Standart: NFPA 13 (2025), NFPA 1, BYKHY
Tehlike Sınıfı: Ordinary Hazard Group II (OH2)
Okuma süresi: 8 dk
Self-Storage Nedir ve Neden Yangın Riski Farklıdır?
Self-storage (oto depo) tesisleri, müşterilerin kişisel eşyalarını kiraladıkları bağımsız depolama ünitelerinden oluşur. Klasik depolama tesislerinden üç temel noktada ayrılır:
- Depolanan mal bilinmiyor — Müşteri ne koyduğunu bildirmek zorunda değil. Bir ünitede koltuk takımı, diğerinde lastik takımı, bir başkasında boya teneke veya elektrikli scooter olabilir. Yangın yükü önceden hesaplanamaz.
- 24/7 erişim — Müşteriler gece gündüz gelip mal çıkarabilir. Bu, otomatik kapı kilitleri, hareket sensörleri ve sınırsız insan trafiği anlamına gelir.
- Koridor yapısı — Üniteler dar koridorlara açılır. Duman tahliyesi ve tahliye yolları, standart depolama tesislerinden farklı tasarlanmalıdır.
Türkiye'de self-storage pazarı son 5 yılda hızla büyümektedir. İstanbul ve Ankara başta olmak üzere Pegna, Depomax, DepoNerede, Box24 gibi firmalar onlarca şube açmaktadır. Ancak BYKHY (Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik), self-storage için özel bir bölüm içermemektedir. Bu nedenle tasarım, NFPA 13 ve NFPA 1 referans alınarak yapılır.
NFPA 13 Tasarım Kriterleri
Tehlike Sınıfı
NFPA 13'e göre self-storage tesisleri minimum Ordinary Hazard Group II (OH2) sınıfında tasarlanmalıdır (NFPA 13, Bölüm 5.4.3). Bu, 1.500 ft² (139 m²) tasarım alanı üzerinde 0,20 gpm/ft² (8,1 mm/dk) tasarım yoğunluğu anlamına gelir (NFPA 13 yoğunluk/alan eğrisi).
Ancak, malzeme bilinmediği için çoğu proje mühendisi Extra Hazard Group I (EH1) sınıfında tasarımı tercih eder. Karar matrisi:
| Durum | Önerilen Sınıf | Tasarım Yoğunluğu | Operasyon Alanı |
|---|---|---|---|
| Müşteri bildirim zorunluluğu var (sözleşme) | OH2 | 8,1 mm/dk (0,20 gpm/ft²) | 139 m² (1.500 ft²) |
| Müşteri ne isterse koyabilir (serbest) | EH1 | 12,2 mm/dk (0,30 gpm/ft²) | 232 m² (2.500 ft²) |
| Plastik yoğunluğu yüksek (geçmiş tecrübe) | EH2 | 16,3 mm/dk (0,40 gpm/ft²) | 232 m² (2.500 ft²) |
Her Üniteye En Az Bir Sprinkler
NFPA 13 ve IBC (International Building Code) gereği, her depolama ünitesinde en az bir sprinkler başlığı bulunmalıdır. Duvar yüksekliği veya yapım tipi ne olursa olsun bu kural geçerlidir.
Pratik kural: Ünite derinliği > 3.7 m ise iki sprinkler gerekebilir. Standart sprinkler başına maksimum koruma alanı OH2 için 12.1 m²'dir (130 ft²).
Depolama Yüksekliği Sınırı
Self-storage tesislerinde depolama yüksekliği, sprinkler deflektörünün altında en az 460 mm (18 inç) boşluk kalacak şekilde sınırlandırılır. Tipik uygulamada:
- Tavan yüksekliği: 3.0–4.5 m
- Maksimum depolama yüksekliği: 2.7–4.0 m
- Sprinkler deflektörü ile depolama üstü arasındaki mesafe: ≥ 460 mm
Birçok tesis, müşterinin eşyayı çok yüksek istiflemesini önlemek için open-grid tavan (ızgara tavan) veya tavuk tel kullanır. Bu, sprinkler örüntüsünü engellemez ama depolama yüksekliğini fiziksel olarak sınırlar.
Sprinkler Tipi Seçimi
| Sprinkler Tipi | K-Faktör | Tavsiye | Gerekçe |
|---|---|---|---|
| Standard Response Pendent | K-80 (5.6) | Minimum | OH2 yeterliyse |
| Quick Response Pendent | K-80 (5.6) | Önerilen | Hızlı tepki, su tasarrufu |
| ESFR K-25.2 | K-25.2 (360) | Yüksek tavan + EH | 4.5 m+ depolama |
| Sidewall | K-80 (5.6) | Dar üniteler | Duvar montajı |
Su Kaynağı ve Pompa Boyutlandırma
Su Talebi Hesabı
OH2 tasarımı için temel su talebi:
Q = Tasarım yoğunluğu × Operasyon alanı + Hortum debisi
Q = 8,1 × 139 + 950 ≈ 1.126 + 950 ≈ 2.080 L/dk
Hortum payı: NFPA 13 orta tehlike için toplam 250 gpm (≈ 950 L/dk); iç hortum payı (0/50/100 gpm) bu toplamın içindedir.
