Kaynak: TS EN 12845-2:2025 (EN 12845-2:2024), Madde 5.1.3 ve 5.2 (EN s. 8-16) ile karşılaştırma için TS EN 12845+A2:2026 Madde 12 (EN s. 70-78).
ESFR ve CMSA yerleşimi, CMDA (yoğunluk-alan) mantığından farklı bir yerden okunur. EN 12845-2, sprinkler aralığını, tavan altı düşey mesafeyi ve yığın açıklığını Madde 5.1.3'te; bina sınırlarını (eğim, ışıklık, baca, hava hareketi) Madde 5.2'de toplar. Aşağıdaki değerlerin tamamı bu iki maddedendir.
Madde 5.1.3.2 ve 5.1.3.3: Aralık ve sprinkler başına alan
| Parametre | ESFR (5.1.3.2) | CMSA (5.1.3.3) |
|---|---|---|
| İki sprinkler arası asgari mesafe | 2,4 m | 2,4 m |
| Azami aralık | Tavan ≤ 9,1 m'de 3,7 m; tavan > 9,1 m'de 3,1 m | 3,7 m; yanıcı ve engelli yapıda 3,1 m |
| Sprinkler başına azami alan | 9,3 m² | STC1'de belirli tavan hâllerinde 12 m²; diğer tüm hâllerde 9,3 m² |
| Sprinkler başına asgari alan | 6 m² | 7,5 m² |
| Duvara mesafe | İzin verilen azami sprinkler aralığının en çok %50'si | Aynı |
CMSA'daki 12 m² istisnası yalnız STC1 depolamada ve tavan şu üç durumdan birindeyse geçerlidir: engelsiz ve yanmaz; engelli ve yanmaz; engelsiz ve yanıcı.
Madde 5.1.3.4 (engel istisnası): Bir sprinklerin her yöndeki azami doğrusal aralığı, yalnızca kurulu nesnelerin deşarjına kabul edilemez engel olmasını önlemek amacıyla en çok 0,3 m uzatılabilir. Bu, azami alanın 10,2 m²'ye çıkmasına imkân verir. Birden çok kez uygulanabilir, ancak her seferinde komşu aralık 5.1.3.2 veya 5.1.3.3'e uygun olmalıdır. Standart bunun bir istisna olduğunu ve normal tasarım yöntemi olarak uygulanmayacağını açıkça yazar.
Madde 5.1.3.1: Sprinklerler arası doğrusal mesafe, zeminden görünüşe göre değil, tavanın eğimi boyunca ölçülür.
Madde 5.1.3.5: Tavandan sprinklere düşey mesafe
Düşey mesafe zemine dik olarak, sprinklerin termal elemanı ile tavanın en üst kısmı arasında ölçülür. İstisna olarak, derinliği 75 mm'ye kadar olan oluklu metal çatı kaplamalarında deflektöre mesafe flanşın altından ölçülür; diğer hâllerde ölçüm flanşın üstünden yapılır (5.1.3.5.1).
Madde 5.1.3.5.2: engelsiz veya engelli yapı altındaki sprinklerler, deflektör tavanın en az 100 mm altında olacak şekilde tesis edilir. Azami düşey mesafe Tablo 2'ye göredir.
Tablo 2: Sprinkler termal elemanının tavan altındaki azami izin verilen düşey mesafesi (mm), EN s. 10
| k-faktörü | ESFR (engelli veya engelsiz) | CMSA engelli | CMSA engelsiz |
|---|---|---|---|
| 160 | - | 325 | 225 |
| 200 | 325 | - | - |
| 240 | 325 | 325 | 225 |
| 280 | - | 325 | 325 |
| 320 | 425 | - | - |
| 360 | 425 | 325 | 325 |
| 400 | 325 | - | - |
| 480 | 425 | - | - |
Görüldüğü gibi Tablo 2, tavan malzemesine (beton, asma tavan, profilli sac) göre değil, k-faktörüne ve tavanın engelli/engelsiz olmasına göre ayrım yapar.
Engelsiz tavan tanımı (5.1.3.5.3): asma tavan gibi düz tavan; tüm katı yapısal elemanların 100 mm'ye eşit veya daha az derinlikte olması; tüm katı tavan yapısal elemanlarının birbirinden 4,3 m veya daha uzak olması; elemanlar 100 mm'den derinse, tavan yüksekliği 9,0 m'ye kadar olan yerlerde aralarındaki asgari mesafenin 3,7 m, 9,0 m'yi aşan yerlerde 3,0 m olması. Diğer tüm hâllerde tavan engelli sayılır. Katı tavan yapısal elemanı, düşey düzlemdeki kesit alanı %70'ten az açık olan elemandır.
