Sprinkler sisteminin güvenilirliği, en zayıf halkası olan su kaynağının güvenilirliğine eşittir. TS EN 12845+A2:2026 su kaynaklarını iki eksende düzenler: tipi (Madde 9.1-9.5) ve güvenilirlik seviyesi (Madde 9.6). İki eksen birbirinden bağımsızdır; aynı tip, farklı düzenlemelerle farklı güvenilirlik seviyesine çıkabilir. Kaynak: TS EN 12845+A2:2026, Madde 9.1 ve 9.6, EN s.46 ve s.55-57 (TSE s.49 ve s.58-60).
1. Dört kaynak tipi (Madde 9.1)
Madde 9.1 (EN s.46) şöyle der: "Su kaynakları aşağıdakilerden biri veya birkaçı olmalıdır:"
- a) Şehir şebekeleri (Madde 9.2'ye uygun);
- b) Depolama tankları (Madde 9.3'e uygun);
- c) Tükenmez kaynaklar (Madde 9.4'e uygun);
- d) Basınçlı tanklar (Madde 9.5'e uygun).
Madde 9.3.1 depolama tanklarını da üçe ayırır: pompa emiş tankı, gravite tankı ve rezervuar.
2. Tekli su kaynakları (Madde 9.6.1)
Madde 9.6.1 (EN s.55-56) "kabul edilebilir tekli su kaynakları" olarak altı düzenlemeyi sayar:
| # | Tekli kaynak | Kısıt |
|---|---|---|
| a | Şehir şebekesi | - |
| b | Bir veya daha fazla booster pompalı şehir şebekesi | - |
| c | Basınçlı tank | Yalnız LH ve OH1 |
| d | Gravite tankı | - |
| e | Bir veya daha fazla pompalı depolama tankı | - |
| f | Bir veya daha fazla pompalı tükenmez kaynak | - |
Kaynak: Madde 9.6.1, EN s.55-56 (TSE s.58-59).
Basınçlı tankın LH ve OH1 ile sınırlanması, tankın tükenmesine kadar sprinkler talebini karşılayabilmesi gerekliliğinden gelir (Madde 9.5.4.1, EN s.54). Madde 9.5.3 (EN s.54) asgari su hacimlerini de verir: tekli kaynak olarak kullanılan bir basınçlı tankta LH için 15 m³, OH1 için 23 m³; duplicate kaynakta ise LH ve OH'un bütün gruplarında 15 m³.
3. Superior tekli su kaynakları (Madde 9.6.2)
Madde 9.6.2 (EN s.56) bu kategoriyi şöyle tanımlar: "Superior tekli su kaynakları, daha yüksek derecede güvenilirlik sağlayan tekli su kaynaklarıdır." Üç seçenek vardır.
a) İki uçtan beslenen şehir şebekesi. Dört koşulun tamamı sağlanmalıdır:
- her uç, sistemin debi taleplerini karşılayabilmelidir;
- iki veya daha fazla su kaynağından beslenmelidir;
- tek ve ortak bir ana hattın herhangi bir noktasında bağımsız olmalıdır;
- yalnız bir uç gerekli basıncı veriyorsa tek bir booster pompa kurulur. Her iki uç da gerekli basıncı veremiyorsa iki veya daha fazla booster pompa kurulur.
b) Booster pompasız gravite tankı, ya da iki veya daha fazla pompalı depolama tankı. Tank şu dört koşulu sağlamalıdır:
- tank tam kapasiteli olacaktır;
- ışık veya yabancı madde girişi olmayacaktır;
- uygun temiz su (bkz. Madde 8.1.2) kullanılacaktır;
- tank boyanacak ya da başka bir korozyon koruması yapılacaktır; bu koruma, bakım için tankın boşaltılması ihtiyacını 10 yıldan az olmayan aralıklara indirecek nitelikte olacaktır.
c) İki veya daha fazla pompalı tükenmez kaynak.
