Sprinkler tasarımının ilk adımı tehlike sınıfını belirlemektir; TS EN 12845+A2:2026 (EN 12845:2015+A2:2026) Madde 6.1 (EN s.30) bunu açıkça söyler: sprinkler sisteminin tasarlanacağı tehlike sınıfı, tasarım çalışmasına başlamadan önce belirlenecektir. Annex A (normatif, EN s.124-126) bu belirlemede kullanılacak işgal listelerini verir. Aşağıdaki tüm listeler ve sayılar standardın metninden alınmıştır.
1. Annex A'nın statüsü
Annex A'nın giriş cümlesi (EN s.124) üç şey söyler:
- Tablo A.1, A.2 ve A.3 minimum tehlike sınıflandırması listelerini içerir.
- Bunlar ayrıca özel olarak anılmayan işgaller için rehber olarak da kullanılacaktır.
- Madde 6.2 ile birlikte okunacaklardır.
Yani Annex A normatiftir, verdiği değer bir minimumdur ve tablo dışında kalan bir işgal için en yakın benzerinden yürütülür.
2. Sınıfların tanımları (Madde 6.2, EN s.31-32)
- LH (Light Hazard): düşük yangın yüküne ve düşük yanıcılığa sahip, hiçbir tek kompartmanı 126 m²'den büyük olmayan ve en az 30 dk yangın dayanımı bulunan işgaller.
- OH (Ordinary Hazard): orta yangın yükü ve orta yanıcılıkta yanıcı malzemelerin işlendiği veya üretildiği işgaller; OH1, OH2, OH3 ve OH4 olmak üzere dört gruba ayrılır.
- HHP (High Hazard, Process): ilgili malzemelerin yüksek yangın yüküne ve yüksek yanıcılığa sahip olduğu ve hızla yayılan veya yoğun bir yangın geliştirebilen işgaller; HHP1'den HHP4'e dört gruba ayrılır. NOT: HHP4 tehlikeleri genellikle deluge sistemleriyle korunur ve bunlar bu standardın kapsamında değildir.
- HHS (High Hazard, Storage): 6.2.3'te verilen sınırları aşan yükseklikteki mal depolaması; HHS1'den HHS4'e dört kategoriye ayrılır. Örnekler Annex B ve Annex C'dedir.
OH alanlarında depolama (Madde 6.2.3, EN s.31): OH olarak sınıflanan işgallerde malzeme depolanabilir, ancak şu koşullarla: (a) oda genelinde koruma en az OH3'e göre tasarlanacaktır; (b) Tablo 1'de gösterilen maksimum depolama yükseklikleri aşılmayacaktır; (c) tek bir bloğun maksimum depolama alanı 50 m²'yi aşmayacak ve blok çevresinde en az 2,4 m açıklık bulunacaktır. Alan OH4 olarak sınıflanmışsa veya (b) ya da (c) sağlanamıyorsa, alandaki depolama HHS olarak ele alınacaktır (6.2.4.2).
Tablo 1 (EN s.32) - OH3 koruması için maksimum depolama yükseklikleri (m):
| Depolama kategorisi | Serbest veya blok istif (ST1) | Diğer konfigürasyonlar (ST2 - ST6) |
|---|---|---|
| Kategori I | 4,0 | 3,5 |
| Kategori II | 3,0 | 2,6 |
| Kategori III | 2,1 | 1,7 |
| Kategori IV | 1,2 | 1,2 |
Dipnot a: tablodaki değerleri aşan depolama yüksekliklerinde HHS koruması kullanılır (6.2.4.2 ve 7.2). Dipnot b: ST6 depolama, tabandan tepeye uzanan dolu bir merkezi bariyere sahip 1,2 m toplam genişlikteki gondol rafları ile sınırlıdır; diğer tüm ST6 depolaması HHS korumasına göre korunur (7.2).
