Sprinkler yerleşiminin iki bağımsız kısıtı vardır: sprinkler başına düşen alan ve sprinklerler arası mesafe. TS EN 12845+A2:2026 bu iki kısıtı Madde 12.2 altında iki tabloya ayırır - sidewall dışı sprinklerler için Tablo 19, sidewall sprinklerler için Tablo 20. Her ikisi de aynı anda sağlanmak zorundadır. Kaynak: TS EN 12845+A2:2026, Madde 12.2, Tablo 19-20, EN s.70-71 (TSE s.73-74).
1. Tablo 19: Sidewall dışındaki sprinklerler
Madde 12.2 (EN s.70) şöyle der: "Sprinkler başına azami koruma alanı, sidewall sprinklerler dışındaki sprinklerler için Tablo 19'a, sidewall sprinklerler için Tablo 20'ye göre belirlenmelidir." Tablonun NOT'u, Şekil 8'de örnekler verildiğini ve S ile D boyutlarının karşılıklı düzlemlerdeki sprinklerler arası mesafe olduğunu belirtir.
| Tehlike sınıfı | Sprinkler başına azami alan (m²) | Standart yerleşim S ve D (m) | Şaşırtmalı yerleşim S (m) | Şaşırtmalı yerleşim D (m) |
|---|---|---|---|---|
| LH | 21,0 | 4,6 | 4,6 | 4,6 |
| OH | 12,0 | 4,0 | 4,6 | 4,0 |
| HHP ve HHS | 9,0 | 3,7 | 3,7 | 3,7 |
Kaynak: Tablo 19, Madde 12.2, EN s.70 (TSE s.73).
Dikkat edilecek nokta: OH satırında şaşırtmalı yerleşim S yönünde 4,6 m'ye çıkmaya izin verir ama D yönünde 4,0 m sınırı korunur; alan sınırı yine 12,0 m²'dir. Yani 4,6 x 4,0 = 18,4 m² geometrik olarak mümkün olsa da alan sınırı bunu 12,0 m²'ye çeker. Her iki kısıt da aynı anda sağlanmalıdır.
2. Tablo 20: Sidewall sprinklerler
Sidewall yerleşiminde oda genişliği (w) ve oda uzunluğu (l) kural setinin bir parçasıdır:
| Tehlike sınıfı | Azami alan (m²) | Duvar boyunca sprinklerler arası (m) | Sprinklerden duvar sonuna (m) | Oda genişliği w (m) | Oda uzunluğu l (m) | Sıra sayısı | Yerleşim paterni |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| LH | 17,0 | 4,6 | 2,3 | w ≤ 3,7 | herhangi | 1 | tek hat |
| LH | 17,0 | 4,6 | 2,3 | 3,7 < w ≤ 7,4 | ≤ 9,2 | 2 | standart |
| LH | 17,0 | 4,6 | 2,3 | 3,7 < w ≤ 7,4 | > 9,2 | 2 | şaşırtmalı |
| LH | 17,0 | 4,6 | 2,3 | w > 7,4 | herhangi | 2 (bkz. NOT 1) | standart |
| OH | 9,0 | 3,4 (bkz. NOT 2) | 1,8 | w ≤ 3,7 | herhangi | 1 | tek hat |
| OH | 9,0 | 3,4 | 1,8 | 3,7 < w ≤ 7,4 | ≤ 6,8 | 2 | standart |
| OH | 9,0 | 3,4 | 1,8 | 3,7 < w ≤ 7,4 | > 6,8 | 2 | şaşırtmalı |
| OH | 9,0 | 3,4 | 1,8 | w > 7,4 | herhangi | 2 | standart (bkz. NOT 1) |
Kaynak: Tablo 20, Madde 12.2, EN s.71 (TSE s.74).
Tablonun dört notu:
- NOT 1: İlave bir veya daha fazla sıra çatı ya da tavan sprinkleri gereklidir.
- NOT 2: OH'taki 3,4 m değeri, tavanın en az 120 dakika yangın dayanımına sahip olması şartıyla 3,7 m'ye çıkarılabilir.
- NOT 3: Sprinkler deflektörleri tavanın 0,1 m ile 0,15 m altında ve duvardan yatayda 0,05 m ile 0,15 m arasında konumlandırılmalıdır.
- NOT 4: Tavanda, sprinklerin her iki yanında duvar boyunca 1,0 m ve duvara dik yönde 1,8 m uzanan bir kare içinde engel bulunmamalıdır.
