Kısa cevap: TS EN 12845+A2:2026 Madde 10.2 (EN s.57): iki pompa kurulduğunda her biri bağımsız olarak belirtilen debi ve basınçları sağlayabilmelidir. Üç pompa kurulduğunda her bir pompa belirtilen basınçta belirtilen debinin en az %50'sini sağlayabilmelidir. Ayrıca pompa setlerinin karakteristik eğrileri uyumlu olmalı ve tüm olası debilerde paralel çalışabilmelidir.

Sprinkler pompası, sistemin tek aktif bileşenidir; geri kalan her şey pasiftir. TS EN 12845+A2:2026 pompaları Madde 10 altında toplar ve A2 tadilatı ile pompa setlerinin EN 17451'e uygun olmasını şart koşar (Madde 10.1, EN s.57). Bu yazı Madde 10'un tasarımı bağlayan hükümlerini, özellikle çoklu pompa düzenini ele alır. Kaynak: TS EN 12845+A2:2026, Madde 10, EN s.57-66 (TSE s.60-69).

1. Çoklu pompa düzeni (Madde 10.2)

Madde 10.2 (EN s.57) dört cümlelik bir maddedir ve dört bağımsız kural içerir:

  1. Uyumlu eğri: Pompa setleri uyumlu karakteristik eğrilere sahip olmalı ve tüm olası debilerde paralel çalışabilmelidir.
  2. İki pompa hâli: İki pompa kurulduğunda, her biri bağımsız olarak belirtilen debi ve basınçları sağlayabilmelidir. Yani 2 x %100 yedeklilik.
  3. Üç pompa hâli: Üç pompa kurulduğunda, her bir pompa belirtilen basınçta belirtilen debinin en az %50'sini sağlayabilmelidir.
  4. Tahrik çeşitliliği: Superior veya duplicate bir su kaynağında birden fazla pompa kurulduğunda, bunlardan en fazla biri elektrik motoru ile tahrik edilebilir.

Dördüncü kural, ikiz kaynak mantığının pompa tarafındaki karşılığıdır: elektrik kesintisinin her iki pompayı birden devre dışı bırakmasını engeller. Madde 9.6.3 (EN s.56) duplicate su kaynağını "her biri diğerinden bağımsız iki tekli su kaynağı" olarak tanımlar ve her birinin Madde 7'deki basınç-debi karakteristiklerine uymasını ister.

Saha notu: üç pompalı düzende her pompanın %50 vermesi, tam debiyi elde etmek için iki pompanın eşzamanlı çalışmasını gerektirir. Bu da paralel çalışma uyumunu (1. kural) üç pompalı düzende iki pompalıya göre daha kritik hâle getirir.

2. Pompa odası (Madde 10.3)

Konu Hüküm Kaynak
Yangın dayanımı En az 60 dakika; yangın korumasından başka amaçla kullanılmaz Madde 10.3.1, EN s.57
Konum (tercih sırasıyla) a) ayrı bina; b) sprinkler korumalı binaya bitişik, dışarıdan doğrudan girişli bina; c) sprinkler korumalı bina içinde dışarıdan doğrudan girişli kompartıman Madde 10.3.1, EN s.57
Sprinkler koruması Pompa seti kompartımanları sprinklerle korunur Madde 10.3.2, EN s.58
Sıcaklık Elektrikli pompa setleri için ≥ 4 °C; dizel pompa setleri için ≥ 10 °C Madde 10.3.3, EN s.58
Havalandırma Dizel pompa seti kompartımanlarına tedarikçi tavsiyelerine uygun yeterli havalandırma Madde 10.3.4, EN s.58

Madde 10.3.2 ayrıntılı bir alternatif verir: pompa kompartımanı ayrıysa, sprinkler korumasını tesis içindeki kontrol vana setlerinden sağlamak pratik olmayabilir. Bu hâlde koruma, pompanın çıkış çek vanasının mansabındaki en yakın erişilebilir noktadan, açık konumda emniyete alınmış bir tali durdurma vanası ve EN 12259-5'e uygun bir su akış detektörü üzerinden sağlanabilir; detektör sprinklerlerin çalıştığını görsel ve sesli olarak bildirir. Alarm ekipmanı ya kontrol vanalarında ya da güvenlik kulübesi gibi sorumlu personelin bulunduğu bir yerde kurulur. Alarmın pratik testi için akış alarmının mansabına 15 mm anma çapında bir drenaj ve test vanası takılır.