3. Tablo A.1: Light Hazard işgalleri (EN s.124)
- Okullar ve diğer eğitim kurumları (belirli alanlar, bkz. 6.2.2)
- Ofisler (belirli alanlar, bkz. 6.2.2)
- Cezaevleri
4. Tablo A.2: Ordinary Hazard işgalleri (EN s.124-125)
| Grup | OH1 | OH2 | OH3 | OH4 |
|---|---|---|---|---|
| Cam ve seramik | - | - | Cam fabrikaları | - |
| Kimyasallar | Çimento fabrikaları | Fotoğraf filmi fabrikaları | Boyahaneler, sabun fabrikaları, fotoğraf laboratuvarları, su bazlı boya ile boya uygulama atölyeleri | - |
| Makine imalatı | Sac ürün fabrikaları | Metal işleme | Elektronik fabrikaları, radyo ekipmanı fabrikaları, çamaşır makinesi fabrikaları, oto servisleri | - |
| Gıda ve içecek | - | Mezbahalar ve et fabrikaları, fırınlar, bisküvi fabrikaları, bira fabrikaları, çikolata fabrikaları, şekerlemeler, mandıralar | Hayvan yemi fabrikaları, mısır değirmenleri, kurutulmuş sebze ve çorba fabrikaları, şeker fabrikaları | Alkol imalathaneleri |
| Muhtelif | Hastaneler, oteller, kütüphaneler (kitap depoları hariç), restoranlar, okullar (bkz. 6.2.2), ofisler (bkz. 6.2.2) | Laboratuvarlar (fiziksel), çamaşırhaneler, otoparklar, müzeler | Yayın stüdyoları (küçük), tren istasyonları, teknik hacimler, çiftlik binaları | Sinemalar ve tiyatrolar, konser salonları, tütün fabrikaları, film ve TV prodüksiyon stüdyoları |
| Kâğıt | - | - | Ciltevleri, karton fabrikaları, kâğıt fabrikaları | Atık kâğıt işleme |
| Mağaza ve ofisler | Veri işleme (bilgisayar odası, bant deposu hariç), ofisler (bkz. 6.2.2) | - | Mağazalar, alışveriş merkezleri | Sergi salonları ᵃ |
| Tekstil ve giyim | - | Deri ürün fabrikaları | Halı fabrikaları (kauçuk ve köpük plastikler hariç), kumaş ve giysi fabrikaları, elyaf levha fabrikaları, ayakkabı fabrikaları (plastik ve kauçuk hariç), örme fabrikaları, keten fabrikaları, şilte fabrikaları (köpük plastik hariç), dikim fabrikaları, dokuma fabrikaları, yünlü ve kamgarn fabrikaları | Pamuk fabrikaları, keten hazırlama tesisleri, kenevir hazırlama tesisleri |
| Kereste ve ahşap | - | - | Ağaç işleme fabrikaları, mobilya fabrikaları (köpük plastik içermeyen), mobilya showroomları, döşemelik (köpük plastik içermeyen) fabrikaları | Kereste fabrikaları, kontrplak fabrikaları |
NOT (Tablo A.2 altı, EN s.125): bir OH1 veya OH2 işgali içinde boya uygulaması ya da benzer yüksek yangın yükü alanları varsa, bunlar OH3 olarak ele alınmalıdır.
Dipnot a: aşırı açıklık (excessive clearance) dikkate alınacaktır.
5. Tablo A.3: High Hazard Process işgalleri (EN s.126)
| HHP1 | HHP2 | HHP3 | HHP4 |
|---|---|---|---|
| Muşamba ve linolyum üretimi | Yakıcı (fire lighter) üretimi | Selüloz nitrat üretimi | Havai fişek üretimi |
| Reçine, is siyahı ve terebentin üretimi | Katran damıtma | Otomobil ve kamyon lastikleri | - |
| Kauçuk ikamesi üretimi | Otobüs, boş kamyon ve vagon depoları | Malzeme faktörü m3 (bkz. Tablo B.1) köpük plastik, sünger kauçuk ve sünger kauçuk ürünleri üretimi (m4 hariç, bkz. Tablo B.1) | - |
| Ahşap yünü üretimi | Mum ve parafin üreticileri | - | - |
| Kibrit üreticileri | Kâğıt makinesi salonları | - | - |
| Solventli boya uygulama atölyeleri | Kauçuk ve köpük plastik içeren halı fabrikaları | - | - |
| Buzdolabı fabrikaları | Kereste fabrikası | - | - |
| Matbaalar | Sunta üretimi (bkz. NOT) | - | - |
| PP/PE/PS veya benzer yanma özellikli kablo fabrikaları (OH3 dışındakiler) | - | - | - |
| Boya, renk ve vernik üretimi | - | - | - |
| PP/PE/PS veya benzer yanma özellikli enjeksiyon kalıplama (plastik) (OH3 dışındakiler) | - | - | - |
| Plastik fabrikaları ve plastik ürünler (köpük plastik hariç), PP/PE/PS veya benzer yanma özellikli (OH3 dışındakiler) | - | - | - |
| Kauçuk ürün fabrikaları, sentetik elyaf fabrikaları (akrilik hariç) | - | - | - |
| Halat fabrikaları | - | - | - |
| Genleşmemiş plastik içeren halı fabrikaları | - | - | - |
| Plastik ve kauçuk içeren ayakkabı fabrikaları | - | - | - |
NOT: ek nesne koruması gerekli olabilir.
