Kaynak: TS EN 12845+A2:2026 (EN 12845:2015+A2:2026), Madde 3.39, 13.4.4, 14.2 ve 14.3; TS EN 12845-2:2025.
Sprinkler hidroliğinin tamamı tek bir formüle dayanır ve o formülün birim tercihi yanlış hatırlandığında bütün hesap kayar. EN 12845'te basınç bar'dır, kPa değil. Bu yazı formülü, standardın tanıdığı K faktörlerini, sınıf başına asgari basınçları ve bunların birbirini nasıl bağladığını tek tek ele alır.
Formül ve birimler
Madde 14.3 (TSE s.107-108 / EN s.104-105): bir sprinklerden gelen su debisi aşağıdaki formülden hesaplanır.
Q = K √P
- Q: debi, litre/dakika,
- K: Tablo 37a'da verilen sabit,
- P: basınç, bar.
Madde 3.39 (TSE s.21 / EN s.18) aynı şeyi tanım olarak verir: boşalma katsayısı "K", Q = K√p formülündeki boşalma katsayısıdır; Q litre/dakika cinsinden debi, p ise bar cinsinden basınçtır.
Bu, basıncı kPa alan varyantlarla karıştırılmamalıdır. EN 12845 içinde kalındığı sürece P doğrudan bar girilir ve ek bir 10 katsayısı yoktur.
Madde 4.4.3.3 e) 2) (TSE s.30 / EN s.27), tam hesaplı sistemlerde her çalışan sprinkler için EN 12259-1'e göre anma K faktörünün belgelenmesini ister; yani hesapta kullanılan K, ürünün belgelenmiş anma değeridir.
EN 12845'in tanıdığı K faktörleri: Tablo 37a
Tablo 37a (Madde 14.2.1, TSE s.107 / EN s.104):
| Tehlike sınıfı | Tasarım yoğunluğu (mm/dk) | Sprinkler tipi | Anma K faktörü |
|---|---|---|---|
| LH | 2,25 | konvansiyonel, sprey, tavan, gömme, düz sprey, ankastre, gizli ve sidewall | 57 |
| OH | 5,0 | konvansiyonel, sprey, tavan, gömme, düz sprey, ankastre, gizli ve sidewall | 80 veya 115 |
| HHP ve HHS tavan/çatı sprinklerleri | ≤ 10 | konvansiyonel, sprey | 80, 115 veya 160 |
| HHP ve HHS tavan/çatı sprinklerleri | > 10 | konvansiyonel, sprey | 115 veya 160 |
| HHS yüksek istifte raf içi ara sprinklerleri | - | konvansiyonel, sprey ve düz sprey | 80 veya 115 |
Tablodan üç sonuç doğrudan çıkar:
- K57 yalnız LH içindir. OH satırında yer almaz.
- OH'ta K57 ve K160 yoktur; yalnız K80 ve K115 vardır.
- 10 mm/dk üzerindeki HH yoğunluklarında K80 kullanılamaz; K115 veya K160 gerekir. K115 "zorunlu" değildir, K160 da geçerlidir.
Madde 7.2.2.3 Seçenek 1 (TSE s.39-40 / EN s.36-37) bir yerde daha K sınırı koyar: HHS'de istif üstü ile tavan sprinkler deflektörü arasındaki açıklık 4 m'yi aşıyorsa ve yoğunluk artırma seçeneği kullanılıyorsa, en az K115 faktörlü sprinkler kullanılmalıdır.
Madde 14.2.2 (TSE s.107 / EN s.104): tavan tipi, gömme, ankastre ve gizli sprinklerler OH4, HHP veya HHS alanlarına tesis edilmez. Madde 14.2.3: sidewall sprinklerler HH tesisatlarında yalnız koridor, kablo kanalı ve kolon korumasında; OH depolama alanlarında ve asma tavan üstünde ise hiç kullanılmaz. Madde 14.2.4: düz sprey sprinklerler yalnız gizli hacimlerde, asma açık tavanların üstünde ve raflarda kullanılır.
Asgari basınç tabanları: Madde 13.4.4
Madde 13.4.4 (TSE s.105 / EN s.102): operasyon alanındaki bütün sprinklerler çalışırken, hidrolik olarak en olumsuz konumdaki sprinklerdeki basınç, 13.4.1'de belirtilen yoğunluğu sağlamak için gerekenden veya aşağıdakilerden, hangisi yüksekse ondan az olmaz:
| Kapsam | Asgari boşalma basıncı |
|---|---|
| LH | 0,70 bar |
| OH | 0,35 bar |
| HHP ve HHS (raf içi sprinklerler hariç) | 0,50 bar |
| Raf içi K115 sprinklerler | 1,00 bar |
| Raf içi K80 sprinklerler | 2,00 bar |
Bu değerler "EN 12845 hiçbir sprinkleri 0,5 barın altında çalıştırmaz" biçiminde tek bir sayıya indirgenemez; OH tabanı 0,35 bar, LH tabanı 0,70 bardır.
