Sprinkler tasarımında "hangi mod" sorusu bir tercih değil, standart metninin izin verdiği bir sonuçtur. Bu yazı üç modu yalnızca iki kaynaktan karşılaştırır: TS EN 12845-2:2025 (EN 12845-2:2024), ESFR ve CMSA için; TS EN 12845+A2:2026 (EN 12845:2015+A2:2026), CMDA için. Karşılaştırmada yer alan her değer madde veya tablo numarası ve EN sayfası ile birlikte verilmiştir.
1. Tanımlar: standart üç modu nasıl ayırır
EN 12845-2 Giriş bölümü (EN s.4) üç kavramı doğrudan tanımlar:
- ESFR (early suppression fast response): EN 12259-13'e uygun, söndürme (suppression) modunda çalışan sprinklerler; yani depolama risklerinde yangınları tipik olarak belirgin biçimde bastırma (ısı salım hızını düşürme) yeteneğine sahiptirler. Tasarımlar tipik olarak k-faktörleri, çalışan başlık sayıları ve gereken başlık basınçları ile tanımlanır.
- CMSA (control mode specific application): kontrol modunda çalışan, yani depolama risklerindeki yangınları kontrol etme (ısı salım hızını sınırlama) yeteneğine sahip sprinklerler. Alternatif yaklaşımların uygun görülmediği belirli zorlu depolama senaryolarında kullanılır. Tasarımlar tipik olarak çalışan başlık sayısı ve gereken başlık basıncı ile tanımlanır.
- CMDA (control mode density area): EN 12845-1'e göre, tipik olarak EN 12259-1'e uygun, kontrol modunda çalışan sprinklerler. Tasarımlar tipik olarak belirli bir çalışma alanı üzerinde uygulanacak minimum su "yoğunluğu" (mm/dk) ile tanımlanır.
Aynı bölüm şunu da ekler: ESFR sprinkler konsepti CMSA sprinklerlerden geliştirilmiş teknik bir yeniliktir; ESFR ve CMSA tasarımları olumsuz tasarım özellikleri ve uygunsuzluklarla baş etmede daha az yeteneklidir ve bu standardın tüm gereksinimlerine istisnasız uyulması özellikle önemlidir.
İki standardın bağı EN 12845+A2 tarafında da kurulmuştur: Annex N (normatif, EN s.162) CMSA sistemleri için, Annex P (normatif, EN s.164) ESFR sistemleri için "EN 12845-2 bu doküman ile birlikte uygulanacaktır" der ve sınıf dönüşümü için EN 12845-2:2024 Annex A'ya yönlendirir.
2. Tasarımın ifade biçimi
| CMDA | CMSA | ESFR | |
|---|---|---|---|
| Tasarım nasıl verilir | Yoğunluk (mm/dk) × çalışma alanı (m²) | Sprinkler sayısı @ minimum basınç (bar) | Sprinkler sayısı @ minimum basınç (bar) |
| Ana tasarım tabloları | Tablo 3 (LH/OH/HHP), Tablo 4 ve 5 (HHS) | Tablo 15-21 (genel), Tablo 22-25 (özel ürünler) | Tablo 7-9 (yalnız tavan), Tablo 10-11 (özel şartlı), Tablo 12-14 (raf içi) |
| Kaynak | TS EN 12845+A2, EN s.36, 38, 39 | EN 12845-2, EN s.49-58 | EN 12845-2, EN s.36-47 |
CMDA tarafında örnek değerler (Tablo 3, Madde 7.1, EN s.36): LH 2,25 mm/dk ve 84 m²; OH1 5,0 mm/dk ve 72 m²; OH2 5,0 mm/dk ve 144 m²; OH3 5,0 mm/dk ve 216 m²; OH4 5,0 mm/dk ve 360 m²; HHP1 7,5 mm/dk, HHP2 10,0 mm/dk, HHP3 12,5 mm/dk, üçü de 260 m². HHP4 için "deluge, özel değerlendirme gerekir, bu standart kapsamında değil" notu vardır.
