Kaynak: TS EN 12845+A2:2026, Madde 17 (EN s. 111-115) ve Madde 19.1.1 (EN s. 117). Aşağıdaki tüm değerler standardın kendi metnindendir.
EN 12845'te borulama tek bir maddede toplanmıştır: Madde 17. Bu madde yer altı borusunu (17.1.1), yer üstü borusunu (17.1.2), kaynağı (17.1.3), esnek bağlantıları (17.1.4), gizlenmeyi (17.1.5), hasar korumasını (17.1.6), boyayı (17.1.7), drenajı (17.1.8) ve bakırı (17.1.9) sırayla düzenler. Askılar Madde 17.2'de, gizli hacimlerdeki borulama Madde 17.3'tedir.
Madde 17.1.1: Yer altı borulaması
Standart burada kısa konuşur. Borular tedarikçinin tavsiyelerine uygun döşenir ve yeterli korozyon direncine sahip olur. Maddenin NOT'u şu tipleri önerir:
- dökme demir (cast iron)
- düktil demir (ductile iron)
- spun cement (santrifüj döküm çimento)
- takviyeli cam elyaf (reinforced glass fibre)
- yüksek yoğunluklu polietilen (polyethylene high density)
Ayrıca örneğin araç geçişi nedeniyle boruya hasar gelmesini önleyecek yeterli tedbirler alınır. Standart yer altı borusu için gömme derinliği, yatak malzemesi veya ankraj bloğu hesabı vermez; bu konular metinde düzenlenmemiştir.
Terminolojiyi de standardın kendi tanımından okumak gerekir: Madde 3.78 (EN s. 22) "besleme borusu"nu (supply pipe) bir su kaynağını trunk main'e veya tesisat kontrol vana setine bağlayan boru olarak; Madde 3.82 "trunk main"i iki veya daha fazla besleme borusunu kontrol vana setlerine bağlayan boru olarak tanımlar.
Madde 17.1.2: Yer üstü borulaması
Kontrol vanalarının mansabındaki borulama çelik, bakır (Madde 17.1.9) veya sistemin kullanıldığı yerde geçerli uygun şartnamelere uygun başka bir malzeme olur.
| Durum | Asgari et kalınlığı şartı |
|---|---|
| Anma çapı 150 mm'ye eşit veya küçük çelik boru; dişli, kesme oluklu veya başka şekilde talaşlı işlenmiş | ISO 65 |
| Çelik boru ucu et kalınlığını önemli ölçüde azaltmadan biçimlendirilmiş (yuvarlama oluk, kaynak ucu hazırlığı gibi) | ISO 4200 D serisi |
| Mekanik boru birleşimi kullanılan hâller | Ayrıca üreticinin tavsiyelerine uygun |
Bakır borular EN 1057'ye uygun olur. Kuru, alternatif veya pre-action tesisatlar için galvanizli çelik tercih edilmelidir.
Asgari boru çapları Tablo 36'dadır (Madde 13.4.5, EN s. 103): LH'de 20 mm; OH ve HH'de K-faktörü 80'i aşmayan tek sprinkleri besleyen yatay ve dikey boruda 20 mm; diğer tüm hâllerde 25 mm. Aynı tablonun altındaki hükümler önemlidir: kontrol vana setinin tesisat tarafında boru çapları yalnız su akış yönünde küçülebilir (grid ve loop düzenler hariç); upright sprinkler 65 mm'den (yalıtımlıysa 50 mm'den) büyük çaplı boruya bağlanamaz; pendent sprinkler 80 mm'den büyük çaplı boruya doğrudan bağlanamaz, daha büyük çaplarda sprinkler deflektörü ile ana boru kenarı arasındaki mesafe boru çapının 1,5 katından az olmayacak şekilde bir kol borusu takılır.
