Cephe Yangın Güvenliği ve BYKHY Kuralları

Kısa cevap: BYKHY cepheyi tek maddede toplar. Madde 27/1'e göre dış cepheler, bina yüksekliği 28,50 m'den fazla binalarda zor yanıcı, diğerlerinde en az zor alevlenici olmalıdır. Aynı fıkra, kat arası yayılmayı durdurmak için düşeyde en az 100 cm dolu yüzey ya da cephe yağmurlaması ister.

Cephede iki ayrı eşik vardır, karıştırmayın

Sahada en sık yapılan hata, cephe malzemesi sorusunu yüksek bina tanımına bağlamaktır. Bunlar iki ayrı eşiktir.

• Yüksek bina tanımı (Madde 4/ccc): Bina yüksekliği 21,50 m'den, yapı yüksekliği 30,50 m'den fazla olan binalar. Eşiğin arka planı için yüksek bina eşiği 21,50 m yazısına bakabilirsiniz.
• Cephe malzemesi eşiği (Madde 27/1): Bina yüksekliği 28,50 m. Bu değer Madde 27'ye özgüdür ve yüksek bina tanımıyla aynı değildir.

Bina yüksekliğinin tanımı da Madde 4/h'de verilmiştir: binanın kot aldığı noktadan saçak seviyesine kadar olan mesafe. Cephe kararını verirken bu ölçüyü, yapı yüksekliğiyle karıştırmayın.

Madde 27/1: malzeme ve kat arası bariyer

Madde 27/1 iki ayrı talebi tek fıkrada verir.

Malzeme. Dış cepheler, bina yüksekliği 28,50 m'den fazla olan binalarda zor yanıcı malzemeden, diğer binalarda ise en az zor alevlenici malzemeden olmalıdır. Terimlerin kod karşılığı Ek-2/Ç'dedir: zor yanıcı A2-s1,d0; zor alevlenici ise B,C-s1,d0 ile başlayan satır grubudur. Kodların nasıl okunduğunu yapı malzemelerinin yanıcılık sınıfları yazısında ayrıntılandırdım.

Kat arası bariyer. Alevlerin bir kattan diğerine geçmesini engellemek için iki katın pencere gibi korumasız boşlukları arasında, düşeyde en az 100 cm yüksekliğinde yangına dayanıklı cephe elemanıyla dolu yüzey oluşturulur. Alternatif olarak cephe iç kısmına en çok 2 m aralıklarla ve cepheye en fazla 1,5 m mesafede yağmurlama başlıkları yerleştirilerek cephe otomatik yağmurlama sistemi ile korunur.

Bu ikinci seçenek tasarımda sık atlanır. 100 cm'lik dolu yüzeyi mimari nedenlerle veremiyorsanız Yönetmelik size bir çıkış yolu bırakmıştır, ama bu çıkış yolu sıradan bir sprinkler hattı değildir: başlık aralığı ve cepheye mesafe fıkrada sayı ile bağlanmıştır.

Geleneksel cephe ve ısı yalıtım sistemleri

Madde 27/2, ülkemizde en yaygın cephe çözümü olan dıştan ısı yalıtım sistemlerini doğrudan hedef alır.

Sistem sertifikası (27/2-a). Isı yalıtım malzemesi, yapıştırıcı, dübel, sıva filesi, sıva ve benzeri teçhizat kullanılarak teşkil edilen ısı yalıtım sistemi uygulandığında sistem, ilgili standartlar kapsamında akredite bir laboratuvar tarafından sertifikalandırılmalıdır. Sertifikalandırılan sistem detayları ve teknik özellikleri piyasaya arz dokümanlarında yer alır. Yani levhanın tek başına belgesi yeterli değildir; belge, kurulmuş sistemin belgesidir.

Zemin kotu ve pencere bariyerleri (27/2-b). Dış cephesi zor alevlenici malzeme veya sistemden oluşan, yüksekliği 28,50 m'den az olan binalarda tabii veya tesviye edilmiş zemin kotu üzerindeki 1,5 m mesafe hiç yanmaz malzeme ile kaplanmalıdır. Bina yüksekliği 6,50 m'den fazla olan binalarda ise pencere ve benzeri boşlukların yan kenarları en az 15 cm ve üst kenarı en az 30 cm eninde hiç yanmaz malzeme ile yangın bariyerleri oluşturulmalıdır.