6. Sınıftan tasarım kriterine
Tablo 3 (Madde 7.1, EN s.36) sınıfı doğrudan tasarım yoğunluğu ve çalışma alanına çevirir:
| Tehlike sınıfı | Tasarım yoğunluğu (mm/dk) | Çalışma alanı, ıslak veya ön tepkili (m²) | Çalışma alanı, kuru veya alternate (m²) |
|---|---|---|---|
| LH | 2,25 | 84 | İzin verilmez, OH1 kullanılır |
| OH1 | 5,0 | 72 | 90 |
| OH2 | 5,0 | 144 | 180 |
| OH3 | 5,0 | 216 | 270 |
| OH4 | 5,0 | 360 | İzin verilmez, HHP1 kullanılır |
| HHP1 | 7,5 | 260 | 325 |
| HHP2 | 10,0 | 260 | 325 |
| HHP3 | 12,5 | 260 | 325 |
| HHP4 | deluge (bkz. NOT) | - | - |
HHS için tasarım kriterleri farklı bir yoldan gelir: Tablo 4 (yalnız çatı veya tavan koruması, Madde 7.2.2, EN s.38) ve Tablo 5 (raf içi sprinklerli çatı veya tavan sprinklerleri, Madde 7.2.3, EN s.39). Bu iki tabloda giriş değişkeni depolama konfigürasyonu (ST1-ST6), mal kategorisi (I-IV) ve maksimum depolama yüksekliğidir; çıktı yoğunluk (7,5 mm/dk'dan 30,0 mm/dk'ya) ve çalışma alanıdır (260 m² veya 300 m²).
Madde 7.2.3.2 (EN s.37): raf içi ara seviye sprinkler varsa, çatı veya tavan sprinklerleri için tasarım yoğunluğu 260 m² çalışma alanı üzerinde en az 7,5 mm/dk olacaktır; en yüksek ara koruma seviyesinin üstünde mal depolanıyorsa tasarım kriterleri Tablo 5'ten alınır.
7. İki sınıf bir arada olduğunda
Madde 6.1'in son cümlesi (EN s.31): farklı tehlike sınıflandırmasına sahip açık irtibatlı alanlar varsa, daha yüksek tasarım kriteri, düşük sınıflandırmalı alana en az iki sıra sprinkler kadar uzatılacaktır.
Depolanan malların kategorilendirilmesinde de benzer bir kural vardır. Madde B.3.1 (EN s.129): malzeme faktörü belirlendikten sonra, en uygun kategoriyi tespit etmek için Tablo B.1'in 1. sütunundaki depolama konfigürasyonuna bakılır; Tablo C.1'de de uygun bir kategori veriliyorsa, ikisinden yüksek olanı kullanılacaktır.
8. Sınıflandırmayı etkileyen diğer maddeler
- Madde 5.4 (EN s.30): gizli hacimlerdeki koruma, ana tehlike sınıfı LH ise LH'ye, diğer tüm hâllerde OH1'e göre olacaktır.
- Madde 14.2.2 (EN s.104): tavan, gömme, ankastre ve gizli tip sprinklerler OH4, HHP veya HHS alanlarına kurulmayacaktır.
- Madde 14.2.3 (EN s.104): yan duvar sprinklerleri HH tesisatlarına (koridorlar, kablo kanalları ve kolonların korunması hariç) ve OH depolama alanlarına kurulmayacaktır.
- Tablo 19 (Madde 12.2, EN s.70): sprinkler başına maksimum alan LH'de 21,0 m², OH'de 12,0 m², HHP ve HHS'te 9,0 m²; maksimum aralık sırasıyla 4,6 m, 4,0 m ve 3,7 m.
- Madde 12.1.2 (EN s.70): çatı ve tavan sprinklerlerinin deflektörü altında korunacak boş mesafe LH ve OH için düz sprey sprinklerde 0,3 m, diğer tüm hâllerde 0,5 m; HHP ve HHS için 1,0 m.
- Madde 13.4.4 (EN s.102): minimum sprinkler deşarj basıncı LH'de 0,70 bar, OH'de 0,35 bar, HHP ve HHS'te (raf içi hariç) 0,50 bar.