Engelli tavanda kanal gözleri (5.1.3.5.4): ESFR sprinklerler, engelli yapının oluşturduğu her kanal gözüne tesis edilir; istisna, katı yapısal elemanların tavanın en çok 300 mm altına inmesi ve sprinklerlerin bu elemanların altına konumlandırılmasıdır. Standart tepki elemanlı CMSA sprinklerler için istisna eşiği 600 mm'ye çıkar ve deflektör, yanmaz katı yapısal elemanın 25 mm ile 150 mm altına yerleştirilir; eleman tavanın 300 mm'den fazla altına iniyorsa oluşan kanal gözleri 28 m² alanı ve 0,9 m yatay genişliği aşamaz. Yanıcı elemanlarda ve 300 mm ile 525 mm arasındaki inişlerde ayrı sınırlar verilir (EN s. 11-12).
Madde 5.1.3.6 ve 5.1.3.7: Yön ve açıklık
- 5.1.3.6: Sprinklerler tercihen deflektör zemine paralel olacak biçimde tesis edilir; eğim 10 dereceyi geçmiyorsa tavana paralel de tesis edilebilir.
- 5.1.3.7: Tavan sprinkler deflektörleri ile depolama tepesi arasında en az 1 m boş hacim korunur.
Madde 6.1 (EN s. 33) aynı şartı tekrar eder ve ekler: 4 m'den büyük açıklıklar tasarım parametrelerinde bir düzeltme gerektirmez. Ayrıca tüm flue (havalandırma) boşlukları 150 mm'den az olamaz; STC3 ve STC4.3'te yükleme koridorları arası 6 m'yi aşamaz; yükleme koridorları, tasarım tablosu daha büyük bir asgari değer istemedikçe en az 1,2 m genişliğinde olur.
Karşılaştırma için EN 12845 tarafı (Madde 12.1.2, EN s. 70): çatı ve tavan sprinklerlerinin deflektörü altında LH ve OH'ta düz spray sprinklerde en az 0,3 m, diğer tüm hâllerde 0,5 m; HHP ve HHS'te 1,0 m boş hacim korunur.
Madde 5.2: Bina sınırları
- 5.2.1 Tavan eğimi: azami eğim 10 derece (%17,6). Aşılırsa üç seçenek: (1) etkilenen alan ve her yönde iki sıra sprinkler ötesinin üzerine düz, sürekli yatay asma tavan (5.2.2'ye göre tasarlanır, üstü sprinklerle korunur, altına ilgili tehlike sınıfına göre sprinkler konur); (2) yalnız raf depolaması olan alanlarda 6.6.2.1'e göre raf içi sprinkler artı depolama tepesinde, boyuna sprinklerle aynı aralıkta yüz sprinklerini de içeren ilave bir raf içi seviye; (3) sistemin EN 12845'e göre tasarlanması.
- 5.2.2 Tavan mukavemeti: tavanlar, alt tavanlar ve asma tavanlar (katı bariyerler dâhil) sıkıca sabitlenir ve 140 N/m² düşey yukarı doğru itmeye dayanabilir.
- 5.2.3 Işıklıklar: en az 5 dakika süreyle 300 °C'ye dayanmalıdır. Normal tavan seviyesinin üzerinde ölçülen hacmi 1 m³'ten büyük ışıklıklar sprinklerle korunur; normal tavan seviyesinden ışıklık tepesine mesafe 0,3 m'yi aşmıyorsa veya çatı/tavan hizasında sıkı oturan çerçeve ve cam varsa koruma gerekmez. Madde alan sınırı vermez.
- 5.2.4 Isı ve duman bacaları: ESFR veya CMSA tesisatlarında yalnız manuel duman veya ısı bacaları kullanılır; drop-out tipi ısı bacaları takılamaz. Ulusal mevzuat otomatik baca gerektiriyorsa venting sisteminin sprinkler sistemini bozmaması sağlanır ve üç çözümden biri uygulanır: baca açıklığının tam altına, en çok 1,2 m doğrusal aralıkla ve baca kenarına en çok 0,6 m mesafe ile karşılık gelen sprinklerler konur; veya bacalar standart tepkili 141 °C ya da daha yüksek anma tetikleme elemanı ile donatılır; veya otomatik duman bacaları tek tek tetiklenir.
