Kaynak: TS EN 12845+A2:2026 (EN 12845:2015+A2:2026), Madde 12.2, 12.3, 12.4 ve 12.5.
Sprinkler yerleşiminde çoğunlukla azami mesafeler tartışılır; oysa projeyi asıl bozan, farkında olmadan aşılan asgari mesafedir. Çok yakın iki sprinkler birbirini ıslatır, soğutur ve açılmalarını geciktirir. EN 12845 bunu tek bir maddeyle, Madde 12.3 ile düzenler. Bu yazı o maddeyi, üç istisnasını ve etrafındaki geometri kurallarını ele alır.
Ana kural: Madde 12.3
Madde 12.3 (TSE s.75 / EN s.72) tam metniyle şunu söyler: sprinklerler 2 m'den küçük aralıklarla tesis edilmez; aşağıdaki durumlar hariç:
- komşu sprinklerlerin birbirini ıslatmasını önleyecek düzenlemelerin yapıldığı yerler. Bu, yaklaşık 200 mm × 150 mm baffle kullanılarak veya araya giren yapısal öğelerden yararlanılarak sağlanabilir;
- raflardaki ara sprinklerler (bkz. 12.5.3);
- yürüyen merdivenler ve merdiven boşlukları (bkz. 12.4.11).
Standardın baffle hakkında verdiği tek veri bu yaklaşık ölçüdür. Montaj kotu, malzeme, sac kalınlığı, su geçirmezlik veya bir ürün sertifikası şartı EN 12845 metninde yoktur.
İstisna 1: yürüyen merdivenler ve merdiven boşlukları
Madde 12.4.11'in başlığı "Escalators and stair wells"tir, yani yürüyen merdivenler ve merdiven boşlukları (TSE s.80 / EN s.77). Asansör boşlukları bu maddenin konusu değildir; onlar Madde 5.1.2 b) (yanıcı malzeme içermeyen, yangına dayanıklı ayırma olarak inşa edilmiş kapalı düşey şaftlar) ve Madde 12.4.12 (düşey şaftlar ve bacalar) kapsamındadır.
Madde 12.4.11'in hükümleri:
- Yürüyen merdiven, merdiven vb. ile oluşan tavan boşluğunun çevresinde sprinkler sayısı artırılır.
- Sprinklerler birbirinden 2 m'den uzak ve 1,5 m'den yakın olmaz.
- Yapının tasarımı nedeniyle (örneğin kirişler yüzünden) 1,5 m asgari mesafe korunamıyorsa, komşu sprinklerler birbirini ıslatamıyorsa daha küçük aralık kullanılabilir.
- Sprinklerler ile tavandaki boşluk arasındaki yatay mesafe 0,5 m'yi aşmaz.
- Bu sprinklerler, tavanın geri kalan korumasının sprinkler başına asgari debisini sağlayabilmelidir.
- Hidrolik hesap amacıyla yalnız boşluğun uzun kenarındaki sprinklerlerin dikkate alınması yeterlidir.
İstisna 2: raf içi ara seviye sprinklerleri
Madde 12.5.3 (TSE s.81-83 / EN s.78-80) raf içi sprinklerlere kendi geometrisini verir; Madde 12.4.11'in 1,5 m alt sınırı burada geçerli değildir.
| Mal kategorisi | Yerleşim | Azami yatay mesafe | Yatay × düşey mesafe çarpımı |
|---|---|---|---|
| Kategori I veya II | Boyuna kanalda, her ikinci enine kanalla kesişimde; bir üstteki sıraya göre şaşırtmalı | 3,75 m | 9,8 m² |
| Kategori III veya IV | Boyuna kanalda, her enine kanalla kesişimde | 1,9 m | 4,9 m² |
Madde 12.5.2 düşey adımı sınırlar: zeminden en alt ara seviyeye ve seviyeler arasındaki düşey mesafe 3,50 m'yi veya iki kat (tier) yüksekliğini, hangisi azsa onu aşmaz. İstifin en üst seviyesinin üzerine bir ara seviye tesis edilir; bunun istisnası, bütün çatı/tavan sprinklerlerinin istif üstünden 4 m'den az yükseklikte bulunmasıdır. Ara sprinklerlerin en üst seviyesi hiçbir durumda istif üstünden bir kat aşağıdan daha aşağıda olmaz.
Madde 12.5.1 kanal boşluklarını ve deflektör boşluğunu bağlar: raflarda sırt sırta yerleştirilen mallar arasındaki mesafe (boyuna kanal) en az 0,15 m, yan yana yerleştirilenler arasındaki mesafe (enine kanal) en az 0,1 m olur. Sprinkler deflektörleri ile istif üstü arasındaki boşluk düz sprey sprinklerlerde en az 0,10 m, diğer sprinklerlerde en az 0,15 m'dir.
