Tablo 19'un verdiği sprinkler başına alan ve aralık değerleri düz tavan varsayar. Gerçek binalarda kiriş, makas, kanal, kolon ve asma tavan bu varsayımı bozar. TS EN 12845+A2:2026 bu sapmaları Madde 12.4'ün on dört alt maddesinde düzenler. Bu yazı yapısal elemanlarla ilgili olanları toplar. Kaynak: TS EN 12845+A2:2026, Madde 12.4, EN s.72-78 (TSE s.75-81).
1. Temel düşey kısıtlar (Madde 12.1.2 ve 12.4.2)
| Konu | Değer | Kaynak |
|---|---|---|
| Deflektör altı serbest boşluk, LH ve OH, flat spray | ≥ 0,3 m | Madde 12.1.2 a), EN s.70 |
| Deflektör altı serbest boşluk, LH ve OH, diğer hâller | ≥ 0,5 m | Madde 12.1.2 a), EN s.70 |
| Deflektör altı serbest boşluk, HHP ve HHS | ≥ 1,0 m | Madde 12.1.2 b), EN s.70 |
| Yanıcı tavanın alt yüzünün altında azami montaj derinliği | 0,3 m | Madde 12.4.2, EN s.72 |
| Euroclass A1/A2 (veya eşdeğeri) çatı/tavanın altında azami montaj derinliği | 0,45 m | Madde 12.4.2, EN s.72 |
| Tercih edilen deflektör-tavan aralığı | 0,075 - 0,15 m | Madde 12.4.2, EN s.72 |
Madde 12.4.2 ceiling, flush veya recessed sprinkler kullanıldığında tercih edilen 0,075-0,15 m aralığının uygulanmadığını, 0,3 m ve 0,45 m azami mesafelerinin kullanılmasının kaçınılmaz olduğu hâllerde ilgili alanın mümkün olduğunca küçük tutulmasını belirtir.
2. Çatı eğimi (Madde 12.4.3)
Sprinklerler deflektörleri çatının veya tavanın eğimine paralel olacak şekilde monte edilmelidir. Eğim yatay düzleme göre 30°'den büyük olduğunda, tepeye ya da tepeden radyal olarak en fazla 0,75 m mesafeye bir sıra sprinkler sabitlenmelidir. Madde 12.4.3, EN s.72
Buna bağlı bir hidrolik etkisi vardır: Madde 13.4.3.1 b) (EN s.100), range boruların 6°'den dik eğimli bir çatının mahyasına paralel gittiği gridli konfigürasyonlarda, en elverişsiz operasyon alanının uzak kenar uzunluğunun L ≥ 2 x √A olmasını ister (diğer gridli hâllerde katsayı 1,2'dir).
3. Kanopi ve çatı penceresi (Madde 12.4.4 ve 12.4.5)
- Madde 12.4.4 (EN s.72): Bir kanopinin kenarından en yakın sprinklere olan mesafe 1,5 m'yi aşmamalıdır.
- Madde 12.4.5 (EN s.72): Normal tavan seviyesinin üstünde ölçülen hacmi 1 m³'ten büyük olan çatı pencereleri sprinklerle korunmalıdır; ancak normal tavan seviyesinden çatı penceresinin tepesine olan mesafe 0,3 m'yi aşmıyorsa ya da çatı veya tavanla aynı seviyede sıkı oturan bir çerçeve ve cam takılmışsa korunması gerekmez.
4. Madde 12.4.6: Kirişler ve benzeri engeller
Deflektör (Şekil 9'daki D noktası) kirişlerin ya da benzeri engellerin alt yüzü seviyesinin üstünde konumlandığında, sprinklerlerin etkin deşarjının bozulmamasını sağlamak için aşağıdaki çözümlerden biri benimsenmelidir:
- a) Şekil 9'da gösterilen boyutlar, Şekil 10'da belirtilen değerlere uygun olacaktır;
- b) Madde 12.4.7'nin aralık şartları uygulanacaktır;
- c) Sprinklerler, kiriş bir duvarmış gibi her iki tarafa monte edilecektir.
