Kısa cevap: Hayır. TS EN 12845-2:2025 Madde 5.3.1 (EN s. 21) nettir: tavan koruması için engel gereklilikleri ve engelleri telafi etme gereklilikleri ESFR ve CMSA sistem tasarımları için aynıdır. Dolayısıyla CMSA'nın ESFR'ye göre daha geniş bir engel toleransı yoktur.

Kaynak: TS EN 12845-2:2025 (EN 12845-2:2024) Madde 5.3 (EN s. 21-32).

ESFR ve CMSA tasarımlarında engel yönetimi, tasarım tablolarından bile kritik olabilir; standardın Giriş bölümü de bu tasarımların uygunsuzluklara karşı toleransının düşük olduğunu, sapmaların tam sistem arızasına yol açma riski taşıdığını açıkça yazar (EN s. 4). Madde 5.3 konuyu iki kategoriye ayırır: tavanda veya tavana yakın engeller (5.3.2) ve tamamen deflektör seviyesinin altındaki engeller (5.3.3).

Madde 5.3.1: Tek bir kural seti

"Tavan koruması için engel gereklilikleri ve engelleri telafi etme gereklilikleri ESFR ve CMSA sistem tasarımları için aynıdır." (EN s. 21)

Yani CMSA için ayrı ve daha gevşek bir engel toleransı yoktur.

Madde 5.3.2: Tavanda veya tavana yakın engeller

Engelli ve engelsiz tavan sınırlarına ek olarak, pendent ve upright sprinklerler, sprinklerin şemsiye (umbrella) deşarj desenini engellememek için Şekil 9 ve Şekil 11 ile Tablo 3'e uygun standart aralıkta tesis edilir. Tablo 3 değerleri arasında ara değer alınmasına izin verilir.

Temel yasak: Hiçbir nesne, sprinkler deflektörünün yatay düzleminin en az 50 mm üzerinde değilse sprinklere 300 mm'den yakın konumlandırılamaz.

Tablo 3: Şemsiye desenini engellememek için tavan nesnelerinin asgari yatay mesafesi (EN s. 23)

Tavan nesnesinin sprinkler deflektörü altındaki azami düşey mesafesi (mm) Sprinklerden asgari yatay mesafe (mm)
50 300
100 500
150 700
200 800
300 1 000
500 1 300
900 1 800

Dikkat edilmesi gereken iki nokta var. Birincisi, tablonun girdisi kiriş derinliği değil, nesnenin deflektörün altında kaldığı düşey mesafedir. İkincisi, artış doğrusal değildir: 200 mm için 800 mm, 300 mm için 1 000 mm, 500 mm için 1 300 mm, 900 mm için 1 800 mm. Sabit bir çarpan kuralı (örneğin "derinliğin 4 katı") bu satırların çoğunda hatalı sonuç verir.

Izgara deseni kuralı: Tavan seviyesinde veya yakınında bulunan ve Şekil 9-11'deki ızgara deseninin tamamen içinde kalan nesne engel sayılmaz; desenin altındaki alana sarkan her nesne engel sayılır.

İstisna: Nesne en az %70 açık bir yapısal eleman veya benzeriyse engel sayılmaz. Değilse engel iki yöntemden biriyle telafi edilir:

Şekil 11 NOT 2 (EN s. 22): Engelin genişliği W için: W 300 mm'den büyük ve 600 mm'ye eşit veya küçükse, engelin altı depolama tepesinin en az 900 mm üstünde olur; W 300 mm'ye eşit veya küçükse en az 450 mm üstünde olur; W 600 mm'den büyükse ek sprinkler gerekir. Bu ölçüler deflektörün altına değil, depolama tepesinin üstüne göredir.

Madde 5.3.3.1: Gruplanmış engeller

İki veya daha fazla bitişik nesne, aralarındaki yatay mesafe en küçük nesnenin genişliğinin 3 katından az olduğunda, ancak hiçbir durumda 150 mm'den az olmamak üzere, birlikte tek nesne (gruplanmış engel) sayılır. Bu koşullarda gruplanmış engelin genişliği, iki nesnenin en küçük boyutlarının toplamına aralarındaki yatay mesafenin eklenmesiyle bulunur. Bir nesne komşularından, kendi en küçük boyutunun 3 katına eşit veya daha büyük bir mesafeyle ya da en az 150 mm ile ayrılmışsa tekil nesne sayılır.

Madde 5.3.3.2.1 ve Tablo 4: Deflektörün altındaki tekil nesneler

Sprinklerler, sprinklerin iç çekirdek (inner core) dağıtım deseninin altındaki tekil nesnelerce engellenmemesi için Tablo 4 ve Şekil 13'e uygun tesis edilir.

