Kaynak: TS EN 12845+A2:2026 (EN 12845:2015+A2:2026), Madde 11.1, EN s. 66-67. Bu yazıdaki her sayı ve her atıf doğrudan standart metninden alınmıştır; standartta bulunmayan hiçbir değer verilmemiştir.
Yaş borulu tesisat, EN 12845'in varsayılan tesisat tipidir. Madde 11.1.1 tanımı basittir: "11.1.2 kapsamına girenler dışında, yaş borulu tesisatlar sürekli olarak basınç altında su ile doludur." Standardın bu tesisat tipine koyduğu sınırlar ise sanılandan azdır ve çoğu saha tartışması, standartta olmayan sayıların standarda mal edilmesinden çıkar.
Madde 11.1.1: Kullanım koşulu iki cümledir
Madde 11.1.1 (EN s. 66) yaş borulu tesisat için yalnız üç hüküm koyar:
- Tesisat sürekli olarak basınç altında su ile doludur.
- Yaş borulu tesisatlar yalnızca tesisatta donma hasarı ihtimalinin bulunmadığı ve ortam sıcaklığının 95 °C'yi aşmayacağı mahallere kurulur.
- Grid ve loop sistemler için yalnızca yaş borulu tesisat kullanılır.
Burada dikkat edilmesi gereken nokta: 11.1.1'de 4 °C diye bir alt sınır yoktur. Standart "donma hasarı ihtimali yok" der, sayı vermez. 4 °C değeri iki ayrı yerde geçer:
- Madde 8.1.3 (EN s. 42): "Besleme borusu ve kontrol vana seti asgari 4 °C sıcaklıkta tutulur."
- Madde 11.1.2.3 (EN s. 66): ısıtma bandı elemanlarının her biri boruyu en az 4 °C'de tutabilmelidir.
Grid ve loop kısıtı ile Madde 13.1 (EN s. 82) birlikte okunmalıdır: gridli veya looplu düzenlerde boru çapları daima tam hidrolik hesapla belirlenir, ön hesaplı (pre-calculated) yol kullanılamaz.
Madde 11.1.2: Donma riskli bölümler için üç yol
Madde 11.1.2.1 (EN s. 66) donmaya maruz kalabilecek tesisat bölümleri için üç seçenek sayar: antifriz sıvısı, elektrikli ısıtma bandı (electrical trace heating), veya tali kuru borulu ya da alternatif uzantı (bkz. Madde 11.5).
Antifriz (Madde 11.1.2.2)
| Hüküm | Değer |
|---|---|
| Bir boru kesimindeki azami sprinkler sayısı | 20 |
| Tek kontrol vana setinde ikiden fazla antifriz kesimi varsa toplam sprinkler | 100 |
| Donma noktası | Mahallin beklenen asgari sıcaklığının altında |
| Doğrulama | Uygun bir hidrometre ile özgül ağırlık kontrolü |
| Kirlenme önlemi | Geri akış önleyici cihaz (backflow prevention device) |
Elektrikli ısıtma bandı (Madde 11.1.2.3)
Standardın en ayrıntılı listesi buradadır (EN s. 66-67):
- Sistem, güç beslemesi arızası ile ısıtma elemanı veya sensör arızasına karşı izlenir (Annex I).
- Borulama Euroclass A1 veya A2 yalıtım ile donatılır.
- Isıtılmayan borulamanın üzerine çift ısıtma elemanı konur; her biri tek başına boruyu en az 4 °C'de tutabilmelidir.
- Her ısıtma devresi ayrı devrelerden elektriksel olarak izlenir ve anahtarlanır.
- Isıtma bantları birbirinin üzerinden geçemez.
- Bant, sprinkler kafalarının ters tarafına yapıştırılır.
- Bant, boru uçlarından 25 mm içeride sonlandırılır.
- Tüm ısıtılan borulama en az 25 mm kalınlıkta Euroclass A1 veya A2 yalıtım malzemesi ve su geçirmez kaplama ile kaplanır; tüm uçlar su girişini önleyecek biçimde sızdırmaz yapılır.
- Bandın azami gücü 10 W/m'dir.
