Sprinkler tasarımındaki her sayı - yoğunluk, operasyon alanı, su hacmi, süre, boru çapı, K faktörü, sprinkler başına alan - tehlike sınıfından türer. TS EN 12845+A2:2026 sınıflandırmayı Madde 6'da düzenler ve kullanım örneklerini normatif Ek A'ya bırakır. Kaynak: TS EN 12845+A2:2026, Madde 6, EN s.30-34 (TSE s.33-37) ve Ek A, EN s.124-126 (TSE s.127-129).
1. Genel (Madde 6.1)
Madde 6.1 (EN s.30):
Sprinkler sisteminin tasarlanacağı tehlike sınıfı, tasarım çalışmasına başlanmadan önce belirlenmelidir. Otomatik sprinkler sistemi ile korunacak binalar ve alanlar Düşük Tehlike (Light Hazard), Orta Tehlike (Ordinary Hazard) veya Yüksek Tehlike (High Hazard) olarak sınıflandırılmalıdır. Bu sınıflandırma kullanıma ve yangın yüküne bağlıdır. Kullanım örnekleri Ek A'da verilmiştir.
Maddenin son cümlesi (EN s.31) komşu alanlar kuralıdır:
Farklı tehlike sınıflandırmasına sahip, açık bağlantılı (open communication) alanlar bulunduğunda, daha yüksek tasarım kriterleri düşük sınıflandırmalı alana en az iki sıra sprinkler kadar genişletilmelidir.
2. LH - Düşük Tehlike (Madde 6.2.2)
LH, düşük yangın yüklerine ve düşük yanıcılığa sahip, hiçbir tek kompartmanı 126 m²'den büyük olmayan ve en az 30 dakika yangın dayanımı bulunan kullanımları kapsar. Örnekler için Ek A'ya bakınız. Madde 6.2.2, EN s.31
Tablo A.1 (EN s.124) LH kullanımları olarak üç kalem listeler: okullar ve diğer eğitim kurumları (belirli alanlar, bkz. 6.2.2), ofisler (belirli alanlar, bkz. 6.2.2), cezaevleri.
LH'in hidrolik karşılığı: 2,25 mm/dk yoğunluk, 84 m² operasyon alanı, kuru/alternate sisteme izin verilmez (Tablo 3, EN s.36). Sprinkler tarafındaki karşılığı: anma K faktörü 57 ve conventional, spray, ceiling, flush, flat spray, recessed, concealed ile sidewall tipleri (Tablo 37a, EN s.104). Sprinkler başına azami alan 21,0 m² (Tablo 19, EN s.70).
3. OH - Orta Tehlike (Madde 6.2.3)
OH, orta yangın yüküne ve orta yanıcılığa sahip yanıcı malzemelerin işlendiği veya üretildiği kullanımları kapsar. Madde 6.2.3, EN s.31
OH dört gruba ayrılır: OH1, OH2, OH3, OH4.
OH alanında depolama
Madde 6.2.3, OH olarak sınıflandırılmış kullanımlarda üç koşulun sağlanması hâlinde malzeme depolanabileceğini söyler:
- a) Oda boyunca koruma en az OH3'e göre tasarlanacaktır;
- b) Tablo 1'de gösterilen azami depolama yükseklikleri aşılmayacaktır;
- c) Tek bir bloğun azami depolama alanı 50 m²'yi aşmayacak, blok çevresinde 2,4 m'den az olmayan bir açıklık bulunacaktır.
Alan OH4 olarak sınıflandırıldığında ya da b) veya c) şartları sağlanamadığında, alan içindeki depolama HHS olarak ele alınır (bkz. Madde 6.2.4.2).
Tablo 1: OH3 koruması için azami depolama yükseklikleri
| Depolama kategorisi | Serbest duran veya blok istif (ST1) | Depolama konfigürasyonları (ST2 - ST6) |
|---|---|---|
| Kategori I | 4,0 m | 3,5 m |
| Kategori II | 3,0 m | 2,6 m |
| Kategori III | 2,1 m | 1,7 m |
| Kategori IV | 1,2 m | 1,2 m |
Kaynak: Tablo 1, Madde 6.2.3, EN s.32 (TSE s.35).