- 5.2.6.1 Yatay hava akışı: havalandırma ekipmanı, tavan seviyesindeki herhangi bir sprinklerde hava akış hızı 1,5 m/s'yi aşmayacak şekilde düzenlenir veya erken yangın algılamasında otomatik olarak durur.
- 5.2.7 Katı mezzanine: altında yanıcı yapı veya yanıcı kullanım bulunan katı ara katların altına hızlı tepkili veya ESFR sprinkler tesis edilir. İstisna olarak standart tepkili sprinkler, bir sprinkler sırasının mezzanine kenarından en çok 0,6 m uzağa konması ve altındaki tüm depolamanın bu çevre sprinklerlerinin sınırları içinde kalması hâlinde ya da mezzanine çevresinde duman perdesi bulunması hâlinde kullanılabilir.
Raf içi yerleşim
EN 12845-2 modüler ESFR raf içi düzeninde (Madde 6.6.2.2.4, EN s. 45) raf içi sprinklerler arasındaki asgari ve azami yatay mesafe 0,7 m ve 1,4 m'dir (ilgili şekillerde gösterilenler hariç). Yüz sprinklerinin, depolama rafının yüzüne veya koridora taşan palet yükünün dış kenarına azami yatay mesafesi 450 mm'dir.
Düşey yerleşimde (6.6.2.2.5, EN s. 47): raf içi sprinkler seviyeleri arasındaki azami düşey mesafe HHS4 ve HHS5 için 9,1 m, HHS3'e kadar olan sınıflar için 12,2 m'dir. Depolama tepesi ile deflektör arasında en az 150 mm düşey açıklık sağlanır.
EN 12845 tarafında ara seviye sprinklerler için (Madde 12.5, EN s. 78): zeminden en alçak ara seviyeye ve seviyeler arasına azami düşey mesafe 3,50 m veya iki raf katı (hangisi küçükse); Kategori I veya II mallarda sprinklerler arası yatay mesafe 3,75 m'yi, yatay ve düşey mesafelerin çarpımı 9,8 m²'yi aşamaz. Sırt sırta yerleştirilen mallar arasındaki boyuna flue boşluğu en az 0,15 m, yan yana yerleştirilenler arasındaki enine flue boşluğu en az 0,1 m olur; deflektör ile depolama tepesi arasındaki açıklık düz spray sprinklerde 0,10 m'den, diğerlerinde 0,15 m'den az olamaz.
Gizli hacimler
EN 12845 Madde 5.4 (EN s. 30): çatı ve döşeme gizli hacimlerinin yüksekliği 0,8 m'yi aşıyorsa bu hacimler sprinklerle korunur. 0,8 m'yi aşmıyorsa yalnız yanıcı malzeme içeriyorlarsa veya yanıcı malzemeden yapılmışlarsa korunur. Gizli hacimdeki koruma, ana tehlike sınıfı LH ise LH'ye, diğer tüm hâllerde OH1'e göre yapılır.
Sık Sorulan Sorular
ESFR sprinkler aralığı ve sprinkler başına alan ne kadardır?
TS EN 12845-2:2025 Madde 5.1.3.2 (EN s. 8): iki sprinkler arasındaki asgari mesafe 2,4 m'dir. Bitişik iki sprinkler arasındaki azami aralık, tavan yüksekliği 9,1 m'yi aşmıyorsa 3,7 m; 9,1 m'yi aşıyorsa 3,1 m'dir. Sprinkler başına azami alan 9,3 m², asgari alan 6 m²'dir. Duvara mesafe, sprinklerler arasında izin verilen azami mesafenin %50'sinden fazla olamaz. Madde 5.1.3.4 yalnız engelden kaçınmak için doğrusal aralığın her yönde en çok 0,3 m uzatılmasına ve alanın 10,2 m²'ye çıkmasına izin verir; bu bir istisnadır, normal tasarım yöntemi olarak uygulanamaz.
Sprinkler termal elemanı tavanın en fazla ne kadar altında olabilir?
