EN 12845 Pompa Performans Karakteristikleri: Tablo 16, Tablo 14 ve Şekil 7

Kaynak: TS EN 12845+A2:2026 (EN 12845:2015+A2:2026), Madde 8.2, 10.2, 10.5, 10.6.2.1, 10.7 ve Madde 20.3.4.2.

Pompa seçimi tartışmalarında en çok dolaşan "%140 debide %70 basınç" cümlesi TS EN 12845+A2:2026 metninde yoktur. Standardın pompa performansını bağladığı üç yer vardır ve hepsi farklı iş yapar: Tablo 16 ön hesaplı LH ve OH için eğri noktalarını verir, Tablo 14 anma debisinin nasıl tanımlanacağını söyler, Şekil 7 hesaplı sistemlerde eğrinin talep eğrisini nasıl örtmesi gerektiğini gösterir. Bu yazı üçünü ayırır.

Ön hesaplı LH ve OH: Tablo 16

Madde 10.7.1 (TSE s.65 / EN s.62): pompa setleri suyu bir depolama tankından alıyorsa seçilen pompa seti, Tablo 16'ya göre ön hesaplı LH ve OH sistemlerinin karakteristiğine uygun olmalıdır.

Tablo 16, her satırda bir anma verisi (nominal data) ve bir ya da iki karakteristik nokta verir. Yani eğri tek noktadan değil, iki veya üç noktadan geçmek zorundadır. Aşağıda tablonun tamamı yer alıyor (basınçlar kontrol vana setinde ölçülür, Tablo 16 NOT 1):

Tablonun iki notu vardır. NOT 1: gösterilen basınçlar kontrol vana seti veya setlerinde ölçülen değerlerdir. NOT 2: gösterilen yükseklikleri aşan binalarda, pompa karakteristiklerinin 7.3.1'de belirtilen debi ve basınçları sağlamaya yeterli olduğu kanıtlanmalıdır.

Dikkat edilmesi gereken bir okuma tuzağı: tablonun satır etiketleri iki sınıfı birleştirir. "OH2 kuru veya alternatif / OH3 yaş veya ön tepkili" satırı hem OH2 kuru hem OH3 yaş için geçerlidir; OH3 kuru bir alt satırda, farklı değerlerdedir.

HH ve hesaplı sistemlerde anma debisi: Tablo 14

Tablo 14 (Madde 10.6.2.1 içinde, TSE s.62 / EN s.59) "Pompa basınç ve debi değeri" başlığını taşır ve NPSH kontrolünün hangi debide yapılacağını tanımlar:

Standarttaki tek 1,4 katsayısı budur ve bir eğri üstü basınç kuralı değil, anma debisi tanımıdır. Aynı madde NPSH şartını da verir: emiş boru şebekesi, tüm vana ve bağlantı parçaları dâhil, Tablo 14'te gösterilen azami pompa seti debisinde ve EN 17451'e göre, pompa girişindeki mevcut NPSH'in (öngörülen azami su sıcaklığında hesaplanmış) gerekli NPSH'i en az 1 m aşmasını sağlayacak şekilde tasarlanır.

Ön hesaplı HHP ve HHS: Madde 10.7.2

Madde 10.7.2 (TSE s.66 / EN s.63) tek cümledir: HHP ve HHS ön hesaplı sistemler için anma pompa seti debisi ve basıncı 7.3.2'ye uygun olmalıdır.

Yani HH tarafında pompayı bağlayan tablo, Tablo 16 değil Tablo 7'dir (TSE s.43 / EN s.40). Tablo 7 tasarım yoğunluğuna göre azami talep debisini ve en yüksek tasarım noktasındaki basıncı (pd) verir; örneğin 10,0 mm/dk yoğunlukta yaş veya ön tepkili sistemde azami talep debisi 3 050 l/dk, kuru veya alternatifte 3 800 l/dk'dır. Madde 7.3.2.1 toplam kontrol vana seti basıncını üç bileşenin toplamı olarak tanımlar: tasarım noktasındaki basınç, kontrol vana seti ile tasarım noktasının akış aşağısındaki en yüksek sprinkler arasındaki yükseklik farkının basınç karşılığı ve kontrol vana setinden tasarım noktasına kadarki boru kaybı.

Hesaplı sistemler: Madde 10.7.3 ve Şekil 7

Madde 10.7.3 (TSE s.66 / EN s.63) de tek cümledir: pompa seti, sprinkler sisteminin basınç ve debi talebini karşılayacak şekilde seçilir. Şekil 7'ye bakınız.

