Kaynak: TS EN 12845+A2:2026 (EN 12845:2015+A2:2026), Madde 4.4.4.3, 8.3, 8.5, 8.6.3, 9.1, 9.2, 9.3.4, 9.6, 9.7 ve 10.7.4.
Şehir şebekesi, EN 12845'in kabul ettiği dört su kaynağı tipinden biridir ve çoğu projede en ucuz seçenektir. Ancak standardın şebekeyi kabul etme şartları, "basınç yeterli görünüyor" demekten çok daha somuttur: ölçülmüş bir eğri, izlenen bir basınç, süzgeç ve doğru bir bağlantı düzeni ister. Bu yazı o şartları toplar.
Kaynak tipi olarak yeri: Madde 9.1
Madde 9.1 (TSE s.49 / EN s.46) su kaynaklarını dört başlıkta sayar:
- a) Madde 9.2'ye uygun şehir şebekeleri,
- b) Madde 9.3'e uygun depolama tankları,
- c) Madde 9.4'e uygun tükenmez kaynaklar,
- d) Madde 9.5'e uygun basınçlı tanklar.
Madde 9.2'nin tamamı
Madde 9.2 (TSE s.49 / EN s.46) kısa ama yoğundur. Dört hüküm ve iki not içerir:
- Şehir şebekesi, elle yangın söndürme amaçlı (hidrant, hortum makarası vb.) gereken ilave debi de dikkate alınarak, basınç, debi ve süre şartlarını karşılayabilmelidir.
- Bir basınç şalteri tesis edilir ve besleme basıncı önceden belirlenmiş bir değere düştüğünde alarm verir.
- Şalter, herhangi bir çek vananın akış yukarısına konumlandırılır ve bir test vanası ile donatılır (Annex I ve H.2.5'e bakınız).
- Bazı durumlarda su kalitesi, şehir şebekesinden gelen bütün bağlantılara süzgeç takılmasını gerektirir. Süzgeçlerin kesit alanı borunun anma alanının en az 1,5 katı olmalı ve 6 mm çaptan büyük cisimlerin geçmesine izin vermemelidir.
NOT 1: elle yangın söndürme için su talebi genellikle yetkili otorite tarafından belirlenir; itfaiye amaçlı ilave debinin dikkate alınması gerekebilir. NOT 2: şehir şebekesi bağlantıları için genellikle su idaresinin onayı gerekir.
Tablo I.1 (TSE s.158 / EN s.155) bu alarmı "şehir şebekesinde düşük basınç, Madde 9.2, B tipi" satırıyla listeler; yani teknik arıza alarmı seviyesindedir.
Şebekeyi belgelemek: Madde 4.4.4.3
Şehir şebekesi kaynaklardan biriyse veya indirgenmiş kapasiteli bir depolama tankına dolum sağlıyorsa, Madde 4.4.4.3 (TSE s.31 / EN s.28) şu ayrıntıları ister:
- a) şebekenin anma çapı,
- b) şebekenin çift uçtan mı beslendiği yoksa kör uçlu mu olduğu; kör uçluysa, ona bağlı en yakın çift uçtan beslenen şebekenin konumu,
- c) azami talep döneminde yapılan bir testle belirlenen basınç/debi karakteristik grafiği. En az üç basınç/debi noktası elde edilir. Grafik, test yeri ile kontrol vanası 'C' manometresi veya (uygun olan hangisiyse) emiş tankı dolum vanası arasındaki sürtünme kayıpları ve statik yük farkı için düzeltilir,
- d) şebeke testinin tarih ve saati,
- e) şebeke test noktasının kontrol vana setine göre konumu.
Boru şebekesi tam hesaplanmışsa iki grafik daha eklenir:
- f) azami talep debisine kadar her debideki mevcut basıncı gösteren basınç/debi karakteristik grafiği,
- g) her tesisat için hidrolik olarak en olumsuz (gerekirse en olumlu) operasyon alanına ait, kontrol vanası 'C' manometresinde alınmış talep basınç/debi grafiği.