EH1 tasarımı için:
Q = 12,2 × 232 + 1.900 ≈ 2.830 + 1.900 ≈ 4.730 L/dk
Hortum payı: NFPA 13 yüksek tehlike için toplam 500 gpm (≈ 1.900 L/dk).
Su Deposu Kapasitesi
BYKHY Madde 92'ye göre su deposu kapasitesi sprinkler sistemi + iç hidrant + dış hidrant eşzamanlı su talebine göre hesaplanır. Self-storage için tipik:
- Süre: NFPA 13 orta tehlike 60–90 dk, yüksek tehlike 90–120 dk
- Örnek hacim: OH2 için 2.080 L/dk × 60 dk ≈ 125 m³; EH1 için 4.730 L/dk × 90 dk ≈ 425 m³ (BYKHY Madde 92 hidrant ve dolap payları ayrıca eklenir)
Pompa Seçimi
Self-storage tesisleri genellikle şehir şebekesine bağlıdır. Pompa gerekip gerekmediği, hidrolik hesabın sonucuna bağlıdır. Şehir şebekesi basıncı yeterliyse (statik ≥ 3.5 bar, rezidüel ≥ 2.5 bar), pompa olmadan da sistem çalışabilir.
Pompa gerekiyorsa: - Tip: Elektrik tahrikli (saha erişimi kolay) - Debi: Sistem talebi + %10 marj - Basınç: Sistem talebi + pompa + boru sürtünme kaybı
Bina Bölmelendirme ve Pasif Koruma
Yangın Bölümleri
Self-storage tesislerinde yangın bölümü stratejisi iki yaklaşım izler:
Yaklaşım 1: Tam Bölmelendirme - Her ünite arasındaki duvarlar yangına dayanıklı (minimum 60 dakika) - Koridor duvarları 120 dakika - Maksimum bölüm alanı: 1.115 m² (12.000 ft²) — tek katlı bina, koridorsuz ve her ünite arasında 1 saatlik yangın bariyeri varsa
Yaklaşım 2: Sprinkler Koruma + Bölümlendirme - Sprinkler + 60 dakika duvarlar - Maksimum bölüm alanı: BYKHY'ye göre bina yükseklik sınıfına bağlı
Duman Kontrolü
Koridor yapısı nedeniyle duman kontrolü kritiktir:
- Uzun ve çıkmaz koridorlar: Duman tahliyesi projeye özel değerlendirilir (BYKHY Madde 85-88)
- Tahliye yolu: Minimum 2 bağımsız çıkış
- Duman dedektörü: Koridor ve ortak alanlarda, NFPA 72 yerleşim kurallarına göre
- Atrium varsa: NFPA 92 duman yönetimi uygulanır
Yangın Alarm ve Algılama Sistemi
Sistem Seçimi
Self-storage tesisleri için adreslenebilir yangın alarm sistemi önerilir. Her üniteye duman detektörü koymak pratik değil (müşteri eşyası engel olabilir), ancak koridorlarda ve ortak alanlarda detektör bulunmalıdır.
| Bileşen | Yerleşim | Standart |
|---|---|---|
| Duman dedektörü | Koridor ve ortak alanlar | NFPA 72 |
| Isı detektörü | Her ünite girişi (opsiyonel) | NFPA 72 |
| Akış şalteri | Her sprinkler zonu | NFPA 13 |
| Manuel çağırı istasyonu | Her çıkış kapısında | NFPA 72 |
| Strobe + siren | Koridor ve ortak alanlar | NFPA 72 |
7/24 Erişim ve Alarm Yönetimi
Self-storage tesislerinde müşteriler 7/24 erişebilir. Bu, yangın alarm sisteminin iki modda çalışması gerektiği anlamına gelir:
- Mesai saatleri (bina dolu): Alarm → siren + strobe + itfaiye otomatik bildirim
- Mesai dışı (bina boş): Alarm → siren + strobe + itfaiye otomatik bildirim + güvenlik firması bildirimi
BYKHY Uyumu
BYKHY, self-storage için spesifik kurallar içermese de, aşağıdaki maddeler uygulanır:
- Madde 96: Otomatik yağmurlama sistemi gereksinimleri
- Madde 94-95: Yangın dolabı ve hidrant gereksinimleri
- Madde 24: Kullanım sınıfına göre yangın kompartımanı alanları
- Madde 85-88: Duman kontrolü gereksinimleri
Türkiye'deki self-storage tesislerinin çoğu, yangın koruması açısından "depo" sınıfında değerlendirilir ve BYKHY'nin depo gereksinimlerine tabi olur.