3. Su sıcaklığı sınırı (Madde 10.4)

Madde 10.4 (EN s.58) ayrı bir başlıktır ve iki değeri verir:

4. Vanalar ve aksesuarlar (Madde 10.5)

Madde 10.5 (EN s.58) pompa çevresindeki armatürleri düzenler:

5. Emiş şartları (Madde 10.6)

Madde 10.6.1 (EN s.59) pozitif emiş yükünü tercih eder:

Emiş borusu çapları:

Emiş şartı Asgari çap Azami hız (azami talep debisinde) Ek kısıt Kaynak
Pozitif yük 65 mm 1,8 m/s Birden fazla pompa setinde emiş boruları ancak her pompa setinin diğeri bakıma alındığında çalışmaya devam etmesini sağlayacak durdurma vanaları varsa birbirine bağlanabilir Madde 10.6.2.2, EN s.59-60
Emiş kaldırma 80 mm 1,5 m/s Birden fazla pompa setinde emiş boruları birbirine bağlanmaz; düşük su seviyesinden pompa eksen hattına yükseklik 3,2 m'yi aşmaz; emiş borusunun en alçak noktasına bir dip klapesi takılır Madde 10.6.2.3, EN s.60

NPSH şartı A2 ile netleştirilmiştir (Madde 10.6.2.1, EN s.59): emiş borusu, vanalar ve bağlantı parçaları dâhil, Tablo 14'te gösterilen azami pompa seti debisinde ve EN 17451'e göre, mevcut NPSH'in (azami öngörülen su sıcaklığında hesaplanan) gerekli NPSH'i en az 1 m aşmasını sağlayacak şekilde tasarlanır. Ayrıca pompa emişi en az iki çap uzunluğunda düz veya konik bir boruya bağlanır; konik borunun üst yüzü yatay ve toplam dâhil açısı 20°'yi aşmayacaktır. Emiş borusu yatay olarak ya da pompaya doğru sürekli hafif yükselen şekilde döşenir; böylece hava kilitlenmesi önlenir.

Tablo 14: Pompa basınç ve debi değeri

Boru tesisatı Tehlike sınıfı Pompa anma debisi Pompa giriş şartı
Ön hesaplı LH/OH Tablo 6'daki basınç ve debi şartları Tanklar için, su beslemesi düşük su seviyesinde (Şekil 4'teki X)
Ön hesaplı HH Basınç ve Tablo 7'den gereken debinin 1,4 katı Booster pompalar için, asgari şehir şebekesi basıncıyla
Tam hesaplı Tümü En elverişli alan için gereken azami basınç ve debi -

Kaynak: Tablo 14, Madde 10.6.2.1, EN s.59 (TSE s.62).

1,4 çarpanı burada HH ön hesaplı sistemlerde pompanın anma debisi için geçer; aynı 1,4 çarpanı Madde 8.5.1 d)'de (EN s.44) debimetre kapasitesi için de kullanılır. TS EN 12845+A2'de "%140 debide en az %70 (veya %65) basınç" biçiminde bir pompa eğrisi kabul kriteri yoktur.

Priming (yağmalama) düzeni

Emiş kaldırma şartlarında her pompa setine ayrı bir otomatik priming düzeni takılır (Madde 10.6.2.4, EN s.60). Düzen, pompadan yüksek seviyede bir tank ve tanktan pompanın basma tarafına eğimli bir boru bağlantısından oluşur; bu bağlantıya bir çek vana takılır. Tank, pompa seti içindeki pompa ve emiş boru tesisatı - dip klapesinden kaçak olsa bile - sürekli su dolu tutulur. Tanktaki su seviyesi normal seviyenin 2/3'üne düşerse pompa çalışmalıdır; alternatif olarak, derhâl müdahale sağlayacak sürekli görevli bir mahalle alarm gönderilir.

Tehlike sınıfı Asgari tank kapasitesi Asgari priming borusu çapı
LH 100 litre 25 mm
OH, HHP ve HHS 500 litre 50 mm

Kaynak: Tablo 15, Madde 10.6.2.4, EN s.62 (TSE s.65).

Basınç idame (jokey) pompası

Madde 10.6.2.5 (EN s.60): basınç idame pompası, ana pompa setlerinden birinin gereksiz yere çalışmasını önlemek ya da dalgalanan basınçlı şehir şebekesi gibi kaynaklarda kontrol vana setleri üstündeki sistem basıncını korumak için kurulabilir. NOT'ta bazı su idarelerinin şehir şebekesi bağlantılı sistemlerde basınç idame pompasına izin vermeyebileceği belirtilir.

Bağlayıcı kısıt şudur: basınç idame pompası, tek bir açık sprinkler için yeterli debi ve basıncı sağlayamayacak ve böylece ana pompa set(ler)inin çalışmasını engelleyemeyecek şekilde boyutlandırılır ve düzenlenir. Negatif emişle kurulan basınç idame pompalarında emiş borusu ve bağlantı parçaları ana pompanınkilerden bağımsız olmalıdır.