Tablo 4: İç çekirdek dağıtım desenine engelleri önlemek için montaj kılavuzu (EN s. 24)

Sprinkler deflektörü altındaki tavan nesnesinin genişliği (mm) Nesnenin en yakın kenarından sprinkler deflektörüne yatay mesafe (mm) Sprinkler deflektöründen nesnenin üstüne asgari düşey mesafe (mm)
38'e kadar 150'ye kadar 300
150'ye kadar 150 ile 300 arası 0
300 (nesne depolama tepesinin ≥ 450 mm üstündeyse) veya 600 (nesne depolama tepesinin ≥ 900 mm üstündeyse) 300'ün üzerinde 0
> 600 Nesnenin altında ilave sprinkler gerekir -

Upright istisnası: Upright sprinklerler, doğrudan altlarında herhangi bir düşey mesafede bulunan 100 mm genişliğe kadar tekil nesneleri tolere edebilir. Nesne azami boyutunda 600 mm'ye kadar genişse, en yakın sprinklerden en az 300 mm yatay mesafede konumlandırılır. Bu tolerans pendent sprinklerler için verilmemiştir.

Şekil 13 (EN s. 25) aynı kuralı dört bölge olarak gösterir: Bölge I'de hiçbir nesneye izin verilmez; Bölge II'de 38 mm genişliğe kadar; Bölge III'te 150 mm genişliğe kadar; Bölge IV'te nesne depolama tepesinin en az 450 mm üstündeyse 300 mm'ye kadar, en az 900 mm üstündeyse 600 mm'ye kadar nesneye izin verilir.

Madde 5.3.3.2.2 ve Tablo 5: Rafların doğrudan üstündeki engeller

Engelin boyutu ve konumu altına sprinkler gerektirmiyorsa, engelin raf flue boşluğuna (enine veya boyuna) göre konumu ayrıca kontrol edilir.

Tablo 5: Rafların doğrudan üstünde yer alan engeller (EN s. 26)

Boyuna veya enine flue boşluğu üstündeki engelin genişliği A (mm) Tek bir sprinklerin deşarj desenini etkileyen engel İki veya daha fazla bitişik sprinkleri etkileyen ve 3 m'den uzun flue boşluğunun söz konusu olduğu engel
≤ 150 Engelin altında sprinkler gerekmez Engelin altında sprinkler gerekmez
150 < A ≤ 300 Engelin altında sprinkler gerekmez B en az 450 mm olmak şartıyla engelin altında sprinkler gerekmez
300 < A ≤ 600 B en az 450 mm olmak şartıyla engelin altında sprinkler gerekmez Engelin altına sprinkler konur

Burada B, nesneden depolama tepesine düşey mesafedir (Şekil 14).

Madde 5.3.3.2.3 (EN s. 27): Raf depolaması, plan görünüşte 5.3.3.2.2 gerekliliklerini karşılamayan bir engelleyici nesneden etkileniyorsa iki yaklaşımdan biri uygulanır: sprinklerler doğrudan engelin altına tesis edilebilir; ancak tavsiye edilen yaklaşım, raf yapısının tepesine, tüm flue boşluğu kesişimlerinde (yüz ve boyuna) raf içi sprinkler olarak ek sprinkler tesis etmektir. Bu şekilde eklenen sprinklerler tavan seviyesi sprinkler sisteminin hidrolik tasarımına eklenmez.

Madde 5.3.3.2.4: 0,6 m'den geniş nesneler

Tavan seviyesi depolama sprinklerlerinin altında ve depolamanın üstünde yer alan, 0,6 m'den geniş düz, katı ve tekil nesneler için nesnenin altına Şekil 16'ya uygun ek sprinkler tesis edilir (EN s. 28). Şekil 16'nın anahtarı ek sprinklerlerin tavan sprinklerleriyle aynı doğrusal ve alan aralığında, engel kenarına azami izin verilen doğrusal aralığın %50'sinden fazla olmayacak mesafede konumlandırılacağını gösterir.

Şekil 17 ile Şekil 22 (EN s. 29-31) dört senaryo için ikişer seçenek verir: düz, katı ve gruplanmış 0,6 m üstü engeller; düz olmayan veya katı olmayan tekil 0,6 m üstü engeller; düz olmayan veya katı olmayan gruplanmış 0,6 m üstü engeller. Seçeneklerde ya yatay bariyer kurulur ya da ek sprinklerler azami 1,2 m doğrusal ve 1,5 m² alan aralığında tesis edilir. Gruplanmış engellerde koşullar H < (3 × A) ve A + B > 0,6 m olarak verilir.

Madde 5.3.3.3: Açık ızgara engelleri

Yürüme yolları veya asma tavanlar gibi açık ızgara engellerinin altına sprinkler tesis edilir; istisna, aşağıdaki koşulların tamamının sağlanmasıdır (EN s. 32):

Izgaranın altına tesis edilen ek sprinklerlerin tavan seviyesi sisteminin hidrolik tasarımına eklenmesi gerekmez.