Türkiye'deki Örnek Projeler
İstanbul Pegna Depolama
Pegna, İstanbul ve Ankara'da çok şubeli bir self-storage işletmesidir. Tesisler genellikle bodrum kat veya sanayi tipi binalara dönüştürülerek kurulur. Bu durum, yangın koruması açısından ek zorluklar yaratır:
- Bodrum kat: Duman tahliyesi ve su tahliyesi ekstra güçlendirilmeli
- Sanayi binası dönüşümü: Tavan yüksekliği ve yapısal yangın dayanımı kontrol edilmeli
- Koridor genişliği: BYKHY Madde 33/1'e göre kaçış yolu hesaplanan değerden ve 80 cm'den dar olamaz, hol veya koridor olarak kullanılıyorsa 110 cm'den az olamaz; yüksek binalarda 120 cm'den az olamaz (Madde 33/2)
Uygunluk Zorlukları
Türkiye'deki self-storage tesislerinin en büyük sorunları:
- Mevzuat boşluğu — BYKHY self-storage tanımıyor; "depo" mu "iş yeri" mi belirsiz
- Sigorta eksikliği — Müşterinin eşyası sigortalı mı? Yangın sonrası kim ödüyor?
- Denetim — Periyodik bakım (NFPA 25) genellikle yapılmıyor
- Müşteri eğitimi — Yanıcı madde koymama sözleşmesi olsa da uygulanması zor
Pratik Tasarım Kontrol Listesi
- ☐ Tehlike sınıfı belirlendi (OH2 minimum, EH1 önerilen)
- ☐ Her üniteye en az 1 sprinkler yerleştirildi
- ☐ Depolama yüksekliği sınırı (deflektör altı ≥ 460 mm) için fiziksel engel var
- ☐ Su talebi hesabı yapıldı (L/min)
- ☐ Su deposu kapasitesi ≥ 60 dakika (OH2) / 90 dakika (EH1)
- ☐ Koridor duman tahliyesi projeye özel değerlendirildi
- ☐ Adreslenebilir yangın alarm sistemi (koridor + ortak alan)
- ☐ En az 2 bağımsız tahliye yolu
- ☐ Yangın dolabı yerleşimi BYKHY Madde 94'e göre (hortum erişim mesafesi)
- ☐ İtfaiye bağlantısı (FDC) binanın girişinde, erişilebilir
- ☐ Müşteri sözleşmesinde yanıcı madde yasağı maddesi var
- ☐ NFPA 25 periyodik bakım planı hazır
Kaynakça
-
NFPA 13 — Standard for the Installation of Sprinkler Systems, 2025 Edition. National Fire Protection Association. https://www.nfpa.org/codes-and-standards/nfpa-13/standard-development/13
-
NFPA 1 — Fire Code, 2024 Edition. National Fire Protection Association. https://www.nfpa.org/codes-and-standards/nfpa-1/standard-development/1
-
NFPA 72 — National Fire Alarm and Signaling Code, 2025 Edition. National Fire Protection Association. https://www.nfpa.org/codes-and-standards/nfpa-72/standard-development/72
-
NFPA 92 — Standard for Smoke Control Systems, 2024 Edition. National Fire Protection Association. https://www.nfpa.org/codes-and-standards/nfpa-92/standard-development/92
-
International Code Council — International Building Code (IBC), Section 903 (Automatic Sprinkler Systems) and Section 422 (Self-Service Storage Facility). https://codes.iccsafe.org/s/IBC2024P1
-
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY) — Adalet Bakanlığı, Resmî Gazete. Madde 92, 48, 62, 70. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=25537&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
-
UpCodes — Self-Service Storage Facility Requirements (IBC Section 422). https://up.codes/s/self-service-storage-facility
-
Self Storage Association (SSA) — Industry Standards and Best Practices. https://www.selfstorage.org
-
SFPE — Society of Fire Protection Engineers. Fire Protection Engineering Resources. https://www.sfpe.org
-
FM Global — Property Loss Prevention Data Sheets. https://www.fmglobal.com/research-and-resources/fm-global-data-sheets
Sık Sorulan Sorular
Self-storage tesisleri için minimum sprinkler tehlike sınıfı nedir?
NFPA 13'e göre self-storage tesisleri minimum Ordinary Hazard Group II (OH2) sınıfında tasarlanmalıdır. Ancak malzeme içeriği bilinmediği için çoğu mühendis Extra Hazard Group I (EH1) sınıfında tasarımı tercih eder.
Her self-storage ünitesine sprinkler gerekli mi?
Evet. NFPA 13 ve IBC gereği her depolama ünitesinde en az bir sprinkler başlığı bulunmalıdır. Bu kural duvar yüksekliği veya yapım tipinden bağımsız olarak geçerlidir. Ünite derinliği 3.7 metreyi aşıyorsa iki sprinkler gerekebilir.
BYKHY self-storage için özel kurallar içeriyor mu?
Hayır. BYKHY self-storage için özel bir bölüm içermemektedir. Türkiye'deki self-storage tesisleri genellikle depo sınıfında değerlendirilir ve BYKHY'nin depo gereksinimlerine (Madde 24, 85-88, 94, 95, 96) tabi olur.
Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.