6. Performans karakteristikleri (Madde 10.7)

Tablo 16: Ön hesaplı LH ve OH sistemler için asgari pompa karakteristiği

Pompa setleri depo tankından su alıyorsa, seçilen pompa seti Tablo 16'daki karakteristiğe uymalıdır (Madde 10.7.1, EN s.62). Tablo her sınıf için üç nokta verir: anma değerleri ve iki karakteristik nokta.

Tehlike sınıfı h (kontrol vana seti üstü sprinkler yüksekliği) Anma bar / l/dk Karakteristik-1 bar / l/dk Karakteristik-2 bar / l/dk
LH (yaş veya pre-action) h ≤ 15 m 1,5 / 300 3,7 / 225 -
LH 15 < h ≤ 30 m 1,8 / 340 5,2 / 225 -
LH 30 < h ≤ 45 m 2,3 / 375 6,7 / 225 -
OH1 yaş veya pre-action h ≤ 15 m 1,2 / 900 2,2 / 540 2,5 / 375
OH1 yaş veya pre-action 15 < h ≤ 30 m 1,9 / 1 150 3,7 / 540 4,0 / 375
OH1 yaş veya pre-action 30 < h ≤ 45 m 2,7 / 1 360 5,2 / 540 5,5 / 375
OH1 kuru/alternate; OH2 yaş veya pre-action h ≤ 15 m 1,4 / 1 750 2,5 / 1 000 2,9 / 725
OH1 kuru/alternate; OH2 yaş veya pre-action 15 < h ≤ 30 m 2,0 / 2 050 4,0 / 1 000 4,4 / 725
OH1 kuru/alternate; OH2 yaş veya pre-action 30 < h ≤ 45 m 2,6 / 2 350 5,5 / 1 000 5,9 / 725
OH2 kuru/alternate; OH3 yaş veya pre-action h ≤ 15 m 1,4 / 2 250 2,9 / 1 350 3,2 / 1 100
OH2 kuru/alternate; OH3 yaş veya pre-action 15 < h ≤ 30 m 2,0 / 2 700 4,4 / 1 350 4,7 / 1 100
OH2 kuru/alternate; OH3 yaş veya pre-action 30 < h ≤ 45 m 2,5 / 3 100 5,9 / 1 350 6,2 / 1 100
OH3 kuru/alternate; OH4 yaş veya pre-action h ≤ 15 m 1,9 / 2 650 3,0 / 2 100 3,5 / 1 800
OH3 kuru/alternate; OH4 yaş veya pre-action 15 < h ≤ 30 m 2,4 / 3 050 4,5 / 2 100 5,0 / 1 800
OH3 kuru/alternate; OH4 yaş veya pre-action 30 < h ≤ 45 m 3,0 / 3 350 6,0 / 2 100 6,5 / 1 800

Kaynak: Tablo 16, Madde 10.7.1, EN s.62-63 (TSE s.65-66). NOT 1: gösterilen basınçlar kontrol vana set(ler)inde ölçülen değerlerdir. NOT 2: gösterilen yükseklikleri aşan binalarda, pompa karakteristiğinin Madde 7.3.1'de belirtilen debi ve basınçları sağlamaya yeterli olduğu kanıtlanmalıdır.

HHP ve HHS, tam hesaplı sistemler, boosted şebeke

Basınç şalterleri ve start/stop mantığı

Otomatik durdurma yoktur. Bu, EN 12845'in en kesin hükümlerinden biridir ve otomasyon tasarımında doğrudan karşılığı olur.

7. Tahrik tipine özgü hükümler

Elektrikli pompa setleri (Madde 10.8, EN s.64-65):

Dizel pompa setleri (Madde 10.9, EN s.65-66): A2 ile bu madde büyük ölçüde EN 17451'e devredilmiştir. Dizel tahrikli pompa setleri ve yardımcı ekipmanı EN 17451'e uygun olacak; pompa dairesinde her zaman, dizel pompa setini üretici tarafından belirtilen sınırlar içinde ve EN 17451'e göre çalıştırmaya yetecek temiz hava bulunacaktır (10.9.1). Madde 10.9.2 dört durumun hem yerel olarak hem de sorumlu personel bulunan bir mahalde ikaz lambalarıyla gösterilmesini ister: pompa çalışıyor, çalışma arızası, ortak arızalar, otomatik mod kapalı. Saha devreye alma testi EN 17451'e göre yapılır (10.9.3).