4. İkiz (duplicate) su kaynakları (Madde 9.6.3)
Madde 9.6.3 (EN s.56):
Duplicate su kaynakları, her bir kaynağın diğerinden bağımsız olduğu iki tekli su kaynağından oluşmalıdır. Duplicate kaynağın parçasını oluşturan kaynakların her biri Madde 7'de verilen basınç ve debi karakteristiklerine uygun olmalıdır.
Tekli kaynakların (superior tekliler dâhil) her kombinasyonu kullanılabilir; yalnız iki kısıt vardır:
- a) OH sistemlerde birden fazla basınçlı tank kullanılmaz;
- b) azaltılmış kapasiteli tipten (bkz. Madde 9.3.4) yalnız bir depolama tankı kullanılabilir.
İkiz kaynağın pompa tarafındaki karşılığı Madde 10.2'dedir (EN s.57): superior veya duplicate bir su kaynağında birden fazla pompa kuruluyorsa en fazla biri elektrik motorlu olabilir. Emiş tarafındaki karşılığı ise Madde 9.4.8'dedir (EN s.54): "Duplicate beslemelerde ayrı emiş ve çökeltme bölmeleri sağlanmalıdır."
5. Kombine su kaynakları (Madde 9.6.4)
Kombine kaynak, tek bir kaynağın birden fazla sabit yangın söndürme sistemini beslemesidir; tipik örnek kombine hidrant, hortum ve sprinkler tesisatıdır.
Madde 9.6.4 (EN s.56-57) önce seviye şartını koyar:
Kombine su kaynakları, birden fazla sabit yangın söndürme sistemini beslemek üzere tasarlanmış superior tekli veya duplicate su kaynakları olmalıdır.
NOT'ta önemli bir uyarı vardır: "Bazı ülkeler sprinkler sistemlerinin kombine bir kaynaktan beslenmesine izin vermeyebilir."
Ardından dört koşul gelir:
- a) sistemler tam hesaplı olacaktır;
- b) kaynak, her sistemden gelen eşzamanlı azami hesaplanmış debilerin toplamını sağlayabilecektir. Debiler, en çok talep eden sistemin gerektirdiği basınca yükseltilerek düzeltilecektir;
- c) kaynağın süresi, en çok talep eden sistem için gerekenden az olmayacaktır;
- d) su kaynakları ile sistemler arasına ikiz (duplicate) boru bağlantıları kurulacaktır.
Kombine kaynak ile pompa ayrımı arasındaki bağ
Madde 8.3 (EN s.43) "Diğer hizmetler için bağlantılar" başlığını taşır ve sprinkler sisteminden başka hizmetler için su alınmasının dört koşulunu sayar: bağlantılar Tablo 8'de belirtildiği gibi olacak; bağlantılar kontrol vana set(ler)inin membaına, sprinkler sistemi besleme borusuna bağlantı noktasına pratik olduğu kadar yakın takılmış bir durdurma vanası üzerinden yapılacak; sprinkler sistemi yüksek bina sistemi olmayacak; sprinkler sistemi çok katlı bir binayı koruyor olmayacaktır.
Maddenin son cümlesi ise pompa ayrımını düzenler:
Sprinkler sistemi pompaları, 9.6.4'e uygun bir kombine su kaynağı kullanılmadıkça, herhangi bir hidrant sistemi pompalarından ayrı olmalıdır. Madde 8.3, EN s.43
Cümlenin yapısı kritiktir: ayırma şartı kuraldır, 9.6.4'e uygun kombine kaynak ise istisnadır. Kombine kaynak kullanıldığında ayırma yükümlülüğü kalkar.