Taban basınçlarında K faktörü başına debi
Aşağıdaki tablo yalnız Q = K√P formülünün, Madde 13.4.4'ün taban değerleriyle hesaplanmış sonucudur:
| Sınıf | Taban basınç (bar) | K | Q = K√P (l/dk) |
|---|---|---|---|
| LH | 0,70 | 57 | 47,7 |
| OH | 0,35 | 80 | 47,3 |
| OH | 0,35 | 115 | 68,0 |
| HHP / HHS | 0,50 | 80 | 56,6 |
| HHP / HHS | 0,50 | 115 | 81,3 |
| HHP / HHS | 0,50 | 160 | 113,1 |
| Raf içi | 1,00 | 115 | 115,0 |
| Raf içi | 2,00 | 80 | 113,1 |
Yoğunluk şartı ile taban şartını karşılaştırmak
Asıl tasarım kararı, iki şarttan hangisinin belirleyici olduğudur. Karşılaştırma, Tablo 3'ün yoğunluğu ile Tablo 19'un azami koruma alanından yapılır.
LH. Tablo 3 (TSE s.39 / EN s.36): 2,25 mm/dk. Tablo 19 (TSE s.73 / EN s.70): sprinkler başına azami 21,0 m². Gereken debi 2,25 × 21,0 = 47,25 l/dk. K57 için gereken basınç (47,25/57)² = 0,687 bar. Madde 13.4.4'ün 0,70 bar tabanı bunun biraz üzerindedir; yani LH'de azami aralıkta taban belirleyicidir ve sprinkler 47,7 l/dk verir.
OH. Tablo 3: 5,0 mm/dk. Tablo 19: sprinkler başına azami 12,0 m². Gereken debi 5,0 × 12,0 = 60 l/dk.
- K80 için gereken basınç (60/80)² = 0,5625 bar. Bu, 0,35 bar tabanının üzerindedir; yoğunluk belirleyicidir.
- K115 için gereken basınç (60/115)² = 0,272 bar. Bu, 0,35 bar tabanının altındadır; taban belirleyici olur ve sprinkler 68,0 l/dk verir, bu da 12,0 m²'de 5,67 mm/dk eder.
HHP ve HHS. Tablo 19 sprinkler başına azami 9,0 m² verir. 10,0 mm/dk yoğunlukta gereken debi 10,0 × 9,0 = 90 l/dk; K115 için gereken basınç (90/115)² = 0,613 bar, K160 için (90/160)² = 0,316 bar. İkinci durumda 0,50 bar tabanı belirleyici olur.
Ön hesaplı sistemlerde K faktörünün rolü
Ön hesaplı HH tasarımında K faktörü yalnız debiyi değil, hangi boru tablosunun kullanılacağını da belirler. Madde 13.3.5.2 ile 13.3.5.4 arası (TSE s.92-94 / EN s.89-91):
| Tablo 7 bloğu | K faktörü | Kullanılacak boru tabloları |
|---|---|---|
| Tablo 7 (1) | 80 | Tablo 32 ve Tablo 33 |
| Tablo 7 (2) | 80 | Tablo 32 ve Tablo 34 |
| Tablo 7 (3) | 80 | Tablo 35 ve Tablo 34 |
| Tablo 7 (4) | 115 | Tablo 35 ve Tablo 34 |
Tablo 7 (TSE s.43 / EN s.40) aynı yoğunlukta blok değiştikçe gereken basıncı düşürür. 10,0 mm/dk ve sprinkler başına 9 m² için: blok (1) 3,90 bar, blok (2) 3,00 bar, blok (3) 1,60 bar, blok (4) K115 ile 0,95 bar.
Boru tarafında da K'ya bağlı bir hüküm vardır. Tablo 36 (Madde 13.4.5, TSE s.106 / EN s.103): OH ve HH'de K faktörü 80'i aşmayan tek bir sprinkleri besleyen yatay ve upright boru 20 mm olabilir; diğer bütün durumlarda asgari çap 25 mm'dir.
ESFR ve CMSA: k-faktörler EN 12845-2'de
EN 12845 Annex P (TSE s.167 / EN s.164): ESFR sprinkler sistemleri için EN 12845-2 bu doküman ile birlikte uygulanır. Farklı tehlike sınıflandırma sistemleri nedeniyle EN 12845-2:2024 Annex A'nın dönüşüm Tablo A.1'i veya Şekil A.1'deki akış şeması kullanılır.