ESFR tarafında örnek değerler (Tablo 7, Madde 6.6.1.1, EN s.36): HHS1-HHS3, tavan 9,1 m / depolama 7,6 m için K200 sarkık 3,4 bar, K240 2,4 bar, K320 1,7 bar, K360 1,0 bar; aynı sınıflar tavan 10,7 m / depolama 9,1 m için K200 5,2 bar, K240 3,6 bar, K320 2,4 bar, K360 1,4 bar. Tablo 7 tasarımları genel olarak 12 başlık çalışması esasına dayanır.
CMSA tarafında örnek değerler (Tablo 16, Madde 6.7.1, EN s.50): HHS3, depolama 7,6 m / tavan 9,1 m için K240 yukarı bakan 15 sprinkler @ 1,5 bar, K280 sarkık 15 @ 1,1 bar, K360 sarkık 15 @ 0,7 bar, K360 yukarı bakan 12 @ 1,4 bar.
3. K faktörleri
CMDA'nın k-faktörleri TS EN 12845+A2 Tablo 37a (Madde 14.2.1, EN s.104) ile sınırlanır:
| Tehlike sınıfı | Tasarım yoğunluğu | Nominal K-faktörü |
|---|---|---|
| LH | 2,25 mm/dk | 57 |
| OH | 5,0 mm/dk | 80 veya 115 |
| HHP ve HHS tavan/çatı sprinkleri | ≤10 mm/dk | 80, 115 veya 160 |
| HHP ve HHS tavan/çatı sprinkleri | >10 mm/dk | 115 veya 160 |
| HHS yüksek istifte ara seviye sprinkleri | - | 80 veya 115 |
EN 12845-2 tarafında k-faktörleri tasarım tablolarından okunur: ESFR için Tablo 7-11'de K200, K240, K320, K360, K400 ve K480 sütunları bulunur (EN s.36-41); CMSA için Tablo 15-25'te K160, K240, K280, K360 ve K480 değerleri geçer (EN s.49-58).
Debi her üç modda da aynı formülden gelir: Q = K√P (TS EN 12845+A2 Madde 14.3, EN s.104-105); Q l/dk, K Tablo 37a'daki sabit, P bar.
4. Basınçlar
CMDA'da tasarım basıncı tek bir aralık olarak değil, minimum deşarj basıncı olarak verilir (Madde 13.4.4, EN s.102): hidrolik olarak en elverişsiz sprinklerdeki basınç, 13.4.1'de belirtilen yoğunluğu sağlamak için gerekli değerden veya aşağıdakilerden hangisi yüksekse ondan az olmayacaktır:
- LH: 0,70 bar
- OH: 0,35 bar
- HHP ve HHS (raf içi sprinklerler hariç): 0,50 bar
- K115 raf içi sprinklerler: 1,00 bar
- K80 raf içi sprinklerler: 2,00 bar
EN 12845-2'de basınç doğrudan tasarım tablolarından okunur. Tablolarda geçen uç değerler: CMSA'da en düşük 0,5 bar (Tablo 17, HHS1/HHS2, K360 yukarı bakan kuru, 20 sprinkler, EN s.51) ve en yüksek 5,2 bar (Tablo 22 lastik, K160 yukarı bakan 15 sprinkler, EN s.57); ESFR'de en düşük 1,0 bar (Tablo 7, K360, EN s.36) ve en yüksek 6,9 bar (Tablo 10, HHS5, K200, 12 sprinkler, EN s.41). Ayrıca Madde 5.4 (EN s.33) 12 sprinklerlik HHS5 tasarımı için minimum çalışma basıncını doğrudan verir: depolama yüksekliği 7,6 m / tavan 9,1 m'ye kadar 2,0 bar, depolama 10,7 m / tavan 12,2 m'ye kadar 4,1 bar.