Tablo 8 (EN s.44) diğer hizmetler için bağlantı çaplarını verir:
| Su kaynağı tipi | Kabul edilebilir bağlantı sayısı, çapı ve amacı |
|---|---|
| Şehir şebekesi; ana ve besleme borusu ≥ 100 mm | Bir adet, en fazla 25 mm çapında, sınai olmayan kullanım için |
| Şehir şebekesi; ana ve besleme ≥ 150 mm | Bir adet, en fazla 40 mm çapında, sınai olmayan kullanım için; veya bir adet, en fazla 50 mm çapında, yangın hortum makaraları için - buna ilk bağlantıya yakın ve besleme ucuna yakın bir durdurma vanası takılmış, en fazla 40 mm'lik bir ilave bağlantı daha yapılabilir (sınai olmayan kullanım için) |
| Yükseltilmiş özel rezervuar, gravite tankı veya otomatik pompa | Bir adet, en fazla 50 mm çapında, yangın hortum makaraları için |
NOT: İtfaiye için çek vanalı ilave bir besleme düzenlemesi sağlanabilir.
6. Kaynakların izolasyonu (Madde 9.7)
Madde 9.7 (EN s.57) su kaynakları ile sprinkler kontrol vana setleri arasındaki bağlantıların üç şeyi sağlayacak şekilde düzenlenmesini ister:
- a) süzgeç, pompa seti, çek vana ve su sayacı gibi ana bileşenlerin servisinin kolaylaştırılması;
- b) bir kaynakta meydana gelen herhangi bir sorunun başka bir kaynağın veya beslemenin çalışmasını bozmaması;
- c) bir kaynakta bakım yapılırken başka bir kaynağın veya beslemenin çalışmasının bozulmaması.
Bu üç şart, duplicate kaynağın "bağımsızlık" tanımının boru tesisatı tarafındaki karşılığıdır.
7. Superior tekli kaynağın zorunlu olduğu iki yer
Standart iki yerde en az bir superior tekli kaynak ister:
| Yer | Hüküm | Kapsam |
|---|---|---|
| Ek E.3.1 (EN s.140) | "Sistem en az bir superior tekli su kaynağına sahip olmalıdır." | Ek E, en yüksek ile en alçak sprinkler arasındaki yükseklik farkı 45 m'yi aşan çok katlı binalara uygulanır (E.1). Gereklilikler, tehlikenin OH3'ten yüksek olmadığı kullanımlara yöneliktir; OH3'ten büyük tehlikeli yüksek bina sistemleri için özel yangın mühendisliği çözümleri gerekir. |
| Ek F.6 (EN s.143) | "Sistem en az bir superior tekli su kaynağına sahip olmalıdır. NOT: Bazı ülkelerde duplicate kaynak istenir." | Ek F, F.1'e göre ulusal mevzuatın gerektirdiği hâllerde uygulanır. |
Ek E'nin kapsamı yalnız yükseklik farkıdır; HHS depolama ile ilgili özel bir hüküm içermez. HHS'in kendi tasarım kriterleri Madde 7.2'de, su hacmi Tablo 10'da, süresi Madde 8.1.1'dedir.
8. Seçim özeti
| Güvenilirlik seviyesi | Ne demektir | Madde |
|---|---|---|
| Tekli | Altı düzenlemeden biri; basınçlı tank yalnız LH/OH1 | 9.6.1 |
| Superior tekli | İki uçtan beslenen şebeke, gravite tankı/çok pompalı depo veya çok pompalı tükenmez kaynak | 9.6.2 |
| Duplicate | Her biri bağımsız ve Madde 7'ye uyan iki tekli kaynak; OH'ta tek basınçlı tank, tek azaltılmış kapasiteli tank | 9.6.3 |
| Kombine | Birden fazla sistemi besleyen superior tekli veya duplicate kaynak; dört koşul | 9.6.4 |
Sık Sorulan Sorular
EN 12845'te kaç tip su kaynağı vardır?
TS EN 12845+A2:2026 Madde 9.1 (EN s.46) dört tip sayar: Madde 9.2'ye uygun şehir şebekeleri, Madde 9.3'e uygun depolama tankları, Madde 9.4'e uygun tükenmez kaynaklar ve Madde 9.5'e uygun basınçlı tanklar. Su kaynağı bunlardan biri veya birkaçı olmalıdır.
Kabul edilebilir tekli su kaynakları nelerdir?