Buna ek olarak:
0,2 m'den geniş olmayan putrel veya kirişlerin doğrudan üstüne, en az 0,15 m düşey mesafede sprinkler konumlandırılmalıdır. Her hâlde Madde 12.4.2'de belirtilen tavan açıklıkları geçerlidir. Yukarıdaki çözümlerden hiçbiri uygulanabilir değilse (ör. çok sayıda sprinklerle sonuçlandığı için), kirişler alttan kapatılabilir ve böylece oluşan düz tavanın altına sprinklerler monte edilebilir. Madde 12.4.6, EN s.73
Şekil 10, sprinkler tipine göre (spray pendent, conventional upright, spray upright, flat spray, conventional pendent) kirişten sprinklere asgari yatay mesafe (a, X ekseni) ile deflektörün kirişin üstünde (+) veya altında (-) olan yüksekliğini (b, Y ekseni) ilişkilendirir (EN s.74).
5. Madde 12.4.7: Kirişler ve baylar
Kiriş eksenleri arası en fazla 1,5 m olan dar baylar oluştuğunda ve kiriş derinliği yanmaz yapıda (A1 ve A2) 450 mm'nin ya da A2'nin üstündeki yanıcı yapıda 300 mm'nin üzerinde olduğunda, aşağıdaki yerleşim kullanılmalıdır (EN s.74-75):
- Her üçüncü bayın ortasına bir sıra sprinkler monte edilir; korumasız iki bayı ayıran kirişin eksen çizgisinin altına da başka bir sıra monte edilir (bkz. Şekil 11 ve 12);
- Diğer yöndeki, yani bay boyunca (Şekil 11 ve 12'de S) sprinklerler arası azami mesafe, söz konusu tehlike sınıfının kurallarına uygun olacaktır (bkz. Madde 12.2);
- Sprinklerler, kirişlere paralel duvarlardan en fazla 1 m ve kirişlere dik duvarlardan en fazla 1,5 m mesafede monte edilecektir;
- Bay içine monte edilen sprinklerler, deflektörleri tavanın alt yüzünün 0,075 m ile 0,15 m altında olacak şekilde yerleştirilecektir.
Maddenin son cümlesi bir sınır koyar:
Kiriş derinliği 0,7 m'nin üzerinde olduğunda durum otoriteye sunulmalıdır.
6. Madde 12.4.8: Çatı makasları
Sprinklerler aşağıdakilerden birine uygun olarak monte edilmelidir (EN s.76):
| Bent | Makas flanşı genişliği | Sprinkler konumu |
|---|---|---|
| a | 0,2 m'den fazla değil | Doğrudan makasın üstüne veya altına |
| b | 0,1 m'den fazla değil | Makas elemanlarından yanal olarak en az 0,3 m |
| c | 0,1 m'den fazla | Makas elemanlarından yanal olarak en az 0,6 m |
Dikkat edilmesi gereken nokta b ve c bentlerinin sınırıdır: 0,3 m yanal mesafe, flanşı 0,1 m'den geniş olmayan makaslar içindir. Flanş 0,1 m'den genişse c bendi devreye girer ve yanal mesafe en az 0,6 m olur.
7. Kolonlar (Madde 12.4.9)
Çatı veya tavan sprinklerleri bir kolonun bir yüzüne 0,6 m'den daha yakın monte edilirse, kolonun karşı tarafına ve kolondan 2 m içinde başka bir sprinkler monte edilmelidir. Madde 12.4.9, EN s.76
8. Platformlar, kanallar vb. (Madde 12.4.10)
Aşağıdaki nitelikteki platform, kanal, ısıtma paneli, galeri, yürüme yolu vb. altına sprinkler monte edilir (EN s.76-77):
- a) dikdörtgen, 0,8 m'den geniş ve komşu duvar veya bölmelere 0,15 m'den yakın;
- b) dikdörtgen ve 1,0 m'den geniş;
- c) dairesel, çapı 1,0 m'den büyük ve komşu duvar veya bölmelere 0,15 m'den yakın;
- d) dairesel ve çapı 1,2 m'den büyük.
a) ve c) bentlerindeki iki koşul birlikte sağlanmalıdır; koşulsuz bir 0,8 m eşiği yoktur.
