Termal duyarlılık, sprinklerin ısı algılama elemanının ne kadar hızlı çalıştığını belirler ve mühendislik literatüründe RTI (Response Time Index) ile ifade edilir. Ancak burada kaynak ayrımını net yapmak gerekir: TS EN 12845+A2:2026 RTI için sayısal bir sınır vermez. Standart duyarlılık sınıflarını EN 12259-1'e havale eder ve kendi tarafında yalnızca hangi sınıfın nerede kullanılacağını düzenler. Bu yazı standardın kendi söylediğiyle sınırlıdır. Kaynak: TS EN 12845+A2:2026, Madde 14.5, Tablo 38, EN s.106 (TSE s.109).
1. Standardın RTI hakkında söylediği tek şey
Madde 14.5.1'in NOT'u (EN s.106) aynen şöyledir:
Sprinkler tiplerinin çoğu, azalan duyarlılık sırasına göre aşağıdakilerden biri olarak derecelendirilir (bkz. EN 12259-1): - quick response; - special response; - standard response 'A'.
Bu kadardır. Sıralama verilir, sayı verilmez. RTI eşik değerleri (ör. m^0,5 s^0,5 cinsinden sınırlar) EN 12259-1'in konusudur ve bu yazının kaynak setinde yer almamaktadır. Dolayısıyla bir projede "RTI ≤ X olmalı" biçiminde bir şart yazılacaksa, dayanak EN 12845 değil EN 12259-1 veya üretici belgesi olmak zorundadır.
2. Tablo 38: Hangi duyarlılık nerede kullanılır
Madde 14.5.1 (EN s.106) tek cümlelik bir kural ve bir tablodan oluşur: "Farklı duyarlılıklardaki sprinklerler Tablo 38'e uygun olarak kullanılmalıdır."
| Duyarlılık derecesi | Raf içi (In-rack) | Raf içi sprinklerlerin üstündeki tavan | Kuru sistemler / Pre-action Tip A | Diğer tüm hâller |
|---|---|---|---|---|
| Standard 'A' | Hayır | Evet | Evet | Evet |
| Special | Hayır | Evet | Evet | Evet |
| Quick | Evet | Evet | Hayır | Evet |
Kaynak: Tablo 38, Madde 14.5.1, EN s.106 (TSE s.109).
Tablodan çıkan üç kesin sonuç:
- Raf içi sprinklerler quick response olmak zorundadır. Standard 'A' ve Special sütunda "Hayır"dır.
- Kuru sistemler ve pre-action Tip A tesisatlarda quick response kullanılamaz. Bu mantıklıdır: bu sistemlerde başlığın açılmasıyla su gelmesi arasında gecikme vardır (Tablo 18: LH için 90 s, OH ve HH için 60 s; Madde 11.2.2, EN s.67), erken açılan çok sayıda başlık bu gecikmeyi kötüleştirir.
- Tavanda üç sınıfa da izin verilir. "Diğer tüm hâller" ve "raf içi sprinklerlerin üstündeki tavan" sütunlarında üçü de "Evet"tir. Tavanda quick response'u yasaklayan veya caydıran bir hüküm Tablo 38'de yoktur.
3. Tavan ile raf içi arasındaki hiyerarşi kuralı
Tablo 38'in izin verdiğinin ötesinde, Madde 14.5.1 bir sıralama kuralı koyar:
Sprinklerler raflarda bulunduğunda, tavandaki sprinklerler raflardaki sprinklerlere eşit veya daha yavaş tepkili bir duyarlılığa sahip olmalıdır. Madde 14.5.1, EN s.106
Raf içi zaten quick olmak zorunda olduğuna göre (Tablo 38), tavandaki sprinkler quick, special veya standard 'A' olabilir - üçü de "quick'e eşit veya daha yavaş" şartını sağlar. Kuralın amacı ters durumu engellemektir: tavanın raf içinden daha hızlı açılması. Tavan önce açılırsa, tavandan inen su perdesi yükselen sıcak gazları soğutur ve raf içi başlıkların açılmasını geciktirir; yangın raf içinde kontrolsüz büyür.
Tablo 38'in NOT'u ilgili bir uyarı ekler: mevcut bir sprinkler tesisatına yeni sprinklerler eklendiğinde, aşırı sayıda başlığın açılmasını önlemek için farklı duyarlılıkların etkisini dikkate almak gerekebilir.