Madde 5.1.3.5.2 (EN s. 9) deflektörün tavanın en az 100 mm altında olmasını ister; azami düşey mesafe Tablo 2'ye göredir (EN s. 10). Tablo 2, termal elemanın tavan altındaki azami düşey mesafesini k-faktörüne göre verir: ESFR'de K200, K240 ve K400 için 325 mm; K320, K360 ve K480 için 425 mm. CMSA'da engelli tavanda K160, K240, K280 ve K360 için 325 mm; engelsiz tavanda K160 ve K240 için 225 mm, K280 ve K360 için 325 mm.
Yığın tepesi ile sprinkler arasında ne kadar boşluk kalmalıdır?
Madde 5.1.3.7 (EN s. 12): tavan sprinkler deflektörleri ile depolama tepesi arasında en az 1 m boş hacim korunur. Madde 6.1 (EN s. 33) aynı şartı tekrarlar: aksi belirtilmedikçe sprinkler deflektöründen depolanan malların tepesine en az 1 m açıklık gerekir; 4 m'den büyük açıklıklar tasarım parametrelerinde bir düzeltme gerektirmez. Karşılaştırma için EN 12845 Madde 12.1.2 (EN s. 70) CMDA sprinklerleri için LH ve OH'ta düz spray sprinklerde 0,3 m, diğer hâllerde 0,5 m; HHP ve HHS'te 1,0 m boş hacim ister.
ESFR ve CMSA için azami tavan eğimi nedir?
Madde 5.2.1 (EN s. 12): azami tavan eğimi 10 dereceyi (%17,6) aşamaz. Eğim bu değeri aşarsa üç seçenekten biri uygulanır: etkilenen alanın ve her yönde iki sıra sprinkler ötesinin üzerine düz ve sürekli yatay bir asma tavan yapılır (tavanın üstü de sprinklerle korunur ve altına ilgili tehlike sınıfına göre sprinkler konur); yalnız raf depolaması olan alanlarda Madde 6.6.2.1'e göre raf içi sprinkler ile depolama tepesinde ilave bir raf içi seviye sağlanır; veya sistem EN 12845'e göre tasarlanır.
Işıklık (skylight) için alan sınırı var mıdır?
Madde 5.2.3 (EN s. 13) ışıklıklar için bir alan sınırı vermez. Ölçütler şunlardır: ışıklık en az 5 dakika süreyle 300 °C sıcaklığa dayanabilmelidir; normal tavan seviyesinin üzerinde ölçülen hacmi 1 m³'ten büyük ışıklıklar sprinklerle korunur; normal tavan seviyesinden ışıklık tepesine mesafe 0,3 m'yi aşmıyorsa veya çatı/tavan hizasında sıkı oturan bir çerçeve ve cam varsa koruma gerekmez.
Duvara asgari mesafe şartı var mıdır?
Hayır. Madde 5.1.3.2 ve 5.1.3.3 (EN s. 8) duvara mesafe için yalnız bir üst sınır koyar: izin verilen azami sprinkler aralığının %50'si. TS EN 12845-2:2025 metninde duvara asgari mesafe hükmü bulunmamaktadır.
Kaynakça
- TS EN 12845-2:2025 Madde 5.1.3.1, 5.1.3.2, 5.1.3.3, 5.1.3.4 (EN s. 8)
- TS EN 12845-2:2025 Madde 5.1.3.5.1, 5.1.3.5.2 (EN s. 9)
- TS EN 12845-2:2025 Tablo 2, Madde 5.1.3.5.3, 5.1.3.5.4 (EN s. 10-11)
- TS EN 12845-2:2025 Madde 5.1.3.6, 5.1.3.7, 5.1.3.8, 5.2.1, 5.2.2 (EN s. 12)
- TS EN 12845-2:2025 Madde 5.2.3 (EN s. 13)
- TS EN 12845-2:2025 Madde 5.2.4 (EN s. 16)
- TS EN 12845-2:2025 Madde 5.2.6.1 (EN s. 18)
- TS EN 12845-2:2025 Madde 5.2.7 (EN s. 20)
- TS EN 12845-2:2025 Madde 6.1 (EN s. 33)
- TS EN 12845-2:2025 Madde 6.6.2.2.4 (EN s. 45), 6.6.2.2.5 (EN s. 47)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 5.4 (EN s. 30)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.1.2, Tablo 19 (EN s. 70)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.5.1, 12.5.2, 12.5.3 (EN s. 78)
Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.