Sidewall kullanımının kendisi sınırlıdır. Madde 14.2.3 (EN s.104) sidewall sprinklerlerin şu yerlere monte edilmesini yasaklar: HH tesisatları (koridor, kablo kanalı ve kolon koruması hariç), OH depolama alanları ve asma tavan üstü. Ayrıca "yalnızca düz tavanlar altına monte edilebilirler" der. Standart burada bir tavan yüksekliği ölçütü vermez.
3. Sprinklerler arası asgari mesafe
Madde 12.3 (EN s.72): sprinklerler 2 m'den küçük aralıklarla monte edilmez. Üç istisna:
- komşu sprinklerlerin birbirini ıslatmasını önleyecek düzenleme yapılması - bu, yaklaşık 200 mm x 150 mm perdelerle veya araya giren yapısal unsurlarla sağlanabilir;
- raflardaki ara seviye sprinklerler (bkz. Madde 12.5.3);
- yürüyen merdivenler ve merdiven boşlukları (bkz. Madde 12.4.11).
Standart sprinkler ile duvar arasında bir asgari mesafe koymaz; Madde 12.4.1 yalnızca azami duvar mesafesini düzenler.
4. Duvarlara azami mesafe
Madde 12.4.1 (EN s.72) sprinklerin duvar ve bölmelere azami mesafesini, aşağıdakilerin en küçüğü olarak tanımlar:
- standart yerleşim için 2,0 m;
- şaşırtmalı yerleşim için 2,3 m;
- tavan veya çatı açık aşıklı ise ya da mertekler açıktaysa 1,5 m;
- açık cepheli binaların açık yüzünden 1,5 m;
- dış duvarlar yanıcı malzemeden ise 1,5 m;
- dış duvarlar metal ise (yanıcı kaplama veya yalıtım malzemeleri ile ya da olmadan) 1,5 m;
- Tablo 19 ve Tablo 20'de verilen azami mesafenin yarısı.
Yani OH standart yerleşimde tablo mesafesi 4,0 m ise yarısı 2,0 m'dir ve bu değer 2,0 m üst sınırıyla çakışır. LH'te tablo mesafesi 4,6 m ise yarısı 2,3 m'dir, ama standart yerleşimde 2,0 m üst sınırı daha küçük olduğu için 2,0 m geçerlidir. Şaşırtmalı LH yerleşiminde 2,3 m ile 2,3 m çakışır.
5. Deflektör altında bırakılacak serbest hacim
Alan ve mesafe kısıtlarının yanı sıra düşey bir kısıt vardır. Madde 12.1.2 (EN s.70) çatı ve tavan sprinklerlerinin deflektörünün altında asgari şu serbest boşluğun korunmasını ister:
| Tehlike sınıfı | Sprinkler tipi | Asgari serbest boşluk |
|---|---|---|
| LH ve OH | flat spray | 0,3 m |
| LH ve OH | diğer tüm hâller | 0,5 m |
| HHP ve HHS | - | 1,0 m |
Kaynak: Madde 12.1.2, EN s.70 (TSE s.73).
6. Deflektörün tavana mesafesi
Madde 12.4.2 (EN s.72): sprinklerler yanıcı tavanların alt yüzünün 0,3 m'sinden, Euroclass A1 veya A2 (ya da mevcut ulusal sınıflandırma sistemlerinde eşdeğeri) çatı/tavanların 0,45 m'sinden daha aşağıya monte edilmez. Mümkün olduğunda deflektör tavanın veya çatının 0,075 m ile 0,15 m altına yerleştirilir; ceiling, flush veya recessed sprinkler kullanıldığında bu kural uygulanmaz. 0,3 m ve 0,45 m azami mesafelerinin kullanılmasının kaçınılmaz olduğu hâllerde ilgili alan mümkün olduğunca küçük tutulur.
7. Alanı bozan unsurlar: kanallar, platformlar, kolonlar, boşluklar
Tablo 19/20 düz tavan varsayar. Yapısal veya tesisat unsurları alan hesabını değiştirir:
Platform, kanal, ısıtma paneli, galeri, yürüme yolu vb. (Madde 12.4.10, EN s.76-77). Aşağıdakilerin altına sprinkler monte edilir:
- a) dikdörtgen, 0,8 m'den geniş ve komşu duvar veya bölmelere 0,15 m'den yakın;
- b) dikdörtgen ve 1,0 m'den geniş;
- c) dairesel, çapı 1,0 m'den büyük ve komşu duvar veya bölmelere 0,15 m'den yakın;
- d) dairesel ve çapı 1,2 m'den büyük.