Tablonun iki dipnotu: (a) depolama yükseklikleri tablodaki değerleri aştığında HHS koruması kullanılır, bkz. 6.2.4.2 ve 7.2. (b) ST6 depolama, tabandan gondol rafının üstüne kadar uzanan katı merkezî bariyerli, toplam genişliği 1,2 m olan gondol rafla sınırlıdır. Diğer bütün ST6 depolamalar HHS'e göre koruma gerektirir, bkz. 7.2.
4. HH - Yüksek Tehlike (Madde 6.2.4)
HHP - Yüksek Tehlike, Proses (Madde 6.2.4.1, EN s.32): İlgili malzemelerin yüksek yangın yüküne ve yüksek yanıcılığa sahip olduğu, hızla yayılan ya da yoğun bir yangın geliştirebilen kullanımları kapsar. Dört gruba ayrılır: HHP1, HHP2, HHP3, HHP4. NOT: HHP4 tehlikeleri genellikle bu standardın kapsamında olmayan deluge sistemleriyle korunur.
HHS - Yüksek Tehlike, Depolama (Madde 6.2.4.2, EN s.32): Yükseklikleri Madde 6.2.3'te verilen sınırları aşan malların depolanmasını kapsar. Dört kategoriye ayrılır: HHS1 (Kategori I), HHS2 (Kategori II), HHS3 (Kategori III), HHS4 (Kategori IV). NOT: örnekler Ek B ve Ek C'de verilmiştir.
5. Depolama: malzeme faktörü ve konfigürasyon (Madde 6.3)
Madde 6.3.1 (EN s.33): depolanan malların genel yangın tehlikesi, ambalajları dâhil depolanan malzemelerin yanıcılığının ve depolama konfigürasyonunun bir fonksiyonudur. Depolanan mallar söz konusu olduğunda gerekli tasarım kriterlerini belirlemek için Şekil 2'deki prosedür izlenir.
Madde 6.3.2 (EN s.33) altı depolama konfigürasyonu tanımlar:
| Kod | Konfigürasyon |
|---|---|
| ST1 | Serbest duran veya blok istifleme |
| ST2 | Tek sıra hâlinde post palet, koridorlar 2,4 m'den dar olmayacak |
| ST3 | Çoklu (çift dâhil) sıra hâlinde post palet |
| ST4 | Paletli raf (kiriş paletli raf) |
| ST5 | Katı veya çıtalı raflar, genişlik 1 m veya daha az |
| ST6 | Katı veya çıtalı raflar, genişlik 1 m'den fazla ve 6 m'den fazla değil |
Madde 6.3.2 ayrıca sprinkler korumasının etkin olması için Tablo 2'deki sınırlama ve koruma şartlarının sağlanması gerektiğini belirtir. Tablo 2 (EN s.34) her konfigürasyon için azami depolama blok alanını, depolama sıralarını ayıran koridor genişliğini ve depolama blok alanı çevresindeki asgari ayırma açıklığını verir; örneğin ST1'de OH için azami blok alanı 50 m² ve çevre açıklığı 2,4 m, HH için 150 m² ve 2,4 m'dir.
Malzeme kategorisinin belirlenmesi Ek B'nin (normatif) konusudur. Madde B.2.1 (EN s.127) dört malzeme faktörünün kategori belirlemede kullanılacağını, malların ambalaj ve palet malzemesi dâhil değerlendirileceğini ve bu değerlendirme amacıyla kauçuğun plastikle aynı şekilde ele alınacağını söyler. Madde B.2.2'ye göre Malzeme Faktörü 1, yanıcı ambalajdaki yanmaz ürünleri ve yanıcı/yanmaz ambalajdaki düşük ya da orta yanıcılıktaki ürünleri kapsar: palet dâhil kütlece %5'ten az genişletilmemiş plastik içeriği, hacimce %5'ten az genişletilmiş plastik içeriği.
