Suyun kabul edilemez olduğu mahalde gaz devreye girer: sunucu odası, arşiv, jeneratör, kablo galerisi, müze deposu. Ama "gazlı söndürme" tek bir teknoloji değil; dört farklı aile ve dört farklı risk profili vardır.

Dört aile

KriterFM200 (HFC-227ea)NOVEC 1230 (FK-5-1-12)IG-541 (Inergen)CO2
Söndürme mekanizmasıKimyasal + ısı çekmeIsı çekmeOksijen seyreltmeOksijen seyreltme
En düşük tasarım konsantrasyonu, Sınıf A / Sınıf C (NFPA 2001 Tablo A.7.2.2.3(b); Sınıf B yakıtta daha yüksek)%6,7 / %7,0%4,5 / %4,5%34,2 / %38,5NFPA 12 kapsamında (bu yazıda doğrulanmadı)
İnsan bulunan mahalUygun (NOAEL %9,0; Tablo 4.3.2.4(a))Uygun, en geniş marj (NOAEL %10,0; Tablo 4.3.2.4(a))Uygun: tasarım %43 altındaysa maruziyet en çok 5 dk, %43–52 arasında en çok 3 dk (NFPA 2001 4.3.3.5)Uygun değil — ölümcül
DepolamaSıvılaştırılmış, az tüpSıvı, düşük basınçBasınçlı gaz, çok tüpSıvılaştırılmış
Tüp odası alanıKüçükKüçük–ortaBüyük (basınçlı gaz, çok sayıda tüp)Orta
Küresel ısınma potansiyeliYüksek (GWP 3.350; NFPA 2001 Tablo A.4.6, IPCC 2013)Çok düşük (GWP <1)Sıfır (atmosfer gazları)Düşük
Boşalma süresi (NFPA 2001 7.5.1)En çok 10 saniyeEn çok 10 saniyeEn çok 60 s (Sınıf B) / 120 s (Sınıf A ve C)Değişken
Basınç tahliyesiYapıyı tehdit ediyorsa gerekir (NFPA 2001 7.1.8.1)Yapıyı tehdit ediyorsa gerekir (NFPA 2001 7.1.8.1)Yapıyı tehdit ediyorsa gerekir (NFPA 2001 7.1.8.1)Değerlendirilir (NFPA 12 5.6.1)
KalıntıYokYokYokYok

Seçimi belirleyen üç soru

  1. Mahalde insan var mı? Varsa CO2 elenir. CO2 tasarım konsantrasyonunda öldürücüdür ve yalnız insansız mahalde, kilitli erişim ve gecikme sireniyle kullanılır.
  2. Tüp odası için ne kadar yer var? IG-541 sıvılaştırılmış değil basınçlı gazdır; aynı hacim için halokarbonlardan çok daha fazla tüp ister. Yer yoksa liste kendiliğinden daralır.
  3. Çevre etkisi ne kadar önemli? HFC-227ea'nın küresel ısınma potansiyeli yüksektir (GWP 3.350), FK-5-1-12'ninki 1'in altındadır, inert gazlarınki sıfırdır (NFPA 2001 Tablo A.4.6). Uzun ömürlü tesislerde bu fark seçimde tartılır.

Basınç tahliyesi unutulmaz. Gaz boşalması odada ani basınç artışı yaratır; tahliye damperi yoksa alçıpan duvarlar ve asma tavan patlar. NFPA 2001 7.1.8.1, gelişen basıncın yapı dayanımını tehdit ettiği durumda tahliye açıklığı ister.

Sızdırmazlık: sistemin gerçek performansı

Gazlı sistem yalnız mahal sızdırmazsa çalışır. Kapı fanı (door fan) testi (sızdırmazlık testi) ile mahalin tutma süresi ölçülür; NFPA 2001 7.4.1, en yüksek korunan malzeme seviyesinde en düşük tasarım konsantrasyonunun en az %85'inin 10 dakika korunmasını ister. Kablo geçişleri, kapı altı boşluğu, asma tavan üstü bağlantılar ve havalandırma damperleri kaçak yollarıdır. Devreye almada kapı fanı testi geçilmeden sistem kabul edilmemelidir; sahada en sık atlanan test budur.

Sprinklerle birlikte kullanım

Veri merkezinde yaygın kurgu gazlı söndürme artı ön tepkili (pre-action) sprinklerdir. Gaz ilk savunma hattıdır; gaz başarısız olursa veya yangın büyürse sprinkler devreye girer. İki sistemin tetikleme mantığı yangın algılama panelinde koordine edilmeli; gaz boşalırken sprinkler açılmamalıdır.

Türkiye bağlamı

BYKHY Madde 98/3, gazlı yangın söndürme sistemlerinin tasarımında TS ISO 14520 standardını esas alır ve gaz boşalımını mahaldekilere bildiren sesli ve ışıklı uyarıları zorunlu tutar; Madde 98/4 söndürme hacmindeki menfez ve havalandırma bacalarının algılama ve gaz boşalımı anında otomatik kapanmasını ister. BYKHY EN 15004 veya NFPA 2001'e atıf yapmaz. Uygulamada veri merkezi ve arşiv projelerinde NOVEC 1230, jeneratör ve kablo galerisinde IG-541 veya FM200, insansız endüstriyel mahalde CO2 yaygındır. Sigortacı talebi varsa FM Approved sistem şartı gelir ve seçenek listesi daha da daralır.

Sık Sorulan Sorular

İnsan bulunan mahalde CO2 kullanılabilir mi?

Hayır. CO2 tasarım konsantrasyonunda öldürücüdür ve yalnız insansız mahallerde, kilitli erişim ve gecikme sireniyle kullanılır. İnsan bulunan mahalde NOVEC, FM200 veya IG-541 tercih edilir.

Kapı fanı (door fan) testi neden zorunlu?

Gazlı sistem yalnız mahal sızdırmazsa çalışır. Kapı fanı testi mahalin tutma süresini ölçer; NFPA 2001 7.4.1, en yüksek korunan malzeme seviyesinde en düşük tasarım konsantrasyonunun en az %85'inin 10 dakika (veya eğitimli personelin müdahalesine yetecek süre) korunmasını ister. Test geçilmeden sistem kabul edilmemelidir.

IG-541 neden daha çok yer ister?

IG-541 basınçlı gazdır, sıvılaştırılmış değildir. Aynı korunan hacim için halokarbonlardan çok daha fazla tüp gerekir; tüp odası alanı seçimi doğrudan etkiler.

Gazlı söndürme sprinklerin yerine geçer mi?

Genellikle hayır. Veri merkezinde yaygın kurgu gaz artı ön tepkili sprinklerdir; gaz ilk savunma, sprinkler ikinci katmandır.

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

MEP Calc tek iOS uygulamasında 110+ mühendislik modülü sunar: 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz.

MEP Calc'i App Store'dan indir
Kaynaklar & İleri Okuma

EN 15004 serisi (gazlı söndürme sistemleri) ve ISO 14520. NFPA 2001 Standard on Clean Agent Fire Extinguishing Systems. NFPA 12 (CO2). Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY) Madde 98. Tasarım konsantrasyonları ve NOAEL değerleri üretici sertifikasından ve standardın tam metninden alınır.