Madde 11.1.3 ve Tablo 17: Alarm valfi başına alan
Tablo 17 (Madde 11.1.3, EN s. 67) tek bir yaş alarm valfinin (ve pre-action alarm valfinin) kontrol edebileceği azami korunan alanı verir. Tali uzantılardaki sprinklerler bu alana dâhildir.
| Tehlike sınıfı | Kontrol vana seti başına azami korunan alan (m²) |
|---|---|
| LH | 10 000 |
| OH (içindeki LH sprinklerleri dâhil) | 12 000 (Annex D ve Annex F'te izin verilenler hariç) |
| HH (içindeki OH ve LH sprinklerleri dâhil) | 9 000 |
Tali uzantı kurulacaksa Madde 11.5.2 (EN s. 69) ayrıca sayı sınırı koyar: herhangi bir tali uzantıda sprinkler sayısı 100'ü aşamaz; tek kontrol vana seti ikiden fazla tali uzantıyı kontrol ediyorsa toplam sprinkler sayısı 250'yi aşamaz.
Yaş tesisatın diğer maddelerdeki ayrıcalıkları
Standart, yaş tesisatı birkaç yerde açıkça ayırır:
- Bakır boru: Madde 17.1.9 (EN s. 113) bakır boruya yalnızca yaş borulu sistemlerde ve yalnız LH, OH1, OH2 ve OH3 için, çelik borulamanın mansabında izin verir.
- Akış anahtarı: Madde 16.2.2 (EN s. 110) su akış alarm anahtarlarının yalnız yaş tesisatlarda kullanılacağını söyler.
- Eğim: Madde 17.1.8 (EN s. 112) range borusu için %0,4 ve dağıtım borusu için %0,2 asgari eğimi yalnız kuru, alternatif ve pre-action tesisatlara şart koşar. Yaş sistemde eğim, yalnız şiddetli donma ihtimali olan soğuk iklimler için NOT düzeyinde önerilir.
- Sprinkler yönü: Madde 12.1.3 (EN s. 70) kuru, alternatif ve pre-action tesisatlarda sprinklerlerin upright olmasını ister (dry pendent kullanımı hariç). Yaş tesisat için böyle bir kısıt yoktur.
- Su iletim süresi: Tablo 18'deki azami su iletim süresi (LH 90 s; OH ve HH 60 s, EN s. 67) kuru ve alternatif tesisatlara aittir; yaş tesisat için süre şartı tanımlanmamıştır.
Su besleme süresi ve tasarım kriteri
Yaş tesisat, tasarım yoğunluğu ve çalışma alanını Madde 7 üzerinden alır. Tablo 3 (EN s. 36) yaş veya pre-action sistemler için şu değerleri verir: LH 2,25 mm/dk × 84 m²; OH1 5,0 mm/dk × 72 m²; OH2 5,0 mm/dk × 144 m²; OH3 5,0 mm/dk × 216 m²; OH4 5,0 mm/dk × 360 m²; HHP1 7,5 mm/dk × 260 m²; HHP2 10,0 mm/dk × 260 m²; HHP3 12,5 mm/dk × 260 m². LH sınıfında kuru veya alternatif tesisata izin verilmez, OH1 kriterleri kullanılır.
Su besleme süresi Madde 8.1.1 (EN s. 42): LH 30 dk, OH 60 dk, HHP 90 dk, HHS 90 dk.
Devreye alma ve hapsolmuş hava
Madde 19.1.1.2 (EN s. 117): tüm tesisat borulaması en az 2 saat, en az 15 bar veya sistemin maruz kalacağı azami basıncın 1,5 katı (hangisi büyükse) ile hidrostatik test edilir; her iki değer de tesisat kontrol vanalarında ölçülür.
Madde 15.6 (EN s. 109) yıkama bağlantılarını düzenlerken yaş tesisata özgü iki uyarı ekler: tamamen su dolu borulama sıcaklık artışına bağlı basınç yükselmesiyle zarar görebilir; gridli düzende uçlarda yıkama bağlantısı varsa havanın tamamen atılması muhtemel olduğundan basınç tahliye vanası takılması değerlendirilir. Maddenin sonundaki NOT ise aşırı hapsolmuş havanın kabul edilemez alarm çalışma süresine ve gridli düzenlerde hidrolik dengesizliğe yol açabileceğini söyler.
Saha notu: bu iki hüküm birlikte, yaş gridli tesisatlarda uç noktalardaki hava tahliyesinin devreye alma kontrol listesine yazılmasını gerektirir. Standart bu kontrol için sayısal bir kabul ölçütü vermez.
Sık Sorulan Sorular
EN 12845 yaş borulu tesisatı hangi mahallerde şart koşar?