5. Sprinkler sayısı, tasarım alanı biçimi ve süre
EN 12845-2 Tablo 6 (Madde 6.4, EN s.34) üç bilgiyi birlikte verir:
| Tavan sprinkler sayısı | Su temini süresi (dk) | Tasarım alanı biçimi (sprinkler × kol borusu) |
|---|---|---|
| 9 | 60 | 3 × 3 |
| 10 | 60 | 3 × 2 + 4 × 1 |
| 12 | 60 | 4 × 3 |
| 15 | 90 | 5 × 3 |
| 16 | 90 | 5 × 3 + 1 × 1 |
| 20 | 120 | 5 × 4 |
| 24 | 120 | 6 × 4 |
| 25 | 120 | 6 × 4 + 1 × 1 |
| 30 | 120 | 7 × 4 + 2 × 1 |
NOT 2: CMSA ile rulo kâğıt depolamasında süre, sprinkler sayısından bağımsız olarak 120 dk olacaktır. NOT 3: CMSA ile lastik depolamasında süre 180 dk olacaktır. Tablo 21'de (EN s.55) 36 sprinklerlik özel kuru boru tasarımları da vardır ve o tablo kendi sistem süresi sütununu taşır (90 veya 120 dk).
CMDA'da süre sprinkler sayısına değil tehlike sınıfına bağlanır (Madde 8.1.1, EN s.42): LH 30 dk, OH 60 dk, HHP 90 dk, HHS 90 dk.
6. Yerleşim ve tepki karakteristiği
| Konu | CMDA (TS EN 12845+A2) | ESFR (EN 12845-2) | CMSA (EN 12845-2) |
|---|---|---|---|
| Maksimum kapsama alanı | LH 21,0 m², OH 12,0 m², HHP ve HHS 9,0 m² (Tablo 19, EN s.70) | 9,3 m² (5.1.3.2, EN s.8) | STC1'de belirli tavan hâllerinde 12 m², diğer tüm hâllerde 9,3 m² (5.1.3.3, EN s.8) |
| Minimum kapsama alanı | Verilmez | 6 m² (5.1.3.2) | 7,5 m² (5.1.3.3) |
| Sprinklerler arası minimum | 2 m (12.3, EN s.72) | 2,4 m (5.1.3.2) | 2,4 m (5.1.3.3) |
| Maksimum aralık | LH 4,6 m, OH 4,0 m, HHP/HHS 3,7 m (Tablo 19) | Tavan ≤9,1 m'de 3,7 m; >9,1 m'de 3,1 m | 3,7 m; yanıcı engelli yapıda 3,1 m |
| Duvara mesafe | 12.4.1'e göre en küçük uygun değer (EN s.72) | İzin verilen maksimum aralığın ≤%50'si | İzin verilen maksimum aralığın ≤%50'si |
| Tavan altı deflektör | Tercihen 0,075-0,15 m; zorunlu hâlde yanıcı tavanda ≤0,3 m, A1/A2 tavanda ≤0,45 m (12.4.2, EN s.72) | En az 100 mm; maksimum Tablo 2'ye göre 325 veya 425 mm (5.1.3.5.2, EN s.9-10) | En az 100 mm; maksimum Tablo 2'ye göre engelsiz 225-325 mm, engelli 325 mm |
Tepki karakteristiği konusunda EN 12845-2 Madde 5.1.1 NOT 2 (EN s.8) yalnızca şunu söyler: ESFR tipik olarak 68 °C ile 74 °C nominal çalışma sıcaklığına sahiptir ve hızlı tepkilidir; CMSA da tipik olarak 68 °C ile 74 °C'dir, kuru sistemler hariç, orada genellikle 141 °C'dir. Standart sayısal bir RTI değeri vermez. CMDA tarafında sınıflandırma Tablo 38 (Madde 14.5.1, EN s.106) ile yapılır: hızlı tepkili, özel tepkili ve standart 'A' tepkili; tabloya göre hızlı tepkili sprinklerler kuru sistemlerde kullanılmaz, raf içinde ise yalnızca hızlı tepkili kullanılır.
7. Uygulanabilirlik sınırları: modu kim seçiyor
Standart, mod seçimini yığın yüksekliğine göre tablolamaz. Bunun yerine kapsam dışı bırakmalar ve ön koşullar koyar:
- EN 12845-2 Madde 4 (EN s.6): ESFR sprinklerler yalnızca ıslak tesisatlarda kullanılacaktır. CMSA sprinklerler ıslak ve kuru tesisatlarda kullanılabilir. Açık üstlü kaplar (open-top containers), standardın bir maddesinde aksi özellikle belirtilmedikçe, ESFR veya CMSA ile korunan depolama tehlikelerinde kullanılmayacaktır.