Madde 8.5.1 (TSE s.47-48 / EN s.44-45) ölçüm disiplinini tamamlar: f) bendine göre test eğrisi oluşturmak için en az üç (3) basınç/debi okuması yapılır; buna ek olarak akış yokken statik basınç okunur. e) bendine göre basınç okumaları yalnız ±%1,6 hassasiyetli test manometresiyle alınır; c) bendine göre bütün debi ölçüm cihazlarının hatası azami debilerinin ±%5 içinde olur.
Saha testi: Madde 8.6.3
Madde 8.6.3 (TSE s.49 / EN s.46), şehir şebekesi, booster pompa, yüksek özel rezervuar ve yerçekimi tankı beslemeleri için test yöntemini verir: beslemeden tesisata akışı kontrol eden stop vanalar tam açılır. Sistem basıncı düşürülerek otomatik pompa seti başlaması kontrol edilir. Drenaj ve test vanası, Madde 7'de belirtilen debiyi verecek şekilde ayarlanır. Akış kararlı hâle geldiğinde, 'C' manometresinde ölçülen besleme basıncının Madde 7'de belirtilen uygun değerden en az o kadar olduğu doğrulanır.
Madde 8.6.1: 8.5.2'de belirtilen test düzeneği kullanılır; her besleme, diğer bütün beslemeler izole edilerek bağımsız olarak test edilir. Hem ön hesaplı hem tam hesaplı tesisatlarda su beslemesi en az tesisatın azami talep debisinde test edilir.
Basınçlandırılmış şebeke: Madde 10.7.4
Şehir şebekesi booster pompa ile basınçlandırılıyorsa, Madde 10.7.4 (TSE s.66 / EN s.63) ek bir test şart koşar: basınçlandırılmamış beslemenin, azami talep debisi artı %20 debiyi, pompa girişinde ölçülen en az 0,5 bar basınçta sağladığı bir testle gösterilir. Bu test şebekedeki azami talep zamanında yapılır.
Madde 10.6.2.5 (TSE s.63 / EN s.60) basınç dalgalanan şebekeler için basınç koruma pompası seçeneğini tanımlar: ana pompa setlerinden birinin gereksiz yere çalışmasını önlemek ya da dalgalı basınçlı şehir şebekeleri gibi kaynaklarda kontrol vana setleri üzerindeki sistem basıncını korumak için bir basınç koruma pompası tesis edilebilir. Bu pompa, tek bir açık sprinklere yetecek debi ve basıncı sağlayamayacak ve böylece ana pompa setlerinin çalışmasını engelleyemeyecek şekilde boyutlandırılır ve düzenlenir. Maddenin notu uyarır: bazı su idareleri şehir şebekesi bağlantılı sistemlerde basınç koruma pompasına izin vermeyebilir.
Şebeke tek başına yeterli mi: Madde 9.6
Madde 9.6.1 (TSE s.58-59 / EN s.55-56) kabul edilebilir tekli su kaynaklarını sayar:
- a) bir şehir şebekesi,
- b) bir veya daha fazla booster pompalı bir şehir şebekesi,
- c) bir basınçlı tank (yalnız LH ve OH1),
- d) bir yerçekimi tankı,
- e) bir veya daha fazla pompalı bir depolama tankı,
- f) bir veya daha fazla pompalı tükenmez bir kaynak.
Listedeki tek tehlike sınıfı kısıtı c) şıkkındaki basınçlı tank içindir.
Madde 9.6.2 üstün tekli su kaynaklarını (superior single water supplies) tanımlar; bunlar daha yüksek güvenilirlik sağlayan tekli kaynaklardır. a) şıkkı şehir şebekesi içindir ve dört koşul ister:
- şebeke iki uçtan beslenmelidir,
- her uç, sistemin debi taleplerini karşılayabilmelidir,
- şebeke iki veya daha fazla su kaynağından beslenmelidir,
- tek ve ortak bir ana hattın herhangi bir noktasında bağımsız olmalıdır.
Ayrıca: yalnız bir uç gereken basıncı veriyorsa tek bir booster pompa tesis edilir; iki uç da gereken basıncı veremiyorsa iki veya daha fazla booster pompa tesis edilir.