Madde 17.1.3 ve 17.1.4: Kaynak ve esnek bağlantı
Kaynak (17.1.3): 50 mm'den küçük çaplı boru ve bağlantı parçaları, montajcı otomatik kaynak makinesi kullanmadıkça sahada kaynaklanamaz. Hiçbir durumda yerinde kaynak, alevle kesme, lehimleme veya başka bir sıcak iş yapılamaz. Kaynakta tüm birleşimler sürekli kaynaklanır, kaynağın iç kısmı su akışını engellemez, boru çapak ve cüruftan arındırılır. Kaynakçılar EN ISO 9606-1'e göre onaylanır.
Esnek bağlantı (17.1.4): Boru kesimleri arasında (genleşme derzi, belirli raf tipleri gibi nedenlerle) göreli hareket beklenen yerlerde dağıtım ana borusuna bağlantı noktasında esnek bir kesim veya birleşim takılır. Bu eleman montajdan önce azami çalışma basıncının dört katı veya 40 bar (hangisi büyükse) test basıncına dayanmalı; yangında sistemin bütünlüğünü veya performansını bozabilecek parça içermemelidir. Esnek borular sürekli basınç tutan paslanmaz çelik veya demir dışı metal iç boru içerir, tam gerilmiş konumda takılamaz ve dağıtım ana borusu ile ara seviye sprinkler besleme boruları arasındaki eksenel kaçıklığı gidermek için kullanılamaz.
Madde 17.1.5 - 17.1.8: Erişim, koruma, boya, drenaj
- 17.1.5: Borular onarım ve değişiklik için kolay erişilebilir olacak şekilde tesis edilir ve beton döşeme veya tavanlara gömülemez. Mümkün olduğunca muayene ve onarımı zorlaştıran gizli hacimlere borulama yapılmamalıdır.
- 17.1.6: Alçak geçiş yüksekliğine sahip yürüme yolları üzerinde, ara seviyelerde veya benzeri yerlerde mekanik hasara karşı tedbir alınır. Besleme borusunun sprinklersiz bir binadan geçmesi kaçınılmazsa zemin seviyesinde tesis edilir ve uygun yangın direnciyle, mekanik hasara karşı kapalı hâle getirilir.
- 17.1.7: Galvanizsiz demir esaslı borulama, çevre koşulları gerektiriyorsa boyanır. Galvanizli borulama, kaplamanın hasar gördüğü her yerde (örneğin diş açma sonucu) boyanır.
- 17.1.8: Tüm borulamanın drene edilebilmesi sağlanır; kontrol vana setindeki drenaj vanasından drene edilemeyen yerlere Madde 15.4'e göre ek vana konur. Kuru, alternatif ve pre-action tesisatlarda range boruları dağıtım borusuna doğru en az %0,4, dağıtım boruları ilgili drenaj vanasına doğru en az %0,2 eğimli olur. Range boruları dağıtım borularına yalnız yandan veya üstten bağlanır.
Madde 17.2: Askılar ve taşıyıcılar
Askılar doğrudan binaya, gerekiyorsa makinelere, depolama raflarına veya başka yapılara sabitlenir; başka tesisatları taşımak için kullanılamaz; ayarlanabilir tipte olur; boruyu tamamen sarar ve boruya veya bağlantı parçalarına kaynaklanamaz. 50 mm'den büyük çaplı borular oluklu çelik saçtan veya gazbeton döşemeden askılanamaz. Askının hiçbir parçası yanıcı malzemeden olamaz, çivi kullanılamaz.
Aralıklar (17.2.2): çelik boruda en çok 4 m, bakır boruda en çok 2 m. 50 mm'den büyük çapta, yapıya doğrudan iki bağımsız askı takılması veya Tablo 40'takinden %50 fazla yük taşıyan askı kullanılması şartıyla bu mesafeler %50 artırılabilir. Mekanik birleşim kullanıldığında her birleşimin 1 m yakınında ve her boru parçasında en az bir askı bulunur. Uç sprinklerden askıya mesafe 25 mm çapta 0,9 m'yi, daha büyük çapta 1,2 m'yi aşamaz; upright sprinklerden askıya mesafe 0,15 m'den az olamaz. 2 m'den uzun dikey borular ve tek sprinkler besleyen 1 m'den uzun dikey borular ek askı ister.