Tasarım tablosuyla bağlantı

Engel kurallarının hangi tasarım tablosunda uygulanacağı da standartta ayrıca düzenlenmiştir:

Saha notu: engel analizinde en sık atlanan adım, nesnelerin tek tek değil gruplanarak değerlendirilmesidir. Bir kablo tavası ile yanındaki bir servis borusu, aradaki mesafe küçükse tek bir engel olarak genişlik kazanır ve 0,6 m eşiğini birlikte aşabilir.

Sık Sorulan Sorular

ESFR ve CMSA'nın engel kuralları farklı mıdır?

Hayır. TS EN 12845-2:2025 Madde 5.3.1 (EN s. 21) nettir: tavan koruması için engel gereklilikleri ve engelleri telafi etme gereklilikleri ESFR ve CMSA sistem tasarımları için aynıdır. Dolayısıyla CMSA'nın ESFR'ye göre daha geniş bir engel toleransı yoktur.

Tavan seviyesindeki nesneler için asgari yatay mesafe nedir?

Tablo 3 (EN s. 23), nesnenin sprinkler deflektörünün altındaki azami düşey mesafesine karşı asgari yatay mesafeyi verir: 50 mm için 300 mm; 100 mm için 500 mm; 150 mm için 700 mm; 200 mm için 800 mm; 300 mm için 1 000 mm; 500 mm için 1 300 mm; 900 mm için 1 800 mm. Değerler arasında ara değer alınabilir. Ayrıca Madde 5.3.2 uyarınca hiçbir nesne, sprinkler deflektörünün yatay düzleminin en az 50 mm üzerinde değilse sprinklere 300 mm'den yakın konumlandırılamaz.

Ne kadar geniş bir nesnenin altına ek sprinkler gerekir?

Madde 5.3.3.2.4 (EN s. 28) ve Tablo 4 (EN s. 24): 0,6 m'den (600 mm) geniş düz, katı ve tekil nesnelerin altına Şekil 16'ya uygun ek sprinkler tesis edilir. Tablo 4'ün son satırı da aynı eşiği verir: genişliği 600 mm'yi aşan nesnede nesnenin altında ilave sprinkler gerekir.

Upright sprinklerin altındaki dar nesneler için istisna var mıdır?

Evet. Tablo 4'ün altındaki hüküm (EN s. 24): upright sprinklerler, doğrudan altlarında herhangi bir düşey mesafede bulunan 100 mm genişliğe kadar tekil nesneleri tolere edebilir. Nesne azami boyutunda 600 mm'ye kadar genişse, en yakın sprinklerden en az 300 mm yatay mesafede konumlandırılır. Bu istisna pendent sprinklerler için verilmemiştir.

İki ayrı nesne ne zaman tek engel sayılır?

Madde 5.3.3.1 (EN s. 23): iki veya daha fazla bitişik nesne, aralarındaki yatay mesafe en küçük nesnenin genişliğinin 3 katından az olduğunda, ancak hiçbir durumda 150 mm'den az olmamak üzere, birlikte tek nesne (gruplanmış engel) sayılır. Bu durumda gruplanmış engelin genişliği, iki nesnenin en küçük boyutlarının toplamına aralarındaki yatay mesafenin eklenmesiyle bulunur. Bir nesne komşularından, kendi en küçük boyutunun 3 katına eşit veya daha büyük bir mesafeyle ya da en az 150 mm ile ayrılmışsa tekil nesne sayılır.

Rafların üstündeki engeller nasıl ele alınır?

Madde 5.3.3.2.2 ve Tablo 5 (EN s. 26): boyuna veya enine flue boşluğunun üstündeki engelin genişliği 150 mm'ye eşit veya küçükse, tek bir sprinkleri de birden fazla sprinkleri de etkilese, altına sprinkler gerekmez. 150 mm ile 300 mm arasında ise tek sprinkleri etkiliyorsa gerekmez; iki veya daha fazla bitişik sprinkleri etkiliyor ve 3 m'den uzun flue boşluğu söz konusuysa, nesneden depolama tepesine düşey mesafe (B) en az 450 mm olmak şartıyla gerekmez. 300 mm ile 600 mm arasında ise tek sprinkleri etkilediğinde B en az 450 mm olmak şartıyla gerekmez, iki veya daha fazlasını etkilediğinde altına sprinkler konur.

Kaynakça

Kaynaklar & Uyarı

Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.

FS

Fatih Selvi

Makina mühendisi ve yazılım geliştirici. 16+ yıl mekanik tesisat ve yangın tesisatı deneyimi. NFPA 13/14/20/25 ve BYKHY uzmanı.