Madde 9.6.3 çift kaynağı (duplicate) tanımlar: her biri diğerinden bağımsız iki tekli su kaynağından oluşur ve her biri Madde 7'de verilen basınç ve debi karakteristiklerine uyar. Tekli kaynakların (üstün tekli dâhil) her bileşimi kullanılabilir; iki kısıtla:
- a) OH sistemler için birden fazla basınçlı tank kullanılmaz,
- b) indirgenmiş kapasite tipi bir depolama tankı kullanılabilir (bkz. 9.3.4).
Şebekeyi tank dolumunda kullanmak: Madde 9.3.4
Şehir şebekesi doğrudan kaynak olarak yetmiyorsa, indirgenmiş kapasiteli tank dolumu için kullanılabilir. Madde 9.3.4 (TSE s.51 / EN s.48) beş koşul sayar:
- a) dolum bir şehir şebekesinden ve otomatik olmalı, en az iki mekanik flatör vanası ile sağlanmalıdır. Dolum, pompa seti emişini olumsuz etkilememelidir. Tek bir flatör vananın arızalanması gereken dolum debisini bozmamalıdır;
- b) tankın efektif kapasitesi Tablo 11'de gösterilenden az olmamalıdır;
- c) tank kapasitesi artı dolum, sistemi 9.3.2'de belirtilen tam kapasitede beslemeye yetmelidir;
- d) dolumun kapasitesinin kontrol edilebilmesi mümkün olmalıdır;
- e) dolum düzeneği muayene için erişilebilir olmalıdır.
Tablo 11 - indirgenmiş kapasiteli tankların asgari efektif kapasitesi (TSE s.52 / EN s.49):
| Tehlike sınıfı | Asgari efektif kapasite (m³) |
|---|---|
| LH (yaş veya ön tepkili) | 5 |
| OH1 yaş veya ön tepkili | 10 |
| OH1 kuru veya alternatif / OH2 yaş veya ön tepkili | 20 |
| OH2 kuru veya alternatif / OH3 yaş veya ön tepkili | 30 |
| OH3 kuru veya alternatif / OH4 yaş veya ön tepkili | 50 |
| HHP ve HHS | 70 (ancak hiçbir durumda tam kapasitenin %10'undan az olamaz) |
Tam kapasiteli tank kullanılıyorsa Madde 9.3.3 doldurma hızını bağlar: su kaynağı tankı en fazla 36 saatte doldurabilmelidir ve besleme borusunun çıkışı, emiş borusu girişinden en az 2,0 m yatay mesafede olmalıdır.
Şebekeden başka hizmetlere su almak: Madde 8.3 ve Tablo 8
Madde 8.3 (TSE s.46 / EN s.43) sprinkler sisteminden başka hizmetlere su alınmasını dört koşula bağlar: bağlantılar Tablo 8'de belirtildiği gibi olacak; bağlantı kontrol vana set(ler)inin akış yukarısına, sprinkler sistemi besleme borusuna bağlantı noktasına mümkün olduğunca yakın bir stop vana üzerinden yapılacak; sprinkler sistemi yüksek yapı sistemi olmayacak; sprinkler sistemi çok katlı bir binayı korumayacak.
Tablo 8'in şehir şebekesi satırları (TSE s.47 / EN s.44):
| Su kaynağı tipi | Kabul edilebilir bağlantı sayısı, boyutu ve amacı |
|---|---|
| Şehir şebekesi, ana ve besleme borusu ≥ 100 mm | Bir adet, en fazla 25 mm çapta, sınai olmayan kullanım için |
| Şehir şebekesi, ana ve besleme borusu ≥ 150 mm | Bir adet, en fazla 40 mm çapta, sınai olmayan kullanım için; veya bir adet en fazla 50 mm çapta yangın hortum makaraları için (buna, ilk bağlantıya yakın ve besleme ucuna yakın bir stop vana ile, sınai olmayan kullanım için en fazla 40 mm'lik bir bağlantı daha yapılabilir) |
Ayrıca sprinkler sistemi pompaları, 9.6.4'e uygun bir birleşik su kaynağı kullanılmadıkça hidrant sistemi pompalarından ayrı olmalıdır.