- Madde 5.1.1 (EN s.8): 6.6 ve 6.7'deki tasarım kriterleri, sprinklerin amaçlanan tavan yüksekliği, depolama yüksekliği, mal ve depolama tipi için başarıyla test edilmiş olması şartıyla geçerlidir.
- Madde 6.1 (EN s.33): Tasarım, Madde 6'daki tasarım tablolarına dayanacaktır; interpolasyon ve ekstrapolasyona izin verilmez. Herhangi bir 300 m²'de daha yüksek kategoriden birden fazla tek palet yükü depolanıyorsa tasarım bu yüksek kategoriye dayandırılır. Tasarım tablolarının kapsamadığı mallar (örneğin yanıcı sıvılar, aerosoller ve bunların tek palet yükleri) bu dokümana göre korunmayacak, yerine uygulanabildiği yerde EN 12845 uygulanacaktır.
- Madde 6.2 (EN s.33): ESFR ve CMSA koruması FH3 ile FH5 işgallerine uygulanmayacaktır. FH1 ve FH2 tehlikelerinde kullanılırsa, depolama kategorisinden bağımsız olarak 6.6 veya 6.7'ye göre HHS1 ile HHS3 gibi tasarlanır.
- Annex A Tablo A.1 (EN s.59): EN 12845:2015 sınıflarının FH karşılıkları: LH ve OH1 → FH1; OH2 ve OH3 → FH2; OH4 → FH3; HHP1 ve HHP2 → FH4; HHP3 → FH5.
Bu iki hüküm birlikte okunduğunda, EN 12845:2015 sınıflandırmasıyla OH4 ve daha yüksek olarak sınıflanan alanlarda ESFR ve CMSA uygulanamaz.
Tehlike sınıfları konusunda CMDA tarafındaki sınıflandırma da net sınırlara sahiptir: Madde 6.2.2 (EN s.31) LH'yi düşük yangın yükü ve düşük yanıcılığa sahip, hiçbir tek kompartmanı 126 m²'yi aşmayan ve en az 30 dk yangın dayanımı olan işgaller olarak tanımlar; Madde 6.2.3 (EN s.31) OH alanlarında depolamaya ancak oda genelinde en az OH3'e göre tasarım, Tablo 1'deki maksimum depolama yüksekliklerine uyum ve tek blok alanının 50 m²'yi aşmaması ile blok çevresinde en az 2,4 m açıklık koşullarıyla izin verir.
Saha notu: Üç mod birbirinin alternatifi gibi görünse de standart metni bunları farklı kapıların arkasına koyar: önce işgal ve tehlike sınıfı, sonra depolama konfigürasyonu ve yükseklik, sonra ürünün tablo satırında yer alıp almadığı. Tablo satırı yoksa mod da yoktur.
Sık Sorulan Sorular
CMDA, CMSA ve ESFR arasındaki temel fark nedir?
TS EN 12845-2:2025 Giriş, EN s.4: ESFR söndürme (suppression) modunda çalışır, yani yangının ısı salım hızını belirgin biçimde bastırma yeteneğine sahiptir; tasarım k-faktörü, çalışan başlık sayısı ve gerekli başlık basıncı ile verilir. CMSA kontrol modunda çalışır; tasarım çalışan başlık sayısı ve gerekli basınç ile verilir. CMDA ise EN 12845-1'e göre kontrol modunda çalışır ve tasarımı belirli bir çalışma alanı üzerinde minimum su uygulama yoğunluğu (mm/dk) ile verilir.
Üç modda kullanılan K faktörleri nelerdir?
CMDA için TS EN 12845+A2:2026 Tablo 37a (EN s.104): LH K57; OH K80 veya K115; HHP ve HHS tavan sprinklerleri yoğunluk ≤10 mm/dk ise K80, K115 veya K160, >10 mm/dk ise K115 veya K160; HHS ara seviye sprinklerleri K80 veya K115. ESFR için EN 12845-2 Tablo 7-11 (EN s.36-41) K200'den K480'e; CMSA için Tablo 15-25 (EN s.49-58) K160'tan K480'e kadar değerler verir.