Şekil 7'nin başlığı "Hesaplı sistem için tipik pompa eğrisi"dir ve anahtarı dört noktayı işaretler:

1. en olumsuz alan (most unfavourable area),
2. tasarım pompa debisi (design pump flow),
3. azami talep debisi (Qmax),
4. en olumlu alan (most favourable area).

Standart burada bir emniyet payı yüzdesi vermez. Pompa eğrisinin, en olumsuz alan talebini de en olumlu alan talebini de kapsaması yeterlidir. En olumlu alanın önemi Madde 13.2.3'ten gelir: 6 m/s ve 10 m/s hız sınırları, hem en olumlu hem en olumsuz operasyon alanının kararlı akış koşulu için sağlanmalıdır.

Şehir şebekesi basınçlandırılıyorsa Madde 10.7.4 (TSE s.66 / EN s.63) ek bir saha testi ister: basınçlandırılmamış beslemenin, azami talep debisi artı %20 debiyi, pompa girişinde ölçülen en az 0,5 bar basınçta sağladığı bir testle gösterilir ve bu test şebekedeki azami talep zamanında yapılır.

Paralel pompa düzenlemeleri: Madde 10.2

Madde 10.2 (TSE s.60 / EN s.57) dört hüküm içerir:

• Pompa setleri uyumlu karakteristik eğrilere sahip olur ve mümkün olan bütün debilerde paralel çalışabilir.
• İki pompa tesis edilmişse, her biri belirtilen debi ve basınçları bağımsız olarak sağlayabilmelidir.
• Üç pompa tesis edilmişse, her pompa belirtilen basınçta debinin en az %50'sini sağlayabilmelidir.
• Üstün tekli veya çift su kaynağında birden fazla pompa varsa, bunlardan en fazla biri elektrik motoruyla tahrik edilir.

ESFR sistemleri için Annex P (TSE s.167 / EN s.164) ayrıca şunu tavsiye eder: ESFR sprinkler sistemlerinin su kaynağı için EN 17451'e uygun üç adet %50 pompa seti kullanılması önerilir.

Eğriyi bozan iki gizli yük

Madde 10.5 (TSE s.61 / EN s.58): pompa kapalı vanaya karşı çalışırken aşırı ısınmayı önlemeye yetecek sürekli bir su akışı sağlanır ve bu akış sistem hidrolik hesabında ve pompa seçiminde dikkate alınır. Dizel motor soğutma devreleri genellikle aynı suyu kullanır; ilave su kullanılıyorsa o da hesaba katılır.

Basınç tavanı: Madde 8.2

Madde 8.2.1 (TSE s.45 / EN s.42): test dışında su basıncı, 8.2.1.1 ve 8.2.1.2'de tanımlanan ekipman bağlantılarında ve konumlarında 12 bar'ı aşmaz. Pompalı sistemlerde, kapalı vana koşulunda tahrik devrindeki ve basınçtaki artış hesaba katılır.

• 8.2.1.1 bütün sprinkler sistemleri için sayar: sprinklerler, çoklu jet kontrolleri, su akış dedektörleri, kuru borulu ve ön tepkili alarm vanaları, akseleratör ve egzosterler, su motorlu alarmlar, zon kontrol vanaları.
• 8.2.1.2 en yüksek ve en alçak sprinkler arasındaki yükseklik farkı 45 m'yi aşmayan sistemler için ek olarak sayar: pompa çıkışları (kapalı vana koşulundaki devir artışı dâhil), yaş alarm vanaları, stop vanaları, mekanik boru bağlantıları.

Madde 8.2.2 (TSE s.46 / EN s.43): yükseklik farkı 45 m'yi aşan yüksek yapı sprinkler sistemlerinde, 12 bardan büyük basınçlara maruz tüm ekipmanın amaca uygun olması şartıyla, pompa çıkışlarında ve kolon/dağıtım borularında 12 bar aşılabilir.

