Kısa cevap: TS EN 12845+A2:2026 Madde 14.6 (EN s.106): tavan (ceiling) ve gömme (flush) sprinklerler dışındaki sprinklerler, kazara mekanik hasar riski taşıyan bir konuma monte ediliyorsa uygun bir metal guard ile donatılmalıdır. Standart guard için malzeme olarak yalnızca metal der; plastik guarda izin veren bir hüküm yoktur.

Sprinkler başlığının kendisi EN 12259-1'e göre üretilir; ancak başlığın sahadaki yaşamını belirleyen dört küçük kalem doğrudan TS EN 12845+A2:2026'nın Madde 14'ünde düzenlenir: koruma kafesi (guard), su kalkanı (water shield), rozet (rosette) ve korozyon koruması. Bu dört madde toplam yarım sayfa tutar, ama saha denetimlerinde en sık atlanan kalemlerdir. Aşağıdaki her hüküm standardın kendi cümlesinden çıkarılmıştır. Kaynak: TS EN 12845+A2:2026, Madde 14.6-14.9, EN s.106-107 (TSE s.109-110).

1. Madde 14.6: Sprinkler guard

Standart tek cümledir:

Tavan (ceiling) veya gömme (flush) sprinklerler dışındaki sprinklerler, kazara mekanik hasar riski taşıyan bir konuma monte edildiğinde, uygun bir metal guard ile donatılmalıdır. Madde 14.6 (EN s.106)

Bu cümleden çıkan üç bağlayıcı unsur şunlardır:

Saha notu: guardın kendisi sprinklerin su dağılımına bir engel oluşturur. Standart Madde 14.6 kapsamında guard geometrisi için bir engelleme kriteri vermediğinden, seçim tedarikçinin başlıkla birlikte onaylı guard listesine bırakılır.

2. Madde 14.7: Su kalkanı

Su kalkanı, üstteki bir sprinklerin suyunun alttaki sprinklerin ısı algılama elemanını soğutup gecikmesine (cold soldering) yol açmasını engeller. Standardın kuralı iki parçalıdır:

Konu Hüküm Kaynak
Nerede gerekir Raflara monte, ya da delikli raf, platform, döşeme veya benzeri konumların altına monte sprinklerlerde; üstteki sprinkler(ler)den gelen su ampul veya eriyebilir elemanın yakınını ıslatabiliyorsa Madde 14.7, EN s.106
Asgari çap 0,075 m (metal kalkan) Madde 14.7, EN s.106
Upright'ta bağlantı Doğrudan deflektöre veya yoke'a bağlanmayacak Madde 14.7, EN s.106
Braket tasarımı Sprinkler su dağılımına engellemeyi asgariye indirecek şekilde Madde 14.7, EN s.106

Su kalkanının pratikteki en yaygın kullanım yeri raf içi (in-rack) sprinklerlerdir. Madde 12.5.1 (EN s.78) raf içi sprinklerlerin çift sıralı rafların boyuna baca boşluğuna, tercihen enine baca ile kesişime monte edilmesini ister; bu konumda üst seviyedeki sprinklerlerin suyu doğrudan alt seviyedekilerin üstüne düşer. Kalkan bu geometrinin zorunlu tamamlayıcısıdır.

3. Madde 14.8: Rozetler

Rozet (escutcheon), sprinkler ile tavan açıklığı arasındaki boşluğu kapatan halkadır. Standart üç kısıt koyar:

  1. Malzeme: metal veya termoset plastik. Termoplastik rozet standardın izin verdiği malzemeler arasında değildir.
  2. Taşıyıcı işlev yasağı: "Rozetler tavanları veya diğer yapıları taşımak için kullanılmamalıdır."
  3. Sarkma sınırı: "Rozetin hiçbir parçası, sprinklerin ısıya duyarlı elemanının görünen kısmının üst noktasından daha aşağıya tavandan çıkıntı yapmamalıdır."

Üçüncü kural, rozetin ısı akışını ekranlamasını önler. Madde 14.5.2 (EN s.106) aynı mantığı genel kural hâline getirir: "sprinkler sistemlerinin termal tepkisi engellenmemelidir" ve raflar dışındaki sprinklerler normalde sıcak yanma gazlarının yatay akışıyla çalıştığından "bu yatay akışa hiçbir şey müdahale etmemelidir".

4. Madde 14.9: Korozyon koruması

Madde 14.9 (EN s.107) iki cümleden oluşur:

Korozif buharların hâkim olduğu mahallere monte edilen sprinklerler, sprinkler uygun korozyona dayanıklı malzemelerden imal edilmiş olmadıkça, EN 12259-1'e uygun olarak tedarikçi tarafından uygulanmış uygun bir korozyona dayanıklı kaplama ile korunmalıdır. Korozyon önleyici işlem sprinkler ampullerine uygulanmamalıdır.

Buradaki kritik kelime tedarikçi tarafındandır. Madde 14.1 (EN s.103) bunu tamamlar: yalnız yeni (kullanılmamış) sprinklerler kullanılacak, EN 12259-1'in izin verdiği hâller dışında boyanmayacak ve üretim fabrikasından sevkten sonra hiçbir süsleme veya kaplama uygulanmayacaktır - tek istisna Madde 14.9'dur. Yani sahada fırça ile uygulanan bir "korozyon boyası" standarda aykırıdır.