6. Ek A: Kullanım listeleri
Ek A normatiftir ve girişinde (EN s.124) şöyle der:
Tablo A.1, A.2 ve A.3, asgari tehlike sınıflandırması listelerini içerir. Bunlar, özellikle belirtilmemiş kullanımlar için de rehber olarak kullanılmalıdır. Madde 6.2 ile birlikte okunmalıdır.
"Asgari" kelimesi kritiktir: liste bir alt sınır verir, tavan değil.
Tablo A.2'den seçilmiş satırlar (EN s.124-125)
| Kullanım grubu | OH1 | OH2 | OH3 | OH4 |
|---|---|---|---|---|
| Cam ve seramik | - | - | Cam fabrikaları | - |
| Kimyasallar | Çimento fabrikaları | Fotoğraf filmi fabrikaları | Boyahaneler; sabun fabrikaları; fotoğraf laboratuvarları; su bazlı boya ile boya uygulama atölyeleri | - |
| Mühendislik | Sac metal ürün fabrikaları | Metal işleme | Elektronik fabrikaları; radyo ekipmanı fabrikaları; çamaşır makinesi fabrikaları; oto atölyeleri | - |
| Gıda ve içecekler | - | Mezbahalar ve et fabrikaları; fırınlar; bisküvi fabrikaları; bira fabrikaları; çikolata fabrikaları; şekerleme; mandıralar; fabrikalar | Hayvan yemi fabrikaları; mısır değirmenleri; dehidre sebze ve çorba fabrikaları; şeker fabrikaları | Alkol imalathaneleri |
| Muhtelif | Hastaneler; oteller; kütüphaneler (kitap depoları hariç); restoranlar; okullar (bkz. 6.2.2); ofisler (bkz. 6.2.2) | Laboratuvarlar (fiziksel); çamaşırhaneler; otoparklar; müzeler | Yayın stüdyoları (küçük); tren istasyonları; tesis (teknik) odası; çiftlik binası | Sinema ve tiyatrolar; konser salonları; tütün fabrikaları; film ve TV prodüksiyon stüdyosu |
| Kâğıt | - | - | Ciltevi fabrikaları; mukavva fabrikaları; kâğıt fabrikaları | Atık kâğıt işleme |
| Mağazalar ve ofisler | Veri işleme (bilgisayar odası, bant depolama hariç); ofisler bkz. 6.2.2 | - | Büyük mağazalar; alışveriş merkezi | Sergi salonları (a) |
| Tekstil ve giyim | - | Deri eşya fabrikaları | Halı fabrikaları (kauçuk ve köpük plastik hariç); kumaş ve giysi fabrikaları; elyaf levha fabrikaları; ayakkabı fabrikaları (plastik ve kauçuk hariç); örgü fabrikaları; keten fabrikaları; şilte fabrikaları (köpük plastik hariç); dikiş fabrikaları; dokuma tezgâhları; yünlü ve kamgarn iplikhaneler | Pamuk iplikhaneleri; keten hazırlama tesisleri; kenevir hazırlama tesisleri |
| Kereste ve ahşap | - | - | Ahşap işleme fabrikaları; mobilya fabrikaları (köpük plastiksiz); mobilya teşhir salonları; döşemelik (köpük plastiksiz) fabrikaları | Kereste fabrikaları (saw mills); kontrplak fabrikaları |
Kaynak: Tablo A.2, Ek A, EN s.124-125 (TSE s.127-128). (a) Aşırı açıklık dikkate alınmalıdır.
Tablo A.2'nin NOT'u: "Bir OH1 veya OH2 kullanımında boyama ya da benzeri yüksek yangın yükü alanları bulunuyorsa, bunlar OH3 olarak değerlendirilmelidir."