Başlangıç davranışı, etiket ve yıllık doğrulama

• Madde 10.8.1.3 (TSE s.67 / EN s.64): pompa seti başladıktan sonra 15 s içinde anma kapasitesinde çalışmalıdır.
• Madde 18.2.5.1 (TSE s.119 / EN s.116): her emiş veya booster pompaya bir etiket sabitlenir; etikette a) Tablo 16'da belirtilen giriş koşulu ve debi değerinde bar cinsinden çıkış basıncı ile karşılık gelen anma devri ve l/dk debi, b) ilgili devirde herhangi bir debi değerinde çekilen azami güç yer alır.
• Madde 20.3.4.2.1 (TSE s.125 / EN s.122): yıllık rutinde her pompa seti, pompa çıkış çek vanasının akış aşağısındaki test hattı bağlantısıyla tam yük koşulunda test edilir ve etiket plakasında yazan basınç/debi değerlerini vermelidir. Kaynak ile her kontrol vana seti arasındaki besleme borusu ve vanalardaki basınç kayıpları için uygun paylar ayrılır.
• Madde 8.5.1 (TSE s.47-48 / EN s.44-45): f) bendine göre test eğrisi oluşturmak için en az üç basınç/debi okuması yapılır; buna ek olarak akış yokken statik basınç okunur. e) bendine göre basınç okumaları yalnız ±%1,6 hassasiyetli test manometresiyle alınır; c) bendine göre debi ölçüm cihazının hatası azami debisinin ±%5 içinde olur.

Sık Sorulan Sorular

EN 12845 pompa eğrisi için kaç nokta tanımlar?

Ön hesaplı LH ve OH sistemlerde Tablo 16 (Madde 10.7.1, TSE s.65 / EN s.62) her tehlike sınıfı ve yükseklik aralığı için bir anma noktası ve bir ya da iki karakteristik nokta verir. Örneğin OH3 yaş veya ön tepkili, h 15 m ve altında: anma 1,4 bar - 2 250 l/dk; karakteristik 2,9 bar - 1 350 l/dk ve 3,2 bar - 1 100 l/dk.

Standartta yüzde 140 debide yüzde 70 basınç diye bir kural var mı?

TS EN 12845+A2:2026 metninde böyle bir hüküm yoktur. Standarttaki tek 1,4 katsayısı Tablo 14'tedir (Madde 10.6.2.1, TSE s.62 / EN s.59): HH boru şebekesi için anma pompa debisi, Tablo 7'den gereken basınç ve gereken debinin 1,4 katıdır. Bu, NPSH hesabının yapılacağı azami pompa seti debisini tanımlar.

Hesaplı sistemlerde pompa nasıl seçilir?

Madde 10.7.3 (TSE s.66 / EN s.63) tek cümledir: pompa seti, sprinkler sisteminin basınç ve debi talebini karşılayacak şekilde seçilir; Şekil 7'ye bakılır. Şekil 7'nin anahtarı dört noktayı işaretler: en olumsuz alan, tasarım pompa debisi, azami talep debisi Qmax ve en olumlu alan.

İki veya üç pompalı düzenlemede her pompa ne kadar kapasiteli olmalı?

Madde 10.2 (TSE s.60 / EN s.57): iki pompa tesis edilmişse her biri belirtilen debi ve basınçları bağımsız olarak sağlayabilmelidir. Üç pompa tesis edilmişse her pompa, belirtilen basınçta debinin en az yüzde 50'sini sağlayabilmelidir.

Pompa çıkışında basınç sınırı nedir?

Madde 8.2.1 (TSE s.45 / EN s.42): test dışında su basıncı 8.2.1.1 ve 8.2.1.2'de sayılan noktalarda 12 barı aşmaz ve pompalı sistemlerde kapalı vana koşulundaki devir ve basınç artışı hesaba katılır. En yüksek ve en alçak sprinkler arasındaki fark 45 m'yi aşan yüksek yapılarda Madde 8.2.2 pompa çıkışlarında ve kolonlarda 12 barın aşılmasına izin verir.

Kaynakça

• TS EN 12845+A2:2026 Madde 7.3.2.1, Tablo 7 (TSE s.43 / EN s.40)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 8.2.1 (TSE s.45 / EN s.42), Madde 8.2.2 (TSE s.46 / EN s.43)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 8.5.1 (TSE s.47-48 / EN s.44-45)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 10.2 (TSE s.60 / EN s.57)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 10.5 (TSE s.61 / EN s.58)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 10.6.2.1, Tablo 14 (TSE s.62 / EN s.59)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 10.7.1, Tablo 16 (TSE s.65 / EN s.62)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 10.7.2, 10.7.3, 10.7.4, Şekil 7 (TSE s.66 / EN s.63)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 10.8.1.3 (TSE s.67 / EN s.64)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 13.2.3 (TSE s.86 / EN s.83)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 18.2.5.1 (TSE s.119 / EN s.116)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 20.3.4.2.1 (TSE s.125 / EN s.122)
• TS EN 12845+A2:2026 Annex P, Madde P.1 (TSE s.167 / EN s.164)