Korozif ortamla ilgili ikinci bir kısıt tip seçimindedir. Madde 14.2.2 (EN s.104), sabit deflektörü olmayan sprinklerlerin (ör. çalıştığında işletme konumuna düşen geri çekilmiş deflektörlü tipler) şu durumlarda kullanılmasını yasaklar:

5. Sistemin geri kalanında korozyona karşı hükümler

Sprinkler başlığı dışındaki korozyon hükümleri Madde 17 ve Madde 20'dedir:

Konu Hüküm Kaynak
Boyama Galvanizsiz demir esaslı boru, çevre şartları gerektiriyorsa boyanır; galvanizli boru kaplamanın hasar gördüğü her yerde (ör. diş açma) boyanır Madde 17.1.7, EN s.112
Bakır-çelik birleşim Paslanmaz çelik cıvata ile flanşlı; sahada bükme yok; galvanik korozyona karşı önlem alınır Madde 17.1.9, EN s.113
Bakır boru askısı Temas korozyonunu önlemek için yeterli elektriksel dirence sahip uygun astar Madde 17.2.1, EN s.113
Üç aylık rutin Boru ve askılar korozyon yönünden kontrol edilir ve gerektiğinde boyanır; bitüm esaslı boya yenilenir Madde 20.3.2.4, EN s.120
Üç aylık rutin (başlık) Boya dışı birikinti bulaşmış sprinklerler dikkatle temizlenir; boyanmış veya deforme olmuş başlıklar değiştirilir Madde 20.3.2.3, EN s.120
Vazelin kaplama Mevcut vazelin kaplamalar kontrol edilir; gerekirse sökülüp iki kat yeniden uygulanır (cam ampullü sprinklerde yalnız gövde ve yoke'a) Madde 20.3.2.3, EN s.120
Depo ve basınçlı tank 3 yılda bir iç muayene, gerekirse boşaltma-temizlik, korozyon muayenesi ve yeniden boyama/koruma yenileme Madde 20.3.5.2, EN s.122
Basınçlı tank İç ve dış korozyona karşı korunur Madde 9.5.1, EN s.54

Madde 17.1.7'nin NOT'u kısa ama önemlidir: "Alışılmadık derecede korozif şartlar için ilave koruma gerekebilir." Standart bu ilave korumanın ne olacağını belirtmez.

Madde 20.3.2.3'teki boya bulaşmış başlık değiştirilir hükmü ile Madde 14.9'daki kaplama izni birbirini tamamlar: fabrika kaplaması meşrudur, saha boyası ise başlığın değiştirilmesini gerektiren bir kusurdur.

6. Yedek sprinkler stoğu

Hasarlı veya çalışmış başlığın yerine takılacak stok Madde 20.1.4'te (EN s.118) düzenlenir:

Korozyona dayanıklı kaplamalı başlık kullanılan bir tesiste bu son madde doğrudan devreye girer: yedek stok da aynı kaplamalı olmak zorundadır, çünkü kaplamayı sahada uygulamak Madde 14.1/14.9 uyarınca mümkün değildir.

Sık Sorulan Sorular

Sprinkler guard (koruma kafesi) hangi durumda zorunludur?

TS EN 12845+A2:2026 Madde 14.6 (EN s.106): tavan (ceiling) ve gömme (flush) sprinklerler dışındaki sprinklerler, kazara mekanik hasar riski taşıyan bir konuma monte ediliyorsa uygun bir metal guard ile donatılmalıdır. Standart guard için malzeme olarak yalnızca metal der; plastik guarda izin veren bir hüküm yoktur.

Su kalkanının asgari çapı nedir?

Madde 14.7 (EN s.106) asgari 0,075 m çapında metal su kalkanı ister. Kalkan, raflara veya delikli raf/platform/döşeme altına monte edilmiş ve üstteki bir sprinklerden gelen suyun ampul veya eriyebilir elemanı ıslatabileceği sprinklerlere takılır.

Su kalkanı upright sprinklerde nereye bağlanır?

Madde 14.7 (EN s.106): upright sprinklerlerdeki su kalkanları doğrudan deflektöre veya yoke'a bağlanmamalıdır. Kullanılan braket destekleri sprinklerin su dağılımına olan engellemeyi asgariye indirecek şekilde tasarlanmalıdır.

Sprinkler rozeti hangi malzemeden olur ve ne kadar sarkabilir?

Madde 14.8 (EN s.107): rozetler metal veya termoset plastikten yapılmalıdır. Rozetler tavanı veya başka yapıları taşımak için kullanılmamalıdır. Rozetin hiçbir parçası, sprinklerin ısıya duyarlı elemanının görünen kısmının üstünden daha aşağıya tavandan sarkmamalıdır.

Korozif ortamda sprinkleri sahada boyayabilir miyiz?

Hayır. Madde 14.1 (EN s.103) sprinklerlerin fabrika sevkiyatından sonra herhangi bir süsleme veya kaplama uygulanmasını, Madde 14.9'daki hâl dışında yasaklar. Madde 14.9 (EN s.107) korozyona dayanıklı kaplamanın tedarikçi tarafından ve EN 12259-1'e uygun olarak uygulanmasını şart koşar; ayrıca korozyon önleyici işlem sprinkler ampullerine uygulanmamalıdır.

Bakır boru kullanırken galvanik korozyon için ne der?

Madde 17.1.9 (EN s.113): bakır-çelik birleşimleri paslanmaz çelik cıvatalarla flanşlı yapılmalı, boru sahada bükülmemeli ve galvanik korozyondan kaçınmak için önlem alınmalıdır. Madde 17.2.1 (EN s.113) ayrıca bakır boru askılarının temas korozyonunu önleyecek, yeterli elektriksel direnci olan uygun bir astarla donatılmasını ister.

Kaynakça

Kaynaklar & Uyarı

Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.

FS

Fatih Selvi

Makina mühendisi ve yazılım geliştirici. 16+ yıl mekanik tesisat ve yangın tesisatı deneyimi. NFPA 13/14/20/25 ve BYKHY uzmanı.