4. Diğer tedbirlerle etkileşim (Madde 14.5.2)
Madde 14.5.2 (EN s.106) duyarlılığın korunmasını genel bir yükümlülük hâline getirir:
- Sprinkler sistemleri ile diğer tedbirler arasındaki olası etkileşim dikkate alınmalıdır. Sonuç olarak sprinkler sistemlerinin termal tepkisi engellenmemelidir.
- Diğer yangın güvenliği tedbirlerinin etkin çalışması sprinkler ekipmanının en etkin çalışmasına bağlı olabilir; bu durumlarda toplam yangın güvenliği tedbirleri zayıflatılmamalıdır. Yüksek Tehlike sistemleri söz konusu olduğunda bu hususa özellikle dikkat edilmelidir.
- Sprinkler sistemlerinin etkin çalışması yangının erken evrelerinde bastırılmasına veya kontrol altına alınmasına bağlıdır. Raflarda bulunanlar dışında sprinklerler normalde yangından gelen sıcak yanma gazlarının sprinklerlerin üzerinden yatay akışıyla çalışır. Dolayısıyla hiçbir şey bu yatay yanma gazı akışına müdahale etmemelidir.
Bu son cümle, Madde 14.8'deki rozet sarkma yasağının ve Madde 12.4.2'deki deflektör-tavan mesafesi kuralının ortak gerekçesidir.
5. Sıcaklık derecesi: duyarlılıktan bağımsız bir eksen
Duyarlılık (ne kadar hızlı) ile sıcaklık derecesi (hangi sıcaklıkta) ayrı parametrelerdir. Madde 14.4 (EN s.105):
Sprinklerler, öngörülen en yüksek ortam sıcaklığının 30 °C üstüne yakın, ancak ondan düşük olmayan bir sıcaklık derecesi ile seçilmelidir.
Havalandırılmayan gizli hacimlerde, çatı pencereleri veya cam çatılar altında vb. daha yüksek dereceli sprinkler takmak gerekebileceği de aynı maddede belirtilir.
Tablo 37b (EN s.105) anma çalışma sıcaklıklarına karşılık gelen renk kodlarını verir. Cam ampullü sprinklerlerde sıvı rengi: 57 turuncu, 68 kırmızı, 79 sarı, 93 yeşil, 100 yeşil, 121 mavi, 141 mavi, 163 leylak, 182 leylak, 204 siyah, 227 siyah, 260 siyah, 286 siyah, 343 siyah. Eriyebilir bağlantılı sprinklerlerde yoke kolu rengi sıcaklık aralığına göre: 57-77 renksiz, 80-107 beyaz, 121-149 mavi, 163-191 kırmızı, 204-246 yeşil, 260-302 turuncu, 320-343 siyah.
6. Quick response'un zorunlu olduğu tek yer: Ek F
Ek F "Sistem güvenilirliğini ve kullanılabilirliğini iyileştirmek için ilave tedbirler" başlığını taşır ve F.1'e göre ulusal mevzuatın gerektirdiği hâllerde uygulanır (EN s.143). F.4 "Sprinkler tipi ve duyarlılığı" şunu der:
Quick response sprinklerler kullanılmalıdır; ancak alanı 500 m²'den az olmayan veya yüksekliği 5 m'den az olmayan odalarda standard 'A' ve special response kullanılabilir. Madde F.4, EN s.143
Bu, standardın gövdesinde değil, şartlı uygulanan bir ekte yer alan tek quick response zorunluluğudur.
7. Tehlike sınıfı ile bağ: tasarım yoğunluğu ve K faktörü
Duyarlılık seçimi doğrudan tasarım yoğunluğunu değiştirmez; yoğunluk tehlike sınıfından gelir. Referans olması için Tablo 3'ten (Madde 7.1, EN s.36) birkaç satır:
| Tehlike sınıfı | Tasarım yoğunluğu (mm/dk) | Operasyon alanı, yaş veya pre-action (m²) | Operasyon alanı, kuru veya alternate (m²) |
|---|---|---|---|
| LH | 2,25 | 84 | İzin verilmez, OH1 kullanın |
| OH3 | 5,0 | 216 | 270 |
| HHP3 | 12,5 | 260 | 325 |
HHS'te yoğunluk ve alan Tablo 4'ten gelir; 12,5 mm/dk için operasyon alanı 260 m², 20,0 mm/dk ve üstünde 300 m²'dir (Madde 7.2.2, EN s.38).