9. Düşey şaftlar ve bacalar (Madde 12.4.12)
Yanıcı yüzeyli şaftlarda, her ikinci kat seviyesine ve tuzaklı her bölümün tepesine sprinkler monte edilmelidir. Elektrik kablolaması hariç olmak üzere, şaft yanmaz ve erişilemez nitelikte olup Euroclass A1 (veya mevcut ulusal sınıflandırma sistemlerinde eşdeğeri) malzeme içerdiği hâller dışında, bütün şaftların tepesine en az bir sprinkler monte edilmelidir (EN s.77).
10. Asma tavanlar (Madde 12.4.13 ve 12.4.14)
Madde 12.4.13 (EN s.77): Sprinklerlerin altında asma tavan malzemesi kullanılmasına, malzemenin sprinkler korumasını bozmadığı gösterilmedikçe izin verilmez. Sprinklerler asma tavanların altına takıldığında, tavan malzemesi yangın şartlarında kararlı olduğu gösterilmiş bir tipte olmalıdır.
Madde 12.4.14 Asma açık hücreli tavanlar (EN s.77-78): Düzenli açık hücreli yapıya sahip asma tavanlar, LH ve OH sprinkler tesisatlarının altında, aşağıdaki koşulların tamamı sağlandığında kullanılabilir:
- a) Tavanın toplam plan açık alanı (aydınlatma armatürleri dâhil) tavan plan alanının %70'inden az olmayacaktır;
- b) Tavan açıklıklarının asgari boyutu 0,025 m'den ya da asma tavanların derinliğinden (hangisi büyükse) az olmayacaktır;
- c) Tavanın ve asma tavanın üstündeki hacimdeki aydınlatma armatürleri gibi diğer ekipmanın yapısal bütünlüğü, sprinkler sisteminin çalışmasından etkilenmeyecektir;
- d) Tavanın altında depolama alanı bulunmayacaktır.
Bu hâllerde sprinklerler şöyle monte edilir:
- Tavanın üstündeki sprinkler aralığı 3 m'yi aşmayacaktır;
- Conventional veya spray sprinkler deflektörü ile asma tavanın üst yüzeyi arasındaki düşey mesafe, flat spray dışındaki sprinklerler için 0,8 m'den, flat spray sprinkler kullanılıyorsa 0,3 m'den az olmayacaktır;
- 0,8 m'den geniş engellerin (ör. aydınlatma armatürleri) altına deşarj edecek tamamlayıcı sprinklerler monte edilecektir.
Maddenin son cümlesi: tavanın üstündeki engellerin su deşarjına önemli müdahale etmesi muhtemel olduğunda, bunlar sprinkler aralığı açısından duvar gibi ele alınmalıdır.
Ayrıca Madde 14.2.4 (EN s.104) flat spray paternin yalnız gizli hacimlerde, asma açık tavanların üstünde ve raflarda kullanılacağını söyler.
11. Gizli hacimler: koruma sınıfı ve boru düzeni
Madde 5.4 (EN s.30): Çatı ve döşemedeki gizli hacmin yüksekliği - çatının alt yüzü ile asma tavanın üstü arasında ya da döşeme ile yükseltilmiş döşemenin alt yüzü arasında ölçülerek - 0,8 m'yi aşıyorsa, bu hacimler sprinklerle korunmalıdır. Yükseklik 0,8 m'yi aşmıyorsa, hacimler yalnızca yanıcı malzeme içeriyorsa veya yanıcı malzemeyle inşa edilmişse korunur; gerilimi 250 V'tan az, tek fazlı ve kablo tavası başına en fazla 15 kablo olan elektrik kablolarına izin verilir.