Kolonlar (Madde 12.4.9, EN s.76). Çatı veya tavan sprinkleri bir kolonun bir yüzüne 0,6 m'den yakınsa, kolonun karşı tarafına ve kolondan 2 m içinde başka bir sprinkler monte edilir.
Yürüyen merdiven ve merdiven boşlukları (Madde 12.4.11, EN s.77). Tavandaki açıklığın çevresinde sprinkler sayısı artırılır; sprinklerler birbirinden 2 m'den uzak ve 1,5 m'den yakın olmaz. Yapı tasarımı (ör. kirişler) nedeniyle 1,5 m asgari mesafe korunamıyorsa, komşu sprinklerlerin birbirini ıslatamaması şartıyla daha küçük aralık kullanılabilir. Sprinklerler ile tavandaki açıklık arasındaki yatay mesafe 0,5 m'yi aşmaz. Bu sprinklerler tavanın geri kalanının koruması için gereken sprinkler başına asgari debiyi sağlayabilmelidir. Hidrolik hesap amacıyla yalnız açıklığın uzun kenarındaki sprinklerlerin dikkate alınması yeterlidir.
Gizli hacimler (Madde 5.4, EN s.30). Çatı ve döşemedeki gizli hacmin yüksekliği - çatının alt yüzü ile asma tavanın üstü arasında ya da döşeme ile yükseltilmiş döşemenin altı arasında ölçülerek - 0,8 m'yi aşıyorsa bu hacimler sprinklerle korunur. 0,8 m'yi aşmıyorsa, yalnızca yanıcı malzeme içeriyorlarsa veya yanıcı malzemeyle inşa edilmişlerse korunur; 250 V altı, tek fazlı ve kablo tavası başına en fazla 15 kablo olan elektrik kablolarına izin verilir. Gizli hacimdeki koruma, ana tehlike sınıfı LH ise LH, diğer bütün hâllerde OH1 olur.
Asma açık hücreli tavanlar (Madde 12.4.14, EN s.77). LH ve OH tesisatlarının altında, dört koşulun tamamı sağlanırsa kullanılabilir: tavanın toplam plan açık alanı (aydınlatma armatürleri dâhil) tavan plan alanının %70'inden az olmayacak; tavan açıklıklarının asgari boyutu 0,025 m'den veya asma tavanın derinliğinden (hangisi büyükse) az olmayacak; tavanın ve üstündeki ekipmanın yapısal bütünlüğü sprinkler çalışmasından etkilenmeyecek; tavanın altında depolama alanı olmayacak. Bu hâlde sprinklerler tavanın üstüne monte edilir; tavan üstünde sprinkler aralığı 3 m'yi aşmaz ve deflektör ile asma tavanın üst yüzü arasındaki düşey mesafe flat spray dışındaki sprinklerler için 0,8 m'den, flat spray için 0,3 m'den az olmaz.
8. Alan sınırından sprinkler sayısına
Tablo 19 sprinkler başına azami alanı verir, operasyon alanı ise Tablo 3'ten gelir. İkisinin bölümü, hesaba girecek asgari sprinkler sayısını verir.
Örnek: OH3, yaş sistem. Tablo 3 (Madde 7.1, EN s.36) 5,0 mm/dk yoğunluk ve 216 m² operasyon alanı verir. Tablo 19'a göre OH'ta sprinkler başına azami alan 12,0 m²'dir. Alan tam kapasiteyle doldurulursa 216 / 12,0 = 18 sprinkler. Sprinkler başına gerçek alan 9,0 m² ise 216 / 9,0 = 24 sprinkler hesaba girer.
Hidrolik hesapta esas alınan yoğunluk tanımı Madde 13.4.1'dedir (EN s.98): deşarj yoğunluğu, birbirine en yakın dört sprinklerden gelen toplam debinin (l/dk) bu dört sprinklerin kapladığı alana (m²) bölümüdür. Açık bağlantılı sprinkler sayısı dörtten az ise, herhangi bir sprinklerden gelen debinin en düşük değeri o sprinklerin kapladığı alana bölünür. Her sprinklerin kapladığı alan, komşu sprinklerleri birleştiren doğruya dik ve tam ortasından geçen merkez çizgileriyle, ve korunan alanın sınırı ya da en yakın sprinklere olan mesafenin yarısından hangisi büyükse onunla tanımlanır (Şekil 22).
Sık Sorulan Sorular
EN 12845'te sprinkler başına maksimum koruma alanı kaç m²?