Madde 12.5.4: seviye başına sprinkler sırası sayısı toplam raf genişliğiyle belirlenir; her 3,2 m raf genişliği için bir sıra tesis edilir ve sıralar mümkün olan her yerde kanal boşluklarına yerleştirilir. Raflar sırt sırta ise toplam genişlik, her rafın genişliği ile aralarındaki mesafenin toplamıdır.
İstisna 3: ıslatmayı önleyen düzenleme
Üçüncü istisna bir ölçü değil, bir performans şartıdır: komşu sprinklerlerin birbirini ıslatmaması sağlanırsa 2 m altına inilebilir. Standardın önerdiği iki yol vardır: yaklaşık 200 mm × 150 mm baffle veya araya giren yapısal öğeler.
Saha notu: baffle kullanımı bir istisnadır, tasarım aracı değildir. Aynı çözüm Madde 12.4.11'de de "komşu sprinklerler birbirini ıslatamıyorsa" ifadesiyle karşımıza çıkar; her iki yerde de yükümlülük ıslatmanın önlendiğini gösterebilmektir.
Asgari mesafeyi zorlayan azami mesafeler
Asgari mesafe sorunu genellikle azami mesafelerin sıkışmasından doğar. Tablo 19 (Madde 12.2, TSE s.73 / EN s.70), sidewall dışındaki sprinklerler için:
| Tehlike sınıfı | Sprinkler başına azami alan (m²) | Standart yerleşim S ve D (m) | Şaşırtmalı yerleşim S (m) | Şaşırtmalı yerleşim D (m) |
|---|---|---|---|---|
| LH | 21,0 | 4,6 | 4,6 | 4,6 |
| OH | 12,0 | 4,0 | 4,6 | 4,0 |
| HHP ve HHS | 9,0 | 3,7 | 3,7 | 3,7 |
Sidewall sprinklerler için Tablo 20 (TSE s.74 / EN s.71) geçerlidir: LH 17,0 m², duvar boyunca 4,6 m, duvar ucuna 2,3 m; OH 9,0 m², duvar boyunca 3,4 m (tavanın yangın dayanımı 120 dakikadan az değilse 3,7 m), duvar ucuna 1,8 m.
Madde 12.4.1 (TSE s.75 / EN s.72) duvarlara mesafeyi yedi kalemle sınırlar ve en küçüğünün seçilmesini ister:
- standart yerleşim için 2,0 m,
- şaşırtmalı yerleşim için 2,3 m,
- tavan veya çatı açık kirişli ya da mertekler açıktaysa 1,5 m,
- açık cepheli binaların açık yüzünden 1,5 m,
- dış duvarlar yanıcı malzemeden ise 1,5 m,
- dış duvarlar metal ise (yanıcı kaplama veya yalıtım ile ya da onsuz) 1,5 m,
- Tablo 19 ve Tablo 20'de verilen azami mesafenin yarısı.
Düşey konum ve engeller
Madde 12.4.2 (TSE s.75 / EN s.72): sprinklerler yanıcı tavanların alt yüzeyinden 0,3 m'den, Euroclass A1 veya A2 (ya da mevcut ulusal sınıflandırmalarda eşdeğeri) çatı/tavanlardan 0,45 m'den daha aşağıya tesis edilmez. Mümkün olan yerde deflektör tavanın veya çatının 0,075 m ile 0,15 m altında konumlandırılır; tavan, gömme veya ankastre sprinklerler bunun dışındadır. 0,3 m ve 0,45 m azami mesafelerinin kullanılması kaçınılmaz olduğunda, ilgili alan mümkün olduğunca küçük tutulur.
Madde 12.4.4: bir tentenin (canopy) kenarından en yakın sprinklere mesafe 1,5 m'yi aşmaz.
Madde 12.4.5: normal tavan seviyesinin üzerinde ölçülen hacmi 1 m³'ten büyük çatı pencereleri (skylight), normal tavan seviyesinden çatı penceresinin tepesine mesafe 0,3 m'yi aşmıyorsa ya da çatı/tavan seviyesinde sıkı geçme çerçeve ve cam varsa hariç, sprinkler korumalı olur.
Madde 12.4.6: sprinklerler, 0,2 m'den geniş olmayan kirişlerin veya putrellerin tam üstüne, en az 0,15 m düşey mesafede konumlandırılır. Deflektör kirişlerin alt yüzey seviyesinin üzerindeyse, Şekil 9 ve Şekil 10'un ölçüleri, 12.4.7'nin aralık şartları veya sprinklerlerin kirişin iki yanına duvar gibi yerleştirilmesi çözümlerinden biri uygulanır.