Madde 9.6.1 (EN s.55-56) altı seçenek verir: a) şehir şebekesi; b) bir veya daha fazla booster pompalı şehir şebekesi; c) basınçlı tank (yalnız LH ve OH1); d) gravite tankı; e) bir veya daha fazla pompalı depolama tankı; f) bir veya daha fazla pompalı tükenmez kaynak.
Superior tekli kaynak ile normal tekli kaynak farkı nedir?
Madde 9.6.2 (EN s.56) superior tekli kaynakları 'daha yüksek derecede güvenilirlik sağlayan tekli su kaynakları' olarak tanımlar ve üç seçenek sayar: iki uçtan beslenen şehir şebekesi (dört koşulla), booster pompasız gravite tankı veya iki ya da daha fazla pompalı depolama tankı (dört tank koşuluyla) ve iki ya da daha fazla pompalı tükenmez kaynak.
Duplicate (ikiz) kaynakta hangi kısıtlar vardır?
Madde 9.6.3 (EN s.56): duplicate kaynaklar, her biri diğerinden bağımsız iki tekli su kaynağından oluşur ve her biri Madde 7'deki basınç-debi karakteristiklerine uymalıdır. Tekli kaynakların (superior tekliler dâhil) her kombinasyonu kullanılabilir; iki kısıt vardır: OH sistemlerde birden fazla basınçlı tank kullanılmaz ve azaltılmış kapasiteli tipten yalnız bir depolama tankı kullanılabilir.
Kombine su kaynağı kullanınca sprinkler pompaları hidrant pompalarından ayrı mı olmalı?
Madde 8.3'ün son cümlesi (EN s.43) şöyledir: 'Sprinkler sistemi pompaları, 9.6.4'e uygun bir kombine su kaynağı kullanılmadıkça, herhangi bir hidrant sistemi pompalarından ayrı olmalıdır.' Yani 9.6.4'e uygun kombine kaynak kullanıldığında ayırma şartı kalkar.
Kombine kaynak hangi dört koşulu sağlamalıdır?
Madde 9.6.4 (EN s.56-57): kombine kaynaklar superior tekli veya duplicate kaynak olmalıdır ve şu dört koşulu sağlamalıdır: a) sistemler tam hesaplı olacak; b) kaynak, her sistemden gelen eşzamanlı azami hesaplanmış debilerin toplamını sağlayabilecek ve debiler en çok talep eden sistemin gerektirdiği basınca yükseltilerek düzeltilecek; c) kaynağın süresi en çok talep eden sistem için gerekenden az olmayacak; d) su kaynakları ile sistemler arasına ikiz (duplicate) boru bağlantıları kurulacak.
Kaynakça
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 8.1.1 Süre (EN s.42 / TSE s.45)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 8.3, Tablo 8 Diğer hizmetler için bağlantılar (EN s.43-44 / TSE s.46-47)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 9.1 Genel - dört kaynak tipi (EN s.46 / TSE s.49)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 9.3.1 Depolama tankları (EN s.46 / TSE s.49)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 9.4.8 Duplicate beslemelerde ayrı emiş ve çökeltme bölmeleri (EN s.54 / TSE s.57)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 9.5.3 Basınçlı tank asgari su hacmi (EN s.54 / TSE s.57)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 9.5.4.1 Hava basıncı ve içerik (EN s.54 / TSE s.57)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 9.6.1 Tekli su kaynakları (EN s.55-56 / TSE s.58-59)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 9.6.2 Superior tekli su kaynakları (EN s.56 / TSE s.59)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 9.6.3 Duplicate su kaynakları (EN s.56 / TSE s.59)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 9.6.4 Kombine su kaynakları (EN s.56-57 / TSE s.59-60)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 9.7 Su kaynağının izolasyonu (EN s.57 / TSE s.60)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 10.2 Çoklu pompa seti düzeni (EN s.57 / TSE s.60)
- TS EN 12845+A2:2026 Ek E.1 ve E.3.1 Yüksek bina sistemleri (EN s.139-140 / TSE s.142-143)
- TS EN 12845+A2:2026 Ek F.1 ve F.6 (EN s.143 / TSE s.146)
Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.