Sprinkler tipi ve K faktörü ise Tablo 37a'dan (EN s.104) belirlenir: LH'te 2,25 mm/dk yoğunlukta conventional, spray, ceiling, flush, flat spray, recessed, concealed ve sidewall tipleri ile anma K faktörü 57; OH'ta 5,0 mm/dk yoğunlukta aynı tip listesiyle K 80 veya 115; HHP ve HHS tavan/çatı sprinklerlerinde yoğunluk ≤ 10 mm/dk ise conventional ve spray ile K 80, 115 veya 160, yoğunluk > 10 mm/dk ise K 115 veya 160; HHS yüksek istifli depolamada ara sprinklerler için conventional, spray ve flat spray ile K 80 veya 115.
Sık Sorulan Sorular
EN 12845 RTI için sayısal bir sınır veriyor mu?
Hayır. TS EN 12845+A2:2026 Madde 14.5.1'in NOT'u (EN s.106) yalnızca sprinkler tiplerinin azalan duyarlılık sırasıyla quick response, special response ve standard response 'A' olarak derecelendirildiğini söyler ve EN 12259-1'e atıf yapar. RTI için sayısal bir eşik TS EN 12845+A2 metninde bulunmamaktadır.
Tablo 38'e göre raf içinde hangi duyarlılık kullanılır?
Tablo 38 (Madde 14.5.1, EN s.106): raf içi (in-rack) sütununda yalnızca Quick 'Evet'tir; Standard 'A' ve Special 'Hayır'dır. Yani raf içi sprinklerler quick response olmak zorundadır.
Kuru ve pre-action Tip A sistemlerde quick response kullanılabilir mi?
Hayır. Tablo 38'in 'Dry systems / Pre-action Type A' sütununda Quick satırı 'Hayır'dır; Standard 'A' ve Special ise 'Evet'tir.
Raf içi sprinklerin üstündeki tavan sprinkleri hangi duyarlılıkta olur?
Madde 14.5.1 (EN s.106): sprinklerler raflarda bulunduğunda, tavandaki sprinklerler raflardaki sprinklerlere eşit veya daha yavaş tepkili bir duyarlılığa sahip olmalıdır. Tablo 38'in 'Ceiling above in-rack sprinklers' sütununda üç duyarlılık sınıfının üçü de 'Evet'tir; asıl kısıtı bu eşit-veya-daha-yavaş kuralı koyar.
Sprinkler sıcaklık derecesi nasıl seçilir?
Madde 14.4 (EN s.105): sprinklerler, öngörülen en yüksek ortam sıcaklığının 30 °C üstüne yakın ama ondan düşük olmayan bir sıcaklık derecesiyle seçilmelidir. Havalandırılmayan gizli hacimlerde, çatı pencereleri veya cam çatılar altında vb. daha yüksek dereceli sprinkler takmak gerekebilir.
Bazı sistemlerde quick response zorunlu mudur?
Ek F kapsamında evet. Ek F (EN s.143) 'ulusal mevzuatın gerektirdiği hâllerde' uygulanır ve F.4'te quick response sprinkler kullanılmasını şart koşar; istisna olarak alanı 500 m²'den az olmayan veya yüksekliği 5 m'den az olmayan odalarda standard 'A' ve special response kullanılabilir.
Kaynakça
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 7.1, Tablo 3 (EN s.35-36 / TSE s.38-39)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 7.2.2, Tablo 4 (EN s.38 / TSE s.41)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 11.2.2, Tablo 18 Azami su ulaşma süresi (EN s.67 / TSE s.70)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.4.2 Deflektörün tavana mesafesi (EN s.72 / TSE s.75)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 14.2.1, Tablo 37a Sprinkler tipleri ve K faktörleri (EN s.104 / TSE s.107)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 14.4, Tablo 37b Sprinkler sıcaklık dereceleri ve renk kodu (EN s.105 / TSE s.108)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 14.5.1, Tablo 38 Sprinkler duyarlılık dereceleri (EN s.106 / TSE s.109)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 14.5.2 Diğer tedbirlerle etkileşim (EN s.106 / TSE s.109)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 14.8 Sprinkler rozetleri (EN s.107 / TSE s.110)
- TS EN 12845+A2:2026 Ek F.1 ve F.4 (EN s.143 / TSE s.146)
- TS EN 12845-2:2025 Madde 5.1.1 NOT 2 ESFR ve CMSA anma çalışma sıcaklığı ve tepki karakteristiği (EN s.8 / TSE s.11)
Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.