Madde 12.4.9: çatı veya tavan sprinklerleri bir kolonun bir yanına 0,6 m'den yakın tesis edilmişse, kolonun karşı tarafına, kolondan 2 m içinde başka bir sprinkler tesis edilir. Bu madde, asgari 2 m kuralının ihlal edilmeden yerine getirilebileceği tipik bir durumdur.
Hesaba etkisi
Madde 13.4.1 (TSE s.101 / EN s.98), her sprinklerin kapladığı alanın nasıl tanımlanacağını verir: komşu sprinklerler arasında ortadan, sprinklerleri birleştiren doğruya dik çizilen merkez çizgileriyle ve korunan alanın sınırıyla ya da en yakın sprinklere olan mesafenin yarısıyla, hangisi daha büyükse onunla tanımlanır (Şekil 22).
Bir örnek, azami mesafelerin operasyon alanındaki sprinkler sayısına etkisini gösterir. OH3 için Tablo 3 (TSE s.39 / EN s.36) operasyon alanını 216 m² verir; Tablo 19 OH'ta sprinkler başına azami 12,0 m² izin verdiğine göre alanda en az 216 / 12,0 = 18 sprinkler bulunur. Sprinkler aralığı sıkışırsa aynı 216 m² daha fazla sprinklerle kaplanır ve hidrolik talep yukarı gider. Bu, tablonun kendi sayılarının aritmetiğidir.
Sık Sorulan Sorular
EN 12845'te iki sprinkler arası en az kaç metre olmalıdır?
Madde 12.3 (TSE s.75 / EN s.72): sprinklerler 2 m'den küçük aralıklarla tesis edilmez. Üç istisna vardır: komşu sprinklerlerin birbirini ıslatmasını önleyecek düzenleme yapılması, raflardaki ara sprinklerler (12.5.3) ve yürüyen merdivenler ile merdiven boşlukları (12.4.11).
Baffle için standart hangi ölçüyü verir?
Madde 12.3 yalnız tek bir ölçü verir: yaklaşık 200 mm × 150 mm baffle kullanılarak ya da araya giren yapısal öğelerden yararlanılarak komşu sprinklerlerin birbirini ıslatması önlenebilir. Baffle'ın montaj kotu, malzemesi, sac kalınlığı veya sertifikasyonu için EN 12845'te hüküm yoktur.
Yürüyen merdiven ve merdiven boşluklarında aralık ne kadardır?
Madde 12.4.11 (TSE s.80 / EN s.77): sprinklerler birbirinden 2 m'den uzak, 1,5 m'den yakın olmaz. Yapı nedeniyle 1,5 m korunamıyorsa, komşu sprinklerler birbirini ıslatamıyorsa daha küçük aralık kullanılabilir. Sprinklerler ile tavandaki boşluk arasındaki yatay mesafe 0,5 m'yi aşmaz.
Raf içi ara seviye sprinklerlerde yatay mesafe nedir?
Madde 12.5.3 (TSE s.81-83 / EN s.78-80): Kategori I veya II mallarda sprinklerler arası yatay mesafe 3,75 m'yi, yatay ve düşey mesafelerin çarpımı 9,8 m²'yi aşmaz. Kategori III veya IV mallarda yatay mesafe 1,9 m'yi, çarpım 4,9 m²'yi aşmaz.
Azami mesafeler hangi tablolardadır?
Tablo 19 (Madde 12.2, TSE s.73 / EN s.70) sidewall dışındaki sprinklerler için: LH 21,0 m² ve 4,6 m; OH 12,0 m², standart yerleşimde 4,0 m, şaşırtmalıda S 4,6 m ve D 4,0 m; HHP ve HHS 9,0 m² ve 3,7 m. Sidewall için Tablo 20 geçerlidir.
Kaynakça
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 5.1.2 (TSE s.32 / EN s.29)
- TS EN 12845+A2:2026 Tablo 3 (TSE s.39 / EN s.36)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.2, Tablo 19 (TSE s.73 / EN s.70), Tablo 20 (TSE s.74 / EN s.71)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.3, 12.4.1, 12.4.2, 12.4.4, 12.4.5 (TSE s.75 / EN s.72)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.4.6 (TSE s.76 / EN s.73), Madde 12.4.7 (TSE s.77-78 / EN s.74-75)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.4.9 (TSE s.79 / EN s.76)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.4.11, 12.4.12 (TSE s.80 / EN s.77)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.5.1, 12.5.2, 12.5.3 (TSE s.81 / EN s.78), 12.5.3 devamı ve 12.5.4 (TSE s.83 / EN s.80)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 13.4.1 (TSE s.101 / EN s.98)
Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.