Bu iki hüküm birlikte okunduğunda cephe yangınlarının iki tipik başlangıç senaryosunu karşıladıkları görülür: zemin seviyesinde dışarıdan gelen tutuşma ve pencereden dışarı çıkan alev.

Bitişik nizam yükseklik farkı (27/2-c). Farklı yüksekliğe sahip bitişik nizamdaki yapılarda, alçak binanın çatı hizasındaki yüksek bina katının dış cephe kaplaması hiç yanmaz malzeme veya sistem ile kaplanmalıdır. Alçak binanın çatısında çıkan bir yangın, yüksek binanın cephesine doğrudan ısı ve alev uygular; hüküm tam olarak bu temas bölgesini hedefler.

Giydirme cephe: boşluk ve döşeme kesişimi

Madde 27/3 iki hüküm içerir ve ikisi de giydirme cephenin kendine özgü risklerine karşılık gelir.

Döşeme kesişimi (27/3-a). Cephe elemanları ile alevlerin geçebileceği boşlukları bulunmayan döşemelerin kesiştiği yerler, alevlerin komşu katlara atlamasını engelleyecek şekilde döşeme yangın dayanımını sağlayacak süre kadar yalıtılır. Bu, sahada cephe ile döşeme kenarı arasındaki boşluğun kapatılması demektir; uygulama detaylarının nasıl seçildiğini gökdelen cam cephe firestop uygulamaları ve firestop uygulama rehberi yazılarında ele almıştım.

Havalandırmalı cephe (27/3-b). Derzleri açık veya havalandırmalı giydirme cephe sistemli binalarda kullanılan cephe ve yalıtım malzemeleri en az zor yanıcı olmalıdır. Dikkat edin: bu şart bina yüksekliğine bağlanmamıştır. Cephe boşluğunun düşey bir baca gibi davranabilmesi riski, yüksekliğe bakılmaksızın malzeme seviyesini yukarı çeker. Cephe boşluğunda yangının nasıl davrandığını ve uluslararası test yaklaşımlarını cam cephe yangın riski yazısında bulabilirsiniz.

Cephe kararı kompartıman kararını da etkiler

Cephe, kompartıman mantığının dışarıdan delindiği yüzeydir. Yönetmelik bu ilişkiyi iki yerden kurar. Madde 24/4'e göre bina yüksekliği 21,50 m'den fazla konut harici binalarda ve bina yüksekliği 30,50 m'den fazla konut binalarında, belirtilen yüksekliklerden daha yukarıda olan katlarda en çok üç kat bir yangın kompartımanı olarak düzenlenir. Madde 24/7 ise kompartımanı çevreleyen elemanların yangına dayanıklılığının birleşme noktalarında da sürekli olmasını ve kompartımanlar arasında yangına dayanıksız açıklık bulunmamasını şart koşar. Cephe ile döşeme kesişimi tam olarak böyle bir birleşme noktasıdır. Kompartıman alanlarının kullanım sınıfına göre nasıl değiştiğini yangın kompartımanı alanları yazısında bulabilirsiniz.

Bitişik nizamda ise Madde 25/1 devreye girer: bitişik nizam yapıları birbirinden ayıran yangın duvarları yangına en az 90 dakika dayanıklı olarak projelendirilir ve aynı fıkra, yangın duvarlarının cephe ve çatılarda göstermesi gereken özelliklerin ilgili maddelerde belirtildiğini söyler.

Çatı tarafı da cephenin devamıdır. Madde 28/2'ye göre çatı kaplamalarının BROOF sınıfı malzemelerden, altında yer alan yüzeyin veya yalıtımın en az zor alevlenici malzemelerden olması gerekir; çatı kaplaması olarak yanmaz malzeme kullanılması durumunda alttaki yüzeyin en az normal alevlenen olmasına izin verilir. Madde 28/3'e göre yüksek binalarda ve bitişik nizam yapılarda çatı taşıyıcı sistemi ve çatı kaplamalarının yanmaz malzemeden olması gerekir.

