EN 12845 Pre-Action Tesisat: Type A ve Type B Farkı, Madde 11.4

Kaynak: TS EN 12845+A2:2026 (EN 12845:2015+A2:2026), Madde 11.4, Tablo 17, Madde 12.1.3, 14.5.1 ve 16.2.3.

Ön tepkili (pre-action) tesisat piyasada sık sık "çift kilitli sistem" diye anlatılır. TS EN 12845+A2:2026 metninde double interlock terimi geçmez ve Type B için "iki onay birden gelmeden su gelmez" anlamına gelecek bir hüküm yoktur. Bu yazı Madde 11.4'ün ne dediğini, ne demediğini ve sistemin boyutunu neyin sınırladığını satır satır ele alır.

Standardın tanıdığı iki tip

Madde 11.4.1.1 (TSE s.71 / EN s.68) yalnız iki tip tanır ve alt maddelerde tanımlar.

Type A

Madde 11.4.1.2 (TSE s.71 / EN s.68):

• Bu, başka bakımdan normal bir kuru borulu tesisattır ve kontrol vana seti otomatik yangın algılama sistemiyle devreye girer, sprinklerlerin açılmasıyla girmez.
• Tesisattaki hava/inert gaz basıncı her zaman izlenir (Annex I'e bakınız).
• Acil durumda pre-action vanasının devreye alınabilmesi için uygun bir konumda en az bir hızlı açılan elle kumandalı vana tesis edilir.
• Yangın algılama sisteminde arıza olması hâlinde tesisat, sıradan bir kuru borulu sistem gibi çalışır.

Maddenin notu kullanım alanını sınırlar: Type A ön tepkili tesisatlar, yalnız kazara su boşalması hâlinde kayda değer hasar oluşabilecek alanlarda tavsiye edilir.

Type B

Madde 11.4.1.3 (TSE s.71 / EN s.68):

• Bu da başka bakımdan normal bir kuru borulu tesisattır; ancak kontrol vana seti ya otomatik yangın algılama sistemiyle ya da sprinklerlerin açılmasıyla devreye girer.
• Dedektörlerin tepkisinden bağımsız olarak, boru şebekesindeki bir basınç düşüşü alarm vanasının açılmasına neden olur.
• Type B tesisatlar, kuru borulu sistemin gerektiği ve yangının hızlı yayılmasının beklendiği her yerde tesis edilebilir. Ayrıca akseleratörlü veya akseleratörsüz sıradan kuru borulu sistemlerin yerine de kullanılabilir.

İkinci madde işaretinin sonucu şudur: Type B'de sprinklerin açılması tek başına suyu getirir. Dedeksiyon burada suyu bekletmez, erken getirir.

Tesisatın büyüklüğü: Tablo 17

Madde 11.4.3 (TSE s.72 / EN s.69): bir pre-action alarm vanası tarafından kontrol edilen sprinkler sayısı, Tablo 17'de gösterilenden (verilen alandaki sprinkler başlığı sayısı) fazla olmaz.

Tablo 17'nin başlığı "Yaş borulu ve ön tepkili tesisatlarda azami korunan alan"dır (TSE s.70 / EN s.67):

İki noktaya dikkat: Tablo 17 bir alan sınırıdır, sprinkler adedi sınırı değildir; Madde 11.4.3 bu alanı "verilen alandaki sprinkler başlığı sayısı" olarak okur. Ayrıca Tablo 17 kuru borulu tesisatlar için değildir: kuru borulu ve alternatif tesisatların büyüklüğü Tablo 18'in su ulaşma süresiyle sınırlanır (LH 90 s, OH ve HH 60 s, Madde 11.2.2, TSE s.70 / EN s.67). Ön tepkili tesisatta bu su ulaşma süresi şartı Tablo 18'de değil, yalnız çoklu tesisat durumunda 11.4.1.4 b)'de karşımıza çıkar.

Algılama sistemi: Madde 11.4.2

Madde 11.4.2 (TSE s.72 / EN s.69) tek cümledir ve iki şart taşır:

• Algılama sistemi, ön tepkili sprinkler sistemi tarafından korunan bütün odalara ve bölmelere tesis edilir.
• Sistem EN 54'ün ilgili bölümlerine, bunların yokluğunda sprinkler sisteminin kullanıldığı yerde geçerli uygun şartnamelere uygun olur.

Yani korunan alanın bir kısmının dedeksiyonsuz bırakılması, Type A'da vananın o bölgede hiç tetiklenmemesi anlamına gelir.

Birden fazla pre-action tesisat: su deposu ve 60 saniye

Madde 11.4.1.4 (TSE s.71-72 / EN s.68-69): bir sprinkler sistemi birden fazla ön tepkili sprinkler tesisatı içeriyorsa, birden fazla tesisatın eş zamanlı çalışmasının mümkün olup olmadığını belirlemek için bir risk değerlendirmesi yapılır. Eş zamanlı dolum mümkünse şunlar uygulanır:

• a) Depolanan su kaynaklarının hacmi, toplam ön tepkili tesisat hacmi kadar artırılır.
• b) Birden fazla ön tepkili tesisatın tripi ile söz konusu tesisatlardaki herhangi bir uzak test vanasından su boşalması arasındaki süre 60 s'yi aşmaz.

b) maddesindeki uzak test vanası Madde 15.5.2'de (TSE s.112 / EN s.109) tanımlıdır: tek bir sprinklerin boşalmasına eşdeğer debi veren, dağıtım borusunun hidrolik olarak en uzak noktasına bağlanmış bir test düzeneği.