8. Pompanın bakım programındaki yeri

Periyot İşlem Kaynak
Haftalık Otomatik pompa seti çalıştırma testi: dizelde yakıt ve yağ seviyeleri; başlatma tertibatındaki su basıncının düşürülmesi; pompa çalıştığında başlatma basıncının kontrol ve kaydı; dizelde yağ basıncı ve açık devre soğutmada soğutma suyu akışı Madde 20.2.2.4, EN s.119
Haftalık Dizel motor yeniden çalıştırma testi: motor 20 dk (veya tedarikçinin önerdiği süre) çalıştırılır, durdurulur ve derhâl elle başlatma düğmesiyle yeniden çalıştırılır Madde 20.2.2.5, EN s.119
Üç aylık Her su kaynağı sistemdeki her kontrol vana seti ile test edilir; varsa pompa(lar) otomatik olarak çalışmalı ve ilgili debideki besleme basıncı Madde 10'a göre uygun değerden az olmamalıdır Madde 20.3.2.5, EN s.121
Yıllık Her su kaynağı pompa seti tam yük şartında test edilir (test hattı bağlantısı pompa seti çıkış çek vanasının mansabına bağlanarak) ve plaka üzerinde yazan basınç/debi değerlerini vermelidir Madde 20.3.4.2.1, EN s.122
Yıllık Dizel çalışma arızası (failed-to-start) alarmı Madde 10.9.7.2'ye uygunluk için test edilir; testten hemen sonra motor elle başlatma sistemiyle çalıştırılır Madde 20.3.4.3, EN s.122
Yıllık Pompa seti emiş süzgeçleri ile çökeltme bölmesi ve elekleri muayene edilir ve gerektiğinde temizlenir Madde 20.3.4.5, EN s.122

Sık Sorulan Sorular

EN 12845'te iki veya üç pompa kurulduğunda her birinin kapasitesi ne olmalı?

TS EN 12845+A2:2026 Madde 10.2 (EN s.57): iki pompa kurulduğunda her biri bağımsız olarak belirtilen debi ve basınçları sağlayabilmelidir. Üç pompa kurulduğunda her bir pompa belirtilen basınçta belirtilen debinin en az %50'sini sağlayabilmelidir. Ayrıca pompa setlerinin karakteristik eğrileri uyumlu olmalı ve tüm olası debilerde paralel çalışabilmelidir.

Kaç pompa elektrik motorlu olabilir?

Madde 10.2 (EN s.57): superior veya duplicate bir su kaynağında birden fazla pompa kuruluyorsa, bunlardan en fazla biri elektrik motoru ile tahrik edilebilir.

Sprinkler pompası otomatik olarak durabilir mi?

Hayır. Madde 10.7.5.2 (EN s.63) açıktır: 'Pompa bir kez çalıştıktan sonra, elle durdurulana kadar çalışmaya devam etmelidir.' Aynı madde başlatma eşiklerini de verir: ilk pompa seti, ana hattaki basınç kapalı vana basıncı p'nin 0,8p değerinden aşağı düşmeden otomatik olarak çalışmalı; iki pompa seti varsa ikincisi basınç 0,6p değerinin altına düşmeden devreye girmelidir.

Pompa odası için hangi şartlar var?

Madde 10.3.1 (EN s.57): pompa setleri en az 60 dakika yangın dayanımlı, yangın korumasından başka amaçla kullanılmayan bir kompartımanda barındırılır. Tercih sırası: ayrı bina; sprinkler korumalı binaya bitişik ve dışarıdan doğrudan girişi olan bina; sprinkler korumalı bina içinde dışarıdan doğrudan girişi olan kompartıman. Madde 10.3.2 kompartımanın sprinklerle korunmasını, Madde 10.3.3 elektrikli pompa setleri için en az 4 °C ve dizel için 10 °C tutulmasını ister.

Pompaya giren suyun sıcaklık sınırı nedir?

Madde 10.4 (EN s.58): su besleme sıcaklığı 40 °C'yi aşmamalıdır. Dalgıç (submersible) pompa setleri kullanıldığında, motorun 40 °C'ye kadar uygunluğu kanıtlanmadıkça su sıcaklığı 25 °C'yi aşmamalıdır.

Jokey (basınç idame) pompası nasıl boyutlandırılır?

Madde 10.6.2.5 (EN s.60): basınç idame pompası, tek bir açık sprinkler için yeterli debi ve basıncı sağlayamayacak ve böylece ana pompa setlerinin çalışmasını engelleyemeyecek şekilde boyutlandırılmalı ve düzenlenmelidir. Negatif emişli kurulumda, emiş borusu ve bağlantı parçaları ana pompanınkilerden bağımsız olmalıdır.

Kaynakça

Kaynaklar & Uyarı

Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.

FS

Fatih Selvi

Makina mühendisi ve yazılım geliştirici. 16+ yıl mekanik tesisat ve yangın tesisatı deneyimi. NFPA 13/14/20/25 ve BYKHY uzmanı.