Tablo 40 (EN s. 114):
| Anma boru çapı d (mm) | 20 °C'de asgari yük kapasitesi (kg) | Asgari kesit (mm²) | Asgari ankraj bulon boyu (mm) |
|---|---|---|---|
| d ≤ 50 | 200 | 30 (M8) | 30 |
| 50 < d ≤ 100 | 350 | 50 (M10) | 40 |
| 100 < d ≤ 150 | 500 | 70 (M12) | 40 |
| 150 < d ≤ 200 | 850 | 125 (M16) | 50 |
Tablo 41 ise lama ve kelepçe asgari ölçülerini verir: d ≤ 50 mm için galvanizli lama 2,5 mm, galvanizsiz 3,0 mm, galvanizli kelepçe 25 × 1,5 mm, galvanizsiz 25 × 3,0 mm; 50 < d ≤ 200 mm için lama aynı, galvanizli kelepçe 25 × 2,5 mm.
Madde 17.3: Gizli hacimlerdeki borulama
OH mahallerin üzerindeki asma tavanlarda, tavan üstü sprinklerleri tavan altındaki sprinklerlerle aynı range borularından beslenebilir; ön hesaplı sistemlerde boru çapı belirlenirken sprinklerler kümülatif sayılır (17.3.2). Diğer tüm hâllerde gizli hacimdeki sprinklerler ayrı range borularından beslenir ve ön hesaplı sistemlerde gizli hacmin hem içindeki hem dışındaki sprinklerleri besleyen dağıtım borusunun çapı 65 mm'den küçük olamaz (17.3.3).
Devreye alma testleri: Madde 19.1.1
| Test | Madde | Şart |
|---|---|---|
| Pnömatik test (kuru borulama) | 19.1.1.1 | En az 2,5 bar, en az 24 saat; 24 saatte 0,15 bar'dan büyük basınç kaybı düzeltilir |
| Hidrostatik test (tüm borulama) | 19.1.1.2 | En az 2 saat; en az 15 bar veya sistemin maruz kalacağı azami basıncın 1,5 katı (hangisi büyükse), ikisi de tesisat kontrol vanalarında ölçülür |
Madde 19.1.1.1 ayrıca, iklim koşulları pnömatik testin hemen ardından hidrostatik testi engelliyorsa, koşullar elverir elvermez yapılmasını söyler. Madde 19.1.1.2 hiçbir sistem bileşeninin tedarikçisinin önerdiğinden yüksek basınca maruz bırakılmamasına dikkat edilmesini ister.
Bunlar devreye alma testleridir. Bakım takvimindeki karşılığı ayrıdır: Madde 20.3 servis ve bakım programını, Annex K (EN s. 159) ise 25 yıllık muayeneyi düzenler ve borulamanın azami statik basınca veya 12 bar'a (hangisi yüksekse) hidrostatik test edilmesini önerir.
Yıkama bağlantıları Madde 15.6'dadır (EN s. 109): tesisat dağıtım borularının uç kollarına, dağıtım borusuyla aynı çapta takılır; DN40'tan büyük borularda, dağıtım borusunun alt tarafına bağlanmak şartıyla DN40 kullanılabilir ve uygun bir tapa ile donatılır.
Sık Sorulan Sorular
EN 12845 boru hattının basınç testini hangi maddede tarif eder?
Devreye alma testleri Madde 19.1.1'dedir (EN s. 117). Madde 19.1.1.2 tüm tesisat borulaması için en az 2 saat süreyle, en az 15 bar veya sistemin maruz kalacağı azami basıncın 1,5 katı (hangisi büyükse) hidrostatik test ister. Madde 19.1.1.1 ise kuru borulama için ayrıca pnömatik test öngörür: en az 2,5 bar, en az 24 saat ve 24 saatte 0,15 bar'dan büyük basınç kaybı düzeltilir. Madde 20.3 bakım takvimidir, basınç testi maddesi değildir.
Yer altı borusu için hangi malzemeler önerilir?