Koruma sınıfı:
Gizli hacimdeki koruma, ana tehlike sınıfı LH olduğunda LH'e, diğer bütün hâllerde OH1'e göre olmalıdır. Boru düzenlemesi için bkz. Madde 17.3. Madde 5.4, EN s.30
Madde 17.3 (EN s.114-115): Asma tavan ve döşeme gibi gizli hacimlerde sprinkler koruması gerektiğinde boru tesisatı şöyle tasarlanır:
- 17.3.2 OH kullanımları üzerindeki asma tavanlar: Tavanın üstündeki sprinklerler, tavanın altındaki sprinklerlerle aynı range borulardan beslenebilir. Ön hesaplı sistemlerde, boru çaplarının belirlenmesi amacıyla sprinklerler kümülatif olarak alınır.
- 17.3.3 Diğer bütün hâller: Gizli hacimdeki sprinklerler ayrı range borulardan beslenmelidir. Ön hesaplı sistemlerde, gizli hacmin hem içindeki hem dışındaki sprinklerleri besleyen dağıtım borularının çapı 65 mm'den az olmayacaktır.
Boru tesisatının erişilebilirliğine ilişkin genel kural Madde 17.1.5'tedir (EN s.112): borular tamir ve değişiklik için kolay erişilebilecek şekilde kurulmalı, beton döşeme ya da tavanlara gömülmemelidir. Mümkün olan her yerde, muayene, tamir ve tadilatı zorlaştıran gizli hacimlere boru döşenmemelidir.
12. Uygulama sırası
Yapısal bir engelle karşılaşıldığında standardın kendi mantığı şu sırayı verir:
- Engel kiriş/putrel mi? 0,2 m'den geniş değilse doğrudan üstüne, en az 0,15 m düşeyde sprinkler (12.4.6). Deflektör kiriş alt yüzünün üstünde kalıyorsa Şekil 9/10 geometrisi, 12.4.7 bay yerleşimi ya da kirişi duvar sayma seçeneklerinden biri (12.4.6 a/b/c).
- Baylar dar ve kirişler derin mi? Eksen aralığı ≤ 1,5 m ve derinlik > 450 mm (A1/A2) veya > 300 mm (yanıcı) ise 12.4.7 yerleşimi. Derinlik > 0,7 m ise otoriteye sevk.
- Engel çatı makası mı? Flanş genişliğine göre 12.4.8 a/b/c.
- Engel kolon mu? 0,6 m'den yakınsa karşı tarafa ilave sprinkler (12.4.9).
- Engel kanal/platform mu? 12.4.10 a-d koşullarından biri sağlanıyorsa altına sprinkler.
- Asma tavan mı? Altında sprinkler için 12.4.13; açık hücreli ve üstünde sprinkler için 12.4.14.
- Gizli hacim mi? > 0,8 m ise korunur; sınıf LH ya da OH1 (5.4); boru düzeni 17.3.
- Hiçbiri uygulanamıyorsa: kirişler alttan kapatılıp düz tavan oluşturulur (12.4.6 son paragraf).
Sık Sorulan Sorular
Deflektör kiriş alt yüzünün üstünde kalıyorsa hangi çözümler var?
TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.4.6 (EN s.73) üç çözümden birinin uygulanmasını ister: a) Şekil 9'da gösterilen boyutlar Şekil 10'da belirtilen değerlere uygun olacak; b) Madde 12.4.7'nin aralık şartları uygulanacak; c) sprinklerler kiriş duvarmış gibi her iki tarafa monte edilecek. Ayrıca 0,2 m'den geniş olmayan kiriş veya putrellerin doğrudan üstüne, en az 0,15 m düşey mesafede sprinkler konumlandırılır. Hiçbiri uygulanabilir değilse kirişler alttan kapatılıp oluşan düz tavanın altına sprinkler monte edilebilir.