Tablo A.3: Yüksek Tehlikeli Proses kullanımları (EN s.126)
| Sütun | Kullanımlar |
|---|---|
| HHP1 | Yer muşambası ve linolyum imalatı; reçine, is (lamp black) ve terebentin imalatı; kauçuk ikamesi imalatı; ahşap yünü (wood wool) imalatı; kibrit imalatçıları; solventli boya uygulama atölyeleri; buzdolabı fabrikaları; matbaalar; PP/PE/PS veya OH3 dışında benzer yanma özelliklerine sahip kablo fabrikaları; PP/PE/PS veya OH3 dışında benzer yanma özelliklerine sahip enjeksiyon kalıplama (plastikler); PP/PE/PS veya OH3 dışında benzer yanma özelliklerine sahip plastik fabrikaları ve plastik eşya (köpük plastikler hariç); kauçuk eşya fabrikaları ve sentetik elyaf fabrikaları (akrilik hariç); halat fabrikaları; genişletilmemiş plastikler dâhil halı fabrikaları; plastik ve kauçuk dâhil ayakkabı fabrikaları |
| HHP2 | Yakıcı (fire lighter) imalatı; katran damıtma; otobüs, yüksüz kamyon ve demiryolu vagonu depoları; mum ve parafin imalatçıları; kâğıt makinesi salonları; kauçuk ve köpük plastikler dâhil halı fabrikaları; kereste fabrikası (saw mill); yonga levha imalatı (bkz. NOT); boya, renk ve vernik imalatı |
| HHP3 | Selüloz nitrat imalatı; otomobil ve kamyon lastikleri; malzeme faktörü m3 imalatı (bkz. Tablo B.1): köpük plastikler, köpük kauçuk ve köpük kauçuk eşya imalatı (m4 hariç, bkz. Tablo B.1) |
| HHP4 | Havai fişek imalatı |
Kaynak: Tablo A.3, Ek A, EN s.126 (TSE s.129). NOT: ilave nesne koruması gerekebilir.
Tablo A.3'ün birkaç ayrıntısı sık karıştırılır: kibrit imalatçıları HHP1'dedir (Tablo A.2'de değil); kereste fabrikası (saw mill) hem Tablo A.2'de OH4 hem de Tablo A.3'te HHP2 sütununda görünür; otobüs ve yüksüz kamyon depoları HHP2'dedir; otomobil-kamyon lastikleri HHP3'tedir; köpük plastik/köpük kauçuk imalatı (malzeme faktörü m3) HHP3'tedir; PP/PE/PS plastik fabrikaları (köpük plastik hariç) HHP1'dedir.
7. Sınıftan tasarım değerlerine
| Sınıf | Yoğunluk (mm/dk) | Operasyon alanı, yaş (m²) | Sprinkler başına azami alan (m²) | Su süresi (dk) |
|---|---|---|---|---|
| LH | 2,25 | 84 | 21,0 | 30 |
| OH1 | 5,0 | 72 | 12,0 | 60 |
| OH2 | 5,0 | 144 | 12,0 | 60 |
| OH3 | 5,0 | 216 | 12,0 | 60 |
| OH4 | 5,0 | 360 | 12,0 | 60 |
| HHP1 | 7,5 | 260 | 9,0 | 90 |
| HHP2 | 10,0 | 260 | 9,0 | 90 |
| HHP3 | 12,5 | 260 | 9,0 | 90 |
| HHS | Tablo 4/5'ten | Tablo 4/5'ten | 9,0 | 90 |
Kaynaklar: Tablo 3 (Madde 7.1, EN s.36), Tablo 19 (Madde 12.2, EN s.70), Madde 8.1.1 (EN s.42), Tablo 4 ve Tablo 5 (Madde 7.2, EN s.38-39).
Tesisat büyüklüğü de sınıfa bağlıdır (Tablo 17, Madde 11.1.3, EN s.67): LH 10 000 m², OH (içindeki LH sprinkler dâhil) 12 000 m² (Ek D ve F'de izin verilenler hariç), HH (içindeki OH ve LH dâhil) 9 000 m².
Sık Sorulan Sorular
EN 12845'te Düşük Tehlike (LH) nasıl tanımlanır?
TS EN 12845+A2:2026 Madde 6.2.2 (EN s.31): LH, düşük yangın yüküne ve düşük yanıcılığa sahip, hiçbir tek kompartmanı 126 m²'den büyük olmayan ve en az 30 dakika yangın dayanımı bulunan kullanımları kapsar. Örnekler için Ek A'ya bakılır.
OH sınıfı alanlarda depolama yapılabilir mi?