Bağlantı düzeni: Madde 9.7
Madde 9.7 (TSE s.60 / EN s.57): su kaynakları ile sprinkler kontrol vana setleri arasındaki bağlantılar şunları sağlayacak şekilde düzenlenir:
- a) süzgeç, pompa seti, çek vana ve su sayacı gibi ana bileşenlerin servisinin kolaylaştırılması,
- b) bir beslemede oluşan herhangi bir sorunun başka bir kaynağın veya beslemenin çalışmasını bozmaması,
- c) bir besleme üzerinde bakım yapılırken başka bir kaynağın veya beslemenin çalışmasının bozulmaması.
Saha notu: standardın geri akış önleme ekipmanı için verdiği tek somut hüküm belge tarafındadır. Madde 4.4.4.1 (TSE s.30 / EN s.27) su kaynağı çizimlerinde stop ve çek vanaların, basınç düşürücü vanaların, su sayaçlarının, geri akış önleyicilerin ve başka hizmetlere su veren bağlantıların konum ve tipinin gösterilmesini ister. Geri akış cihazının sınıfı ve tipi EN 12845 dışındaki kaynaklardan belirlenir.
Sık Sorulan Sorular
Şehir şebekesi eğrisi için kaç ölçüm noktası gerekir?
Madde 4.4.4.3 c) (TSE s.31 / EN s.28): şehir şebekesinin basınç/debi karakteristik grafiği, azami talep döneminde yapılan bir testle belirlenir ve en az üç basınç/debi noktası elde edilir. Madde 8.5.1 f) (TSE s.48 / EN s.45) da test eğrisi için en az üç okuma ile ayrıca akışsız statik basınç okuması ister.
Şehir şebekesi bağlantısında alarm zorunlu mu?
Evet. Madde 9.2 (TSE s.49 / EN s.46): bir basınç şalteri tesis edilir ve besleme basıncı önceden belirlenmiş bir değere düştüğünde alarm verir. Şalter, herhangi bir çek vananın akış yukarısına konumlandırılır ve bir test vanası ile donatılır. Tablo I.1 bu alarmı B tipi olarak listeler.
Şehir şebekesi tek başına su kaynağı olabilir mi?
Madde 9.6.1 (TSE s.58-59 / EN s.55-56) kabul edilebilir tekli su kaynakları arasında şehir şebekesini ve bir veya daha fazla booster pompalı şehir şebekesini sayar. Listedeki tek tehlike sınıfı kısıtı basınçlı tank içindir: c) bir basınçlı tank (yalnız LH ve OH1).
Şebeke suyu için süzgeç şartı nedir?
Madde 9.2 (TSE s.49 / EN s.46): bazı durumlarda su kalitesi, şehir şebekesinden gelen bütün bağlantılara süzgeç takılmasını gerektirir. Süzgeçlerin kesit alanı borunun anma alanının en az 1,5 katı olmalı ve 6 mm çaptan büyük cisimlerin geçmesine izin vermemelidir.
Booster pompalı şebekede hangi test yapılır?
Madde 10.7.4 (TSE s.66 / EN s.63): basınçlandırılmamış beslemenin, azami talep debisi artı yüzde 20 debiyi, pompa girişinde ölçülen en az 0,5 bar basınçta sağladığını gösteren bir test yapılır. Bu test şebekedeki azami talep zamanında gerçekleştirilir.
Kaynakça
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 4.4.4.1 (TSE s.30 / EN s.27), Madde 4.4.4.3 (TSE s.31 / EN s.28)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 8.3 (TSE s.46 / EN s.43), Tablo 8 (TSE s.47 / EN s.44)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 8.5.1, 8.6.1, 8.6.2 (TSE s.47-48 / EN s.44-45)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 8.6.3, 9.1, 9.2 (TSE s.49 / EN s.46)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 9.3.3, 9.3.4 (TSE s.51 / EN s.48), Tablo 11 (TSE s.52 / EN s.49)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 9.6.1 (TSE s.58-59 / EN s.55-56), Madde 9.6.2, 9.6.3 (TSE s.59 / EN s.56)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 9.7 (TSE s.60 / EN s.57)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 10.6.2.5 (TSE s.63 / EN s.60)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 10.7.4 (TSE s.66 / EN s.63)
- TS EN 12845+A2:2026 Tablo I.1 (TSE s.158 / EN s.155)
Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.