Dar bay yerleşimi hangi koşulda uygulanır?
Madde 12.4.7 (EN s.74): kiriş eksenleri arası en fazla 1,5 m olan ve kiriş derinliği yanmaz yapıda (A1 ve A2) 450 mm'nin, A2'nin üstündeki yanıcı yapıda 300 mm'nin üzerinde olan dar baylarda uygulanır. Her üçüncü bayın ortasına bir sıra sprinkler, korumasız iki bayı ayıran kirişin eksen çizgisi altına da başka bir sıra monte edilir.
Çatı makası flanşına göre sprinkler nereye konur?
Madde 12.4.8 (EN s.76): a) makas flanşı 0,2 m'den geniş değilse doğrudan makasın üstüne veya altına; b) makas flanşı 0,1 m'den geniş değilse makas elemanlarından yanal olarak en az 0,3 m; c) makas flanşı 0,1 m'den genişse makas elemanlarından yanal olarak en az 0,6 m.
Asma açık hücreli tavanda deflektör mesafesi ne kadardır?
Madde 12.4.14 (EN s.77): sprinkler aralığı tavan üstünde 3 m'yi aşmaz ve conventional ya da spray sprinkler deflektörü ile asma tavanın ÜST yüzeyi arasındaki düşey mesafe, flat spray dışındaki sprinklerler için 0,8 m'den, flat spray kullanılıyorsa 0,3 m'den az olmaz. Sprinklerler asma tavanın üstüne monte edilir.
Gizli hacimdeki koruma hangi sınıfa göre tasarlanır?
Madde 5.4 (EN s.30): gizli hacimdeki koruma, ana tehlike sınıfı LH olduğunda LH'e, diğer bütün hâllerde OH1'e göre olmalıdır. Boru düzenlemesi için Madde 17.3'e bakılır. Çatı ve döşemedeki gizli hacmin yüksekliği 0,8 m'yi aşıyorsa bu hacimler sprinklerle korunur.
Kiriş derinliği 0,7 m'yi aşarsa ne olur?
Madde 12.4.7 (EN s.75): 'Kiriş derinliği 0,7 m'nin üzerinde olduğunda durum otoriteye sunulmalıdır.' Standart bu hâl için sayısal bir çözüm vermez.
Kaynakça
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 5.4 Gizli hacimlerin korunması (EN s.30 / TSE s.33)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.1.2 Deflektör altı serbest boşluk (EN s.70 / TSE s.73)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.4.2 Tavana mesafe (EN s.72 / TSE s.75)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.4.3 Çatı eğimi (EN s.72 / TSE s.75)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.4.4 Kanopi (EN s.72 / TSE s.75)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.4.5 Çatı pencereleri (EN s.72 / TSE s.75)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.4.6, Şekil 9 ve Şekil 10 Kirişler ve benzeri engeller (EN s.73-74 / TSE s.76-77)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.4.7, Şekil 11 ve Şekil 12 Kirişler ve baylar (EN s.74-75 / TSE s.77-78)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.4.8 Çatı makasları (EN s.76 / TSE s.79)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.4.9 Kolonlar (EN s.76 / TSE s.79)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.4.10 Platformlar, kanallar vb. (EN s.76-77 / TSE s.79-80)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.4.12 Düşey şaftlar ve bacalar (EN s.77 / TSE s.80)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.4.13 Asma tavanlar (EN s.77 / TSE s.80)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.4.14 Asma açık hücreli tavanlar (EN s.77-78 / TSE s.80-81)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 13.4.3.1 Operasyon alanının biçimi (EN s.100 / TSE s.103)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 14.2.4 Flat spray patern (EN s.104 / TSE s.107)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 17.1.5 Gizleme (EN s.112 / TSE s.115)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 17.3.1, 17.3.2, 17.3.3 Gizli hacimlerde boru tesisatı (EN s.114-115 / TSE s.117-118)
Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.