Saha notu

Bir ofis binasında cephe kaplaması için doğru sınıf seçilmiş, belgeler de tam gelmişti. Ancak pencere kenarlarındaki denizlik ve söve profillerinin arka dolgusu hiçbir belgede geçmiyordu. Madde 27/2-b, bina yüksekliği 6,50 m'yi aşan binalarda pencere boşluklarının yan kenarlarında en az 15 cm ve üst kenarında en az 30 cm eninde hiç yanmaz bariyer ister. Bu bariyer, tam da o profillerin bulunduğu bölgeyi kapsar; dolgu sorgulanmadığında bariyer kâğıt üstünde kalır.

İkinci bir örnek: havalandırmalı bir giydirme cephede kaplama levhası doğru sınıftaydı, ancak alt konstrüksiyon ahşap kadrondu. Madde 27/3-b cephe ve yalıtım malzemelerinin en az zor yanıcı olmasını ister ve cephe boşluğunun içi, tam olarak bu fıkranın korumaya çalıştığı hacimdir.

Ders şu: cephede yanıcı yükü kaplama levhasında değil, kimsenin bakmadığı ara katmanlarda arayın. Malzeme listenizi kaplama, yalıtım, alt konstrüksiyon, sızdırmazlık, dolgu ve sabitleme başlıklarına bölüp her satır için ayrı belge isteyin.

Kontrol listesi

• ☐ Bina yüksekliği Madde 4/h tanımına göre ölçüldü ve 28,50 m eşiğine göre cephe sınıfı belirlendi
• ☐ Cephe malzemesi için Ek-2/Ç karşılığı olan kod şartnameye yazıldı
• ☐ Kat arası düşeyde en az 100 cm dolu yüzey projede gösterildi
• ☐ Dolu yüzey yerine cephe yağmurlaması seçildiyse başlık aralığı ve cepheye mesafe kontrol edildi
• ☐ Isı yalıtım sistemi için akredite laboratuvar sertifikası ve sistem detayı dosyalandı
• ☐ Zemin kotu üzerindeki 1,5 m mesafenin hiç yanmaz malzeme ile kaplandığı görüldü
• ☐ Pencere yan kenarı 15 cm ve üst kenar 30 cm hiç yanmaz bariyerleri sahada ölçüldü
• ☐ Bitişik nizamda alçak bina çatı hizasındaki yüksek bina cephesi kontrol edildi
• ☐ Giydirme cephede döşeme kesişimi, döşeme yangın dayanım süresi kadar yalıtıldı
• ☐ Derzleri açık veya havalandırmalı cephede tüm cephe ve yalıtım malzemeleri en az zor yanıcı seçildi
• ☐ Kapatılan döşeme kenarı boşlukları konum ve fotoğrafla kayıt altına alındı

SSS

BYKHY cephe kaplaması için hangi yanıcılık sınıfını istiyor?

BYKHY Madde 27/1'e göre dış cepheler, bina yüksekliği 28,50 m'den fazla olan binalarda zor yanıcı malzemeden, diğer binalarda ise en az zor alevlenici malzemeden olmalıdır. Ek-2/Ç'ye göre zor yanıcının karşılığı A2-s1,d0'dır. Bu eşik, yüksek bina tanımındaki 21,50 m eşiğinden farklı ve bağımsız bir değerdir.

Kat arası yayılma bariyeri BYKHY'de nasıl tanımlanmış?

Madde 27/1, alevlerin bir kattan diğerine geçmesini engellemek için iki katın pencere gibi korumasız boşlukları arasında düşeyde en az 100 cm yüksekliğinde yangına dayanıklı cephe elemanıyla dolu yüzey oluşturulmasını ister. Alternatif olarak cephe iç kısmına en çok 2 m aralıklarla ve cepheye en fazla 1,5 m mesafede yağmurlama başlıkları yerleştirilerek cephenin otomatik yağmurlama ile korunmasına izin verir.

ETICS uygulamasında yangın bariyeri nereye konur?