Her modda kaç sprinklerin çalıştığı varsayılır?
EN 12845-2 Tablo 6 (EN s.34) tavan tasarımındaki sprinkler sayısını 9, 10, 12, 15, 16, 20, 24, 25 ve 30 olarak listeler; Tablo 21'de (EN s.55) 36 sprinklerlik tasarımlar da vardır. CMDA'da sayı doğrudan verilmez; TS EN 12845+A2 Tablo 3 (EN s.36) yoğunluk ve çalışma alanı verir, ör. OH3 için 5,0 mm/dk ve 216 m².
ESFR ve CMSA her tehlike sınıfında kullanılabilir mi?
Hayır. EN 12845-2 Madde 6.2 (EN s.33): ESFR ve CMSA koruması FH3 ile FH5 işgallerine uygulanmayacaktır. FH1 ve FH2 tehlikelerinde kullanılırsa, depolama kategorisinden bağımsız olarak 6.6 veya 6.7'ye göre HHS1 ile HHS3 gibi tasarlanır. Ayrıca Madde 6.1 (EN s.33) yanıcı sıvılar ve aerosoller gibi ürünlerin bu dokümana göre korunmayacağını, bunun yerine EN 12845'in uygulanacağını belirtir.
Su temini süreleri nasıl belirlenir?
ESFR ve CMSA için EN 12845-2 Tablo 6 (EN s.34) süreyi sprinkler sayısına bağlar: 9-12 sprinkler 60 dk, 15-16 sprinkler 90 dk, 20-30 sprinkler 120 dk. NOT 2: CMSA ile rulo kâğıt depolamasında süre sprinkler sayısından bağımsız 120 dk; NOT 3: CMSA ile lastik depolamasında 180 dk. CMDA için TS EN 12845+A2 Madde 8.1.1 (EN s.42): LH 30 dk, OH 60 dk, HHP 90 dk, HHS 90 dk.
Kaynakça
- TS EN 12845-2:2025 (EN 12845-2:2024), Giriş - ESFR, CMSA ve CMDA tanımları (EN s.4)
- TS EN 12845-2:2025, Madde 4 Genel (EN s.6)
- TS EN 12845-2:2025, Madde 5.1.1 ve NOT 2, Madde 5.1.3.2, 5.1.3.3 (EN s.8)
- TS EN 12845-2:2025, Tablo 2 (EN s.10)
- TS EN 12845-2:2025, Madde 5.4 HHS5 12 sprinkler tasarımı (EN s.32-33)
- TS EN 12845-2:2025, Madde 6.1 ve 6.2 (EN s.33)
- TS EN 12845-2:2025, Madde 6.4 ve Tablo 6 (EN s.34)
- TS EN 12845-2:2025, Madde 6.6.1.1 ve Tablo 7 (EN s.35-36)
- TS EN 12845-2:2025, Tablo 10 ve Tablo 11 (EN s.41)
- TS EN 12845-2:2025, Madde 6.7.1 ve Tablo 15-21 (EN s.48-55)
- TS EN 12845-2:2025, Tablo 22 (EN s.57)
- TS EN 12845-2:2025, Annex A Tablo A.1 (EN s.59)
- TS EN 12845+A2:2026, Madde 6.2.2 ve 6.2.3 (EN s.31)
- TS EN 12845+A2:2026, Madde 7.1 ve Tablo 3 (EN s.35-36)
- TS EN 12845+A2:2026, Madde 8.1.1 (EN s.42)
- TS EN 12845+A2:2026, Tablo 19 ve Madde 12.3, 12.4.1, 12.4.2 (EN s.70-72)
- TS EN 12845+A2:2026, Madde 13.4.4 (EN s.102)
- TS EN 12845+A2:2026, Tablo 37a ve Madde 14.3 (EN s.104-105)
- TS EN 12845+A2:2026, Madde 14.5.1 ve Tablo 38 (EN s.106)
- TS EN 12845+A2:2026, Annex N (EN s.162) ve Annex P (EN s.164)
Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.