Sprinkler yönü, duyarlılık ve alarm

Madde 12.1.3 (TSE s.73 / EN s.70): kuru pendent tip sprinklerler kullanılması dışında, kuru borulu, alternatif ve ön tepkili tesisatlardaki sprinklerler yukarı dönük (upright) olur. Yukarı dönük sprinklerlerin çatal kolları boruya paralel takılır.

Madde 14.5.1 ve Tablo 38 (TSE s.109 / EN s.106) duyarlılığı sınırlar. Tablo 38'in "Kuru sistemler / Ön tepkili Type A" sütununda hızlı tepkili (quick) sprinkler "Hayır" olarak işaretlidir; standart 'A' ve özel tepkili sprinklerler bu sütunda kullanılabilir. Raflarda sprinkler varsa, tavandaki sprinklerlerin duyarlılığı raftakilere eşit ya da onlardan daha yavaş olmalıdır.

Madde 16.2.3 (TSE s.114 / EN s.111): her tesisat düşük hava/gaz basıncı alarmı ile donatılır ve bu alarm Annex I'e uygun görsel ve sesli ikaz verir. Tablo I.1 (TSE s.158 / EN s.155) bunu iki ayrı satırda listeler ve ikisi de B tipidir:

Boru şebekesi tarafındaki iki ayrıntı

Madde 17.1.8 (TSE s.115 / EN s.112): kuru, alternatif ve ön tepkili tesisatlarda range boruları dağıtım borusuna doğru en az %0,4, dağıtım boruları ilgili drenaj vanasına doğru en az %0,2 eğimli olur. Range boruları dağıtım borularına yalnız yandan veya üstten bağlanır.

Madde 17.1.2 (TSE s.114 / EN s.111): kuru, alternatif veya ön tepkili tesisatlar için tercihen galvanizli çelik kullanılmalıdır.

Madde 20.2.2.2 a) (TSE s.122 / EN s.119) haftalık rutinde bir kabul ölçüsü verir: kuru, alternatif ve ön tepkili tesisatlarda boru şebekesindeki basınç haftada 1,0 bar'dan hızlı düşmemelidir.

Sık Sorulan Sorular

EN 12845'te Type A ve Type B pre-action arasındaki fark nedir?

Madde 11.4.1.2 (TSE s.71 / EN s.68): Type A'da kontrol vana seti otomatik yangın algılama sistemiyle devreye girer, sprinklerlerin açılmasıyla girmez. Madde 11.4.1.3: Type B'de kontrol vana seti ya otomatik algılama sistemiyle ya da sprinklerlerin açılmasıyla devreye girer; ayrıca dedektörlerin tepkisinden bağımsız olarak boru şebekesindeki basınç düşüşü alarm vanasının açılmasına yol açar.

Type B sistemde su girmesi için iki onay birden gerekir mi?

Hayır. Madde 11.4.1.3 açıkça şunu söyler: dedektörlerin tepkisinden bağımsız olarak boru şebekesindeki bir basınç düşüşü alarm vanasının açılmasına neden olur. EN 12845 metninde double interlock tanımı yoktur.

Bir pre-action alarm vanası en fazla ne kadar alan koruyabilir?

Madde 11.4.3 (TSE s.72 / EN s.69) Tablo 17'ye atıf yapar. Tablo 17 (TSE s.70 / EN s.67) kontrol vana seti başına azami korunan alanı verir: LH 10 000 m², OH 12 000 m² (Annex D ve F'de izin verilen durumlar dışında), HH 9 000 m². Tablo sprinkler adedi değil alan sınırı koyar.

Pre-action tesisatta dedeksiyon nereye kurulur?

Madde 11.4.2 (TSE s.72 / EN s.69): algılama sistemi, ön tepkili sprinkler sistemi tarafından korunan bütün odalara ve bölmelere tesis edilir ve EN 54'ün ilgili bölümlerine, bunların yokluğunda kullanım yerinde geçerli uygun şartnamelere uygun olur.

Birden fazla pre-action tesisat varsa ne yapılır?

Madde 11.4.1.4 (TSE s.71-72 / EN s.68-69): bir risk değerlendirmesi yapılır. Eş zamanlı dolum olabiliyorsa a) depolanan su hacmi toplam pre-action tesisat hacmi kadar artırılır ve b) birden fazla tesisatın tripi ile uzak test vanasından su boşalması arasındaki süre 60 s'yi aşmaz.

Kaynakça

• TS EN 12845+A2:2026 Madde 11.2.2, Tablo 18, Tablo 17 (TSE s.70 / EN s.67)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 11.4.1.1, 11.4.1.2, 11.4.1.3, 11.4.1.4 a) (TSE s.71 / EN s.68)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 11.4.1.4 b), 11.4.2, 11.4.3 (TSE s.72 / EN s.69)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.1.3 (TSE s.73 / EN s.70)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 14.5.1, Tablo 38 (TSE s.109 / EN s.106)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 15.5.2 (TSE s.112 / EN s.109)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 16.2.3, 17.1.2 (TSE s.114 / EN s.111)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 17.1.8 (TSE s.115 / EN s.112)
• TS EN 12845+A2:2026 Madde 20.2.2.2 (TSE s.122 / EN s.119)
• TS EN 12845+A2:2026 Tablo I.1 (TSE s.158 / EN s.155)