Madde 17.1.1 (EN s. 111): borular tedarikçinin tavsiyelerine uygun döşenir ve yeterli korozyon direncine sahip olur. Maddenin NOT'u şu boru tiplerini önerir: dökme demir, düktil demir, spun cement (santrifüj döküm çimento), takviyeli cam elyaf ve yüksek yoğunluklu polietilen. Ayrıca araç geçişi gibi nedenlerle boruya hasar gelmesini önleyecek yeterli tedbirler alınır.
Sahada hangi çaptaki borular kaynaklanamaz?
Madde 17.1.3 (EN s. 111): 50 mm'den küçük çaplı borular ve bağlantı parçaları, montajcı otomatik kaynak makinesi kullanmadıkça sahada kaynaklanamaz. Hiçbir durumda yerinde kaynak, alevle kesme, lehimleme veya başka bir sıcak iş yapılamaz. Kaynakta tüm birleşimler sürekli kaynaklanır, kaynağın iç kısmı su akışını engellemez, boru çapaklarından ve cüruftan arındırılır. Kaynakçılar EN ISO 9606-1'e göre onaylanır.
Boru askıları hangi aralıkla konur?
Madde 17.2.2 (EN s. 113): askılar çelik boruda en çok 4 m, bakır boruda en çok 2 m aralıkla konur. 50 mm'den büyük çaplı borularda bu mesafeler, ya yapıya doğrudan iki bağımsız askı takılması ya da Tablo 40'takinden %50 fazla yük taşıyabilen bir askı kullanılması şartıyla %50 artırılabilir. Mekanik boru birleşimi kullanıldığında her birleşimin 1 m yakınında en az bir askı ve her boru parçasında en az bir askı bulunur. Uç sprinklerden askıya mesafe 25 mm çapta 0,9 m'yi, 25 mm'den büyük çapta 1,2 m'yi aşamaz; upright sprinklerden askıya mesafe 0,15 m'den az olamaz.
Kuru, alternatif ve pre-action tesisatlarda boru eğimi ne kadardır?
Madde 17.1.8 (EN s. 112): kuru, alternatif ve pre-action tesisatlarda range boruları dağıtım borusuna doğru en az %0,4, dağıtım boruları ilgili drenaj vanasına doğru en az %0,2 eğimli olur. Ayrıca tüm borulamanın drene edilebilmesi sağlanır; kontrol vana setindeki drenaj vanasından drene edilemeyen yerlere Madde 15.4'e göre ek vana konur ve range boruları dağıtım borularına yalnız yandan veya üstten bağlanır.
Bakır boru sprinkler tesisatında nerede kullanılabilir?
Madde 17.1.9 (EN s. 113): bakır borular yalnızca yaş borulu sistemlerde, yalnız LH, OH1, OH2 ve OH3 sınıflarında ve çelik borulamanın mansabında kullanılabilir. Birleşimler mekanik birleşim veya EN 1254'e uygun bağlantı parçalarıyla sert lehim olur; bakır-çelik birleşimleri paslanmaz çelik cıvatalarla flanşlı yapılır; boru sahada bükülemez ve galvanik korozyona karşı tedbir alınır. Bakır boru askıları, temas korozyonunu önlemek için yeterli elektriksel dirence sahip uygun bir kaplama ile donatılır (Madde 17.2.1).
Kaynakça
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 3.78, 3.82 (EN s. 22)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 13.4.5, Tablo 36 (EN s. 103)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 15.6 (EN s. 109)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 17.1.1, 17.1.2, 17.1.3 (EN s. 111)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 17.1.4, 17.1.5, 17.1.6, 17.1.7, 17.1.8 (EN s. 112)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 17.1.9, 17.2.1, 17.2.2 (EN s. 113)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 17.2.3, Tablo 40, Tablo 41, 17.3.2 (EN s. 114)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 17.3.3 (EN s. 115)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 19.1.1.1, 19.1.1.2 (EN s. 117)
- TS EN 12845+A2:2026 Annex K (EN s. 159)
Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.