TS EN 12845-2 Tablo 2 (TSE s.13 / EN s.10), sprinkler ısıl elemanının tavan altındaki azami düşey mesafesini k-faktörüne göre verir ve böylece hangi k-faktörlerinin hangi konsept için tanımlı olduğunu da gösterir:
| k-faktör | ESFR (engelli veya engelsiz) | CMSA engelli | CMSA engelsiz |
|---|---|---|---|
| 160 | - | 325 mm | 225 mm |
| 200 | 325 mm | - | - |
| 240 | 325 mm | 325 mm | 225 mm |
| 280 | - | 325 mm | 325 mm |
| 320 | 425 mm | - | - |
| 360 | 425 mm | 325 mm | 325 mm |
| 400 | 325 mm | - | - |
| 480 | 425 mm | - | - |
Tasarım tabloları bu listeyle tutarlıdır. EN 12845-2 Tablo 7 (TSE s.39 / EN s.36) ESFR tavan-only tasarımında K200, K240, K320, K360, K400 ve K480 sütunlarını taşır. CMSA tasarım tabloları (Tablo 15 ve sonrası, TSE s.52 ve devamı) K160, K240, K280, K360 ve K480 satırları içerir.
Saha notu: bu iki kavramın k-faktör listeleri EN 12845'in Tablo 37a listesinden tamamen ayrıdır. Bir ESFR projesinde K faktörü seçimi, yoğunluk üzerinden değil, EN 12845-2'nin ilgili tasarım tablosundaki mal kategorisi, tavan yüksekliği, istif yüksekliği, sprinkler adedi ve asgari çalışma basıncı satırı üzerinden yapılır.
Sık Sorulan Sorular
EN 12845'te sprinkler debisi formülü nedir?
Madde 14.3 (TSE s.107-108 / EN s.104-105): Q = K√P. Q litre/dakika cinsinden debi, K Tablo 37a'da verilen sabit, P ise bar cinsinden basınçtır. Madde 3.39 (TSE s.21 / EN s.18) da boşalma katsayısı K'yı Q = K√p formülündeki katsayı olarak tanımlar ve p'nin bar olduğunu belirtir.
EN 12845 hangi K faktörlerini tanımlar?
Tablo 37a (TSE s.107 / EN s.104) dört anma K faktörü tanımlar: LH için 57; OH için 80 veya 115; HHP ve HHS tavan sprinklerleri için yoğunluk 10 mm/dk ve altında 80, 115 veya 160, 10 mm/dk üzerinde 115 veya 160; HHS raf içi ara sprinklerleri için 80 veya 115.
Sprinkler giriş basıncı en az kaç bar olmalıdır?
Madde 13.4.4 (TSE s.105 / EN s.102) sınıfa göre değişir: LH 0,70 bar, OH 0,35 bar, HHP ve HHS (raf içi hariç) 0,50 bar, raf içi K115 için 1,00 bar, raf içi K80 için 2,00 bar. Bu değerler ile tasarım yoğunluğunu sağlamak için gereken basınçtan hangisi yüksekse o uygulanır.
LH'de K57 sprinkler asgari basınçta ne verir?
LH'de taban 0,70 bardır. Q = 57 × √0,70 = 47,7 l/dk olur. Tablo 19'un LH için verdiği azami 21,0 m² koruma alanına bölündüğünde 2,27 mm/dk eder ve Tablo 3'ün 2,25 mm/dk tasarım yoğunluğunu sağlar.
ESFR ve CMSA k-faktörleri EN 12845'te mi?
Hayır, EN 12845-2'dedir. TS EN 12845-2 Tablo 2 (TSE s.13 / EN s.10) ESFR için 200, 240, 320, 360, 400 ve 480; CMSA için 160, 240, 280 ve 360 satırları içerir. EN 12845 Annex P (TSE s.167 / EN s.164) ESFR sistemleri için EN 12845-2'nin bu doküman ile birlikte uygulanmasını söyler.
Kaynakça
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 3.39 (TSE s.21 / EN s.18)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 4.4.3.3 (TSE s.30 / EN s.27)
- TS EN 12845+A2:2026 Tablo 3 (TSE s.39 / EN s.36), Madde 7.2.2.3 (TSE s.39-40 / EN s.36-37)
- TS EN 12845+A2:2026 Tablo 7 (TSE s.43 / EN s.40)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.2, Tablo 19 (TSE s.73 / EN s.70)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 13.3.5.2, 13.3.5.3, 13.3.5.4 (TSE s.92-94 / EN s.89-91)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 13.4.4 (TSE s.105 / EN s.102), Madde 13.4.5, Tablo 36 (TSE s.106 / EN s.103)
- TS EN 12845+A2:2026 Tablo 37a, Madde 14.2.1, 14.2.2, 14.2.3, 14.2.4, 14.3 (TSE s.107-108 / EN s.104-105)
- TS EN 12845+A2:2026 Annex P (TSE s.167 / EN s.164)
- TS EN 12845-2:2025 Tablo 2 (TSE s.13 / EN s.10), Tablo 7 (TSE s.39 / EN s.36), Tablo 15 (TSE s.52 / EN s.49)
Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.