TS EN 12845+A2:2026 Madde 11.1.1 (EN s. 66): yaş borulu tesisat sürekli olarak basınç altında su ile doludur ve yalnızca tesisatta donma hasarı ihtimalinin bulunmadığı, ortam sıcaklığının 95 °C'yi aşmayacağı mahallere kurulur. Aynı madde grid ve loop sistemler için yalnız yaş borulu tesisata izin verir. 11.1.1 metninde 4 °C diye bir alt sınır yoktur; 4 °C şartı besleme borusu ile kontrol vana seti için Madde 8.1.3'te (EN s. 42) ve elektrikli ısıtma bandı için Madde 11.1.2.3'te (EN s. 66) verilir.
Tek bir yaş alarm valfi en çok kaç m² koruyabilir?
Madde 11.1.3 ve Tablo 17 (EN s. 67): tek bir yaş alarm valfinin kontrol ettiği azami korunan alan LH'de 10 000 m², OH'ta 12 000 m² (Annex D ve Annex F'teki istisnalar hariç), HH'de 9 000 m²'dir. Bu alan, tesisata bağlı tali uzantılardaki sprinklerleri de kapsar.
Antifriz ile korunan bölümde kaç sprinkler olabilir?
Madde 11.1.2.2 (EN s. 66): antifriz sıvısı ile korunan herhangi bir boru kesiminde sprinkler sayısı 20'yi aşamaz. Tek bir kontrol vana seti ikiden fazla antifriz kesimini kontrol ediyorsa bu kesimlerdeki toplam sprinkler sayısı 100'ü aşamaz. Çözeltinin donma noktası mahallin beklenen asgari sıcaklığının altında olmalı, özgül ağırlık uygun bir hidrometre ile kontrol edilmeli ve suyun kirlenmesini önlemek için geri akış önleyici takılmalıdır.
Elektrikli ısıtma bandı (trace heating) hangi koşullarla kabul edilir?
Madde 11.1.2.3 (EN s. 66-67): ısıtma sistemi güç beslemesi arızası ile eleman veya sensör arızasına karşı izlenir; ısıtılmayan borulama üzerine çift ısıtma elemanı konur ve her biri tek başına boruyu en az 4 °C'de tutabilmelidir. Her devre ayrı devrelerden izlenir ve anahtarlanır, bantlar birbirinin üzerinden geçemez, bant sprinkler kafalarının ters tarafına yapıştırılır ve boru uçlarından 25 mm içeride sonlandırılır. Tüm ısıtılan borulama en az 25 mm kalınlıkta Euroclass A1 veya A2 yalıtımla ve su geçirmez kaplama ile kaplanır, uçlar sızdırmaz yapılır ve bandın azami gücü 10 W/m'dir.
Yaş tesisatın devreye alma basınç testi nedir?
Madde 19.1.1.2 (EN s. 117): tüm tesisat borulaması en az 2 saat süreyle, en az 15 bar veya sistemin maruz kalacağı azami basıncın 1,5 katı (hangisi büyükse, ikisi de tesisat kontrol vanalarında ölçülür) basınçta hidrostatik olarak test edilir. Kalıcı deformasyon, yırtılma veya sızıntı gibi kusurlar giderilir ve test tekrarlanır.
Yaş tesisatta hapsolmuş hava neden sorun olur?
Madde 15.6 sonundaki NOT (EN s. 109): yaş borulu tesisatta aşırı hapsolmuş hava kabul edilemez alarm çalışma süresine yol açabilir ve gridli boru düzenlerinde hidrolik dengesizlik yaratabilir; tesisattaki hapsolmuş hava hacmini azaltacak tedbirler sağlanabilir. Aynı madde, tamamen su dolu borulamanın sıcaklık artışına bağlı basınç yükselmesiyle zarar görebileceğini ve bu durumda basınç tahliye vanası takılmasının değerlendirileceğini belirtir.
Kaynakça
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 11.1.1, 11.1.2.1, 11.1.2.2, 11.1.2.3 (EN s. 66-67)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 11.1.3, Tablo 17 (EN s. 67)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 11.2.2, Tablo 18 (EN s. 67)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 11.5.2 (EN s. 69)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 8.1.1, 8.1.3 (EN s. 42)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 7.1, Tablo 3 (EN s. 35-36)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.1.3 (EN s. 70)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 13.1 (EN s. 82)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 15.6 ve sonundaki NOT (EN s. 109)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 16.2.2 (EN s. 110)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 17.1.8, 17.1.9 (EN s. 112-113)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 19.1.1.2 (EN s. 117)
Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.