığında motorun 40 C'ye kadar uygunluğu kanıtlanmadıkça su sıcaklığı 25 C'yi aşmaz.
Kaynakça
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 8.1.3 (TSE s.45 / EN s.42)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 8.4 (TSE s.47 / EN s.44)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 9.3.6 (TSE s.54 / EN s.51)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 9.2 (TSE s.49 / EN s.46)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 10.3.1 (TSE s.60 / EN s.57)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 10.3.2, 10.3.3, 10.3.4, 10.4, 10.5 (TSE s.61 / EN s.58)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 10.6.1, 10.6.2.1, 10.6.2.2, Tablo 14 (TSE s.62 / EN s.59)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 10.6.2.3, 10.6.2.4 (TSE s.63 / EN s.60)
- TS EN 12845+A2:2026 Tablo 15 (TSE s.65 / EN s.62)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 10.9.1 (TSE s.68 / EN s.65)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 20.3.4.5 (TSE s.125 / EN s.122)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde H.2.7 (TSE s.157 / EN s.154), Tablo I.1 (TSE s.158 / EN s.155)
Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.