- Tablo 37a (Madde 14.2.1, EN s.104): k-faktörü LH'de 57, OH'de 80 veya 115, HHP ve HHS tavan sprinklerlerinde yoğunluk ≤10 mm/dk için 80, 115 veya 160, >10 mm/dk için 115 veya 160.
- Madde 8.1.1 (EN s.42): su temini süresi LH 30 dk, OH 60 dk, HHP 90 dk, HHS 90 dk.
Sık Sorulan Sorular
Annex A bağlayıcı mıdır, yoksa örnek listesi midir?
TS EN 12845+A2:2026 Annex A (normatif) girişi, EN s.124: Tablo A.1, A.2 ve A.3 minimum tehlike sınıflandırması listelerini içerir. Bunlar ayrıca özel olarak anılmayan işgaller için rehber olarak da kullanılacaktır. Madde 6.2 ile birlikte okunacaklardır. Yani Annex A normatiftir ve verdiği değer bir minimumdur.
LH sınıfının sayısal ölçütü nedir?
Madde 6.2.2, EN s.31: LH, düşük yangın yüküne ve düşük yanıcılığa sahip, hiçbir tek kompartmanı 126 m²'den büyük olmayan ve en az 30 dk yangın dayanımı bulunan işgalleri kapsar. Tablo A.1 (EN s.124) LH işgallerini listeler: okullar ve diğer eğitim kurumları (belirli alanlar), ofisler (belirli alanlar) ve cezaevleri.
Müzeler hangi tehlike sınıfındadır?
Tablo A.2, EN s.125: Museums (müzeler) OH2 sütununda, Laboratories (physical), Laundries ve Car parks ile aynı sütunda listelenmiştir.
Sinema, tiyatro ve konser salonu hangi sınıftadır?
Tablo A.2, EN s.125: Cinemas and theatres, Concert halls, tobacco factories ve Film and TV Production Studio OH4 sütununda yer alır.
Tehlike sınıfına karşılık gelen tasarım yoğunluğu ve alanı nedir?
Tablo 3, Madde 7.1, EN s.36: LH 2,25 mm/dk ve 84 m²; OH1 5,0 mm/dk ve 72 m²; OH2 5,0 mm/dk ve 144 m²; OH3 5,0 mm/dk ve 216 m²; OH4 5,0 mm/dk ve 360 m²; HHP1 7,5 mm/dk, HHP2 10,0 mm/dk, HHP3 12,5 mm/dk, üçü de 260 m². Bu alanlar ıslak veya ön tepkili sistemler içindir.
Aynı binada iki farklı sınıf varsa hangisi geçerlidir?
Madde 6.1 sonu, EN s.31: farklı tehlike sınıflandırmasına sahip açık irtibatlı alanlar varsa, daha yüksek tasarım kriteri düşük sınıflandırmalı alana en az iki sıra sprinkler kadar uzatılacaktır. Depolanan mallarda ise Madde B.3.1 (EN s.129): Tablo B.1 ile Tablo C.1 farklı kategori veriyorsa ikisinden yüksek olanı kullanılacaktır.
Kaynakça
- TS EN 12845+A2:2026 (EN 12845:2015+A2:2026), Madde 5.4 (EN s.30)
- TS EN 12845+A2:2026, Madde 6.1 ve 6.2.1-6.2.4 (EN s.30-32)
- TS EN 12845+A2:2026, Tablo 1 ve dipnotları (EN s.32)
- TS EN 12845+A2:2026, Madde 7.1 ve Tablo 3 (EN s.35-36)
- TS EN 12845+A2:2026, Madde 7.2.2 ve Tablo 4 (EN s.36-38)
- TS EN 12845+A2:2026, Madde 7.2.3.2 ve Tablo 5 (EN s.37-39)
- TS EN 12845+A2:2026, Madde 8.1.1 (EN s.42)
- TS EN 12845+A2:2026, Madde 12.1.2 ve Tablo 19 (EN s.70)
- TS EN 12845+A2:2026, Madde 13.4.4 (EN s.102)
- TS EN 12845+A2:2026, Tablo 37a, Madde 14.2.2 ve 14.2.3 (EN s.104)
- TS EN 12845+A2:2026, Annex A giriş ve Tablo A.1, Tablo A.2 (EN s.124-125)
- TS EN 12845+A2:2026, Tablo A.3 (EN s.126)
- TS EN 12845+A2:2026, Madde B.3.1 ve Tablo B.1 (EN s.129)
Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.