Madde 6.2.3 (EN s.31) üç koşulla izin verir: a) oda boyunca koruma en az OH3'e göre tasarlanacak; b) Tablo 1'de gösterilen azami depolama yükseklikleri aşılmayacak; c) tek bir bloğun azami depolama alanı 50 m²'yi aşmayacak ve blok çevresinde en az 2,4 m açıklık bırakılacaktır. Alan OH4 olarak sınıflandırılmışsa ya da b) veya c) sağlanamıyorsa, alan içindeki depolama HHS olarak ele alınır.
Tablo 1'deki azami depolama yükseklikleri nedir?
Tablo 1 (Madde 6.2.3, EN s.32), OH3 koruması için: serbest duran veya blok istif (ST1) - Kategori I 4,0 m, Kategori II 3,0 m, Kategori III 2,1 m, Kategori IV 1,2 m. Depolama konfigürasyonları ST2-ST6 - Kategori I 3,5 m, Kategori II 2,6 m, Kategori III 1,7 m, Kategori IV 1,2 m. Tablodaki değerler aşılırsa HHS koruması kullanılır.
HHP ile HHS arasındaki fark nedir?
Madde 6.2.4.1 (EN s.32): HHP (Yüksek Tehlike, Proses), ilgili malzemelerin yüksek yangın yüküne ve yüksek yanıcılığa sahip olduğu, hızla yayılan veya yoğun bir yangın geliştirebilen kullanımları kapsar; HHP1-HHP4 olmak üzere dörde ayrılır. Madde 6.2.4.2 (EN s.32): HHS (Yüksek Tehlike, Depolama), yükseklikleri 6.2.3'te verilen sınırları aşan malların depolanmasını kapsar ve HHS1-HHS4 olmak üzere dört kategoriye ayrılır.
Ek A'daki listeler bağlayıcı mı?
Ek A normatiftir. Girişinde şöyle der: 'Tablo A.1, A.2 ve A.3, asgari tehlike sınıflandırması listelerini içerir. Bunlar özellikle belirtilmemiş kullanımlar için de rehber olarak kullanılmalıdır. Madde 6.2 ile birlikte okunmalıdır.' (EN s.124). Yani listeler asgari sınıfı verir; gerçek yangın yükü daha yüksekse sınıf yükseltilir.
Farklı sınıftaki iki alan birbirine açıksa ne yapılır?
Madde 6.1'in sonu (EN s.31): farklı tehlike sınıflandırmasına sahip, açık bağlantılı alanlar bulunduğunda, daha yüksek tasarım kriterleri düşük sınıflandırmalı alana en az iki sıra sprinkler kadar genişletilmelidir.
Kaynakça
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 6.1 Genel ve iki sıra kuralı (EN s.30-31 / TSE s.33-34)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 6.2.1 Genel (EN s.31 / TSE s.34)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 6.2.2 Düşük Tehlike - LH (EN s.31 / TSE s.34)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 6.2.3, Tablo 1 Orta Tehlike - OH (EN s.31-32 / TSE s.34-35)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 6.2.4.1, 6.2.4.2 Yüksek Tehlike (EN s.32 / TSE s.35)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 6.3.1, 6.3.2, Tablo 2 Depolama (EN s.33-34 / TSE s.36-37)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 7.1, Tablo 3 (EN s.35-36 / TSE s.38-39)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 7.2, Tablo 4 ve Tablo 5 (EN s.38-39 / TSE s.41-42)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 8.1.1 Süre (EN s.42 / TSE s.45)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 11.1.3, Tablo 17 (EN s.67 / TSE s.70)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.2, Tablo 19 (EN s.70 / TSE s.73)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 14.2.1, Tablo 37a (EN s.104 / TSE s.107)
- TS EN 12845+A2:2026 Ek A giriş ve Tablo A.1 (EN s.124 / TSE s.127)
- TS EN 12845+A2:2026 Ek A, Tablo A.2 (EN s.124-125 / TSE s.127-128)
- TS EN 12845+A2:2026 Ek A, Tablo A.3 (EN s.126 / TSE s.129)
- TS EN 12845+A2:2026 Ek B, Madde B.2.1, B.2.2 (EN s.127 / TSE s.130)
Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.