Madde 27/2-b'ye göre dış cephesi zor alevlenici malzeme veya sistemden oluşan ve yüksekliği 28,50 m'den az olan binalarda, tabii veya tesviye edilmiş zemin kotu üzerindeki 1,5 m mesafe hiç yanmaz malzeme ile kaplanır. Bina yüksekliği 6,50 m'den fazla olan binalarda ise pencere ve benzeri boşlukların yan kenarları en az 15 cm, üst kenarı en az 30 cm eninde hiç yanmaz malzeme ile yangın bariyeri oluşturulur.

Havalandırmalı giydirme cephede malzeme sınıfı değişir mi?

Evet. Madde 27/3-b'ye göre derzleri açık veya havalandırmalı giydirme cephe sistemli binalarda kullanılan cephe ve yalıtım malzemelerinin en az zor yanıcı olması gerekir. Bu şart bina yüksekliğine bağlanmamıştır; cephe boşluğunun baca gibi davranması riski nedeniyle sistem tipinden doğar.

Kaynakça

• Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik. 27/11/2007 tarihli ve 2007/12937 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı. Resmî Gazete: 19/12/2007, Sayı 26735. Değişiklikler: 09/09/2009 tarih ve 27344 sayılı, 05/04/2012 tarih ve 28255 sayılı, 09/07/2015 tarih ve 29411 sayılı Resmî Gazete. Güncel metin: mevzuat.gov.tr
• Kullanılan maddeler ve ekler: Madde 4/h, Madde 4/ccc, Madde 24/4, Madde 24/7, Madde 25/1, Madde 27/1, Madde 27/2, Madde 27/3, Madde 28/2, Madde 28/3, Ek-2/Ç
• TS EN 13501-1 - Ek-2/Ç'de cephe malzemesi sınıflarının dayandığı sınıflandırma standardı
• TS EN 13501-5 - Ek-2/Ç'de çatı kaplamalarının dış alev yayılımı sınıfı için atıf yapılan standart

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır. Madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.

Sık Sorulan Sorular

BYKHY cephe kaplaması için hangi yanıcılık sınıfını istiyor?

BYKHY Madde 27/1'e göre dış cepheler, bina yüksekliği 28,50 m'den fazla olan binalarda zor yanıcı malzemeden, diğer binalarda ise en az zor alevlenici malzemeden olmalıdır. Ek-2/Ç'ye göre zor yanıcının karşılığı A2-s1,d0'dır. Bu eşik, yüksek bina tanımındaki 21,50 m eşiğinden farklı ve bağımsız bir değerdir.

Kat arası yayılma bariyeri BYKHY'de nasıl tanımlanmış?

Madde 27/1, alevlerin bir kattan diğerine geçmesini engellemek için iki katın pencere gibi korumasız boşlukları arasında düşeyde en az 100 cm yüksekliğinde yangına dayanıklı cephe elemanıyla dolu yüzey oluşturulmasını ister. Alternatif olarak cephe iç kısmına en çok 2 m aralıklarla ve cepheye en fazla 1,5 m mesafede yağmurlama başlıkları yerleştirilerek cephenin otomatik yağmurlama ile korunmasına izin verir.

ETICS uygulamasında yangın bariyeri nereye konur?

Madde 27/2-b'ye göre dış cephesi zor alevlenici malzeme veya sistemden oluşan ve yüksekliği 28,50 m'den az olan binalarda, tabii veya tesviye edilmiş zemin kotu üzerindeki 1,5 m mesafe hiç yanmaz malzeme ile kaplanır. Bina yüksekliği 6,50 m'den fazla olan binalarda ise pencere ve benzeri boşlukların yan kenarları en az 15 cm, üst kenarı en az 30 cm eninde hiç yanmaz malzeme ile yangın bariyeri oluşturulur.

Havalandırmalı giydirme cephede malzeme sınıfı değişir mi?

Evet. Madde 27/3-b'ye göre derzleri açık veya havalandırmalı giydirme cephe sistemli binalarda kullanılan cephe ve yalıtım malzemelerinin en az zor yanıcı olması gerekir. Bu şart bina yüksekliğine bağlanmamıştır; cephe boşluğunun baca gibi davranması riski nedeniyle sistem tipinden doğar.