TS EN 12845+A2:2026 Tablo 19 (Madde 12.2, EN s.70): sidewall dışındaki sprinklerler için LH 21,0 m², OH 12,0 m², HHP ve HHS 9,0 m². Sidewall sprinklerler için Tablo 20 (EN s.71) LH 17,0 m² ve OH 9,0 m² verir; sidewall HH tesisatlarında koridor, kablo kanalı ve kolon koruması dışında kullanılamaz (Madde 14.2.3).
Standart ve şaşırtmalı (staggered) yerleşimde S ve D mesafeleri nedir?
Tablo 19 (EN s.70): LH'de standart yerleşimde S ve D 4,6 m; şaşırtmalıda S 4,6 m ve D 4,6 m. OH'ta standart 4,0 m; şaşırtmalıda S 4,6 m ve D 4,0 m. HHP ve HHS'te standart 3,7 m; şaşırtmalıda S 3,7 m ve D 3,7 m.
Sprinklerin duvara azami mesafesi nasıl bulunur?
Madde 12.4.1 (EN s.72) şu değerlerin en küçüğünü ister: standart yerleşimde 2,0 m; şaşırtmalı yerleşimde 2,3 m; tavan/çatı açık aşıklı veya mertekler açıkta ise 1,5 m; açık cepheli binaların açık yüzünden 1,5 m; dış duvarlar yanıcı malzeme ise 1,5 m; dış duvarlar metal ise (yanıcı kaplama/yalıtım ile veya olmadan) 1,5 m; ve Tablo 19 ile Tablo 20'de verilen azami mesafenin yarısı.
İki sprinkler birbirine en az ne kadar yakın olabilir?
Madde 12.3 (EN s.72): sprinklerler 2 m'den küçük aralıklarla monte edilmez. Üç istisna vardır: komşu sprinklerlerin birbirini ıslatmasını önleyecek düzenleme yapılması (ör. yaklaşık 200 mm x 150 mm perdeler veya araya giren yapısal unsurlar), raflardaki ara seviye sprinklerler (Madde 12.5.3) ve yürüyen merdiven ile merdiven boşlukları (Madde 12.4.11).
Kanal ve platform altına ne zaman ek sprinkler gerekir?
Madde 12.4.10 (EN s.76-77) dört koşul sayar: dikdörtgen ve 0,8 m'den geniş olup komşu duvar veya bölmelere 0,15 m'den yakın; dikdörtgen ve 1,0 m'den geniş; dairesel, çapı 1,0 m'den büyük olup komşu duvar/bölmelere 0,15 m'den yakın; dairesel ve çapı 1,2 m'den büyük. Koşulsuz bir 0,8 m eşiği yoktur.
216 m² operasyon alanında kaç sprinkler hesaba girer?
OH3 için Tablo 3 (Madde 7.1, EN s.36) yaş/pre-action sistemde 5,0 mm/dk yoğunluk ve 216 m² operasyon alanı verir. Tablo 19'a göre OH'ta sprinkler başına azami alan 12,0 m² olduğundan, alanı sprinkler başına azami alanla doldurmak 216/12 = 18 sprinkler verir. Gerçek sayı fiili yerleşimin sprinkler başına düşen alanına bağlıdır; Madde 13.4.1 (EN s.98) yoğunluğu en yakın dört sprinklerin toplam debisinin kapladıkları alana bölümü olarak tanımlar.
Kaynakça
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 5.4 Gizli hacimlerin korunması (EN s.30 / TSE s.33)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 7.1, Tablo 3 LH, OH ve HHP tasarım kriterleri (EN s.35-36 / TSE s.38-39)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.1.2 Deflektör altı serbest boşluk (EN s.70 / TSE s.73)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.2, Tablo 19 (EN s.70 / TSE s.73)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.2, Tablo 20 (EN s.71 / TSE s.74)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.3 Sprinklerler arası asgari mesafe (EN s.72 / TSE s.75)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.4.1 Duvarlara azami mesafe (EN s.72 / TSE s.75)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.4.2 Tavana mesafe (EN s.72 / TSE s.75)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.4.9 Kolonlar (EN s.76 / TSE s.79)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.4.10 Platformlar, kanallar vb. (EN s.76-77 / TSE s.79-80)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.4.11 Yürüyen merdiven ve merdiven boşlukları (EN s.77 / TSE s.80)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.4.14 Asma açık hücreli tavanlar (EN s.77-78 / TSE s.80-81)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 13.4.1 Tasarım yoğunluğu, Şekil 22 (EN s.98-99 / TSE s.101-102)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 14.2.3 Sidewall patern (EN s.104 / TSE s.107)
Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.