Yüksek tehlike proses (High Hazard Process, HHP) sınıfı, malzemenin yüksek yangın yükü ve yüksek yanıcılığa sahip olduğu, hızla yayılan veya şiddetli bir yangın geliştirebilen işgalleri kapsar. EN 12845 bu sınıfı dört gruba ayırır ve tasarım kriterlerini tek bir tabloda toplar. Kaynak: TS EN 12845+A2:2026, Madde 6.2.4.1, EN s.32 ve Tablo 3, EN s.36.
Tanım ve gruplar: Madde 6.2.4.1
Yüksek Tehlike, Proses, malzemenin yüksek yangın yükü ve yüksek yanıcılığa sahip olduğu ve hızla yayılan veya yoğun bir yangın geliştirebildiği işgalleri kapsar. HHP dört gruba ayrılır: HHP1, HHP2, HHP3 ve HHP4 (EN s.32).
Not: HHP4 tehlikeleri genellikle deluge sistemlerle korunur ve bu sistemler standardın kapsamı dışındadır.
Tablo 3: LH, OH ve HHP için tasarım kriterleri (Madde 7.1, EN s.36)
| Tehlike sınıfı | Tasarım yoğunluğu (mm/dk) | Çalışma alanı, ıslak veya pre-action (m²) | Çalışma alanı, kuru veya alternatif (m²) |
|---|---|---|---|
| LH | 2,25 | 84 | İzin verilmez, OH1 kullanılır |
| OH1 | 5,0 | 72 | 90 |
| OH2 | 5,0 | 144 | 180 |
| OH3 | 5,0 | 216 | 270 |
| OH4 | 5,0 | 360 | İzin verilmez, HHP1 kullanılır |
| HHP1 | 7,5 | 260 | 325 |
| HHP2 | 10,0 | 260 | 325 |
| HHP3 | 12,5 | 260 | 325 |
| HHP4 | deluge (bkz. NOT) | - | - |
Tablo notu: HHP4 özel değerlendirme gerektirir; deluge sistemler bu standart kapsamında değildir.
Madde 7.1 (EN s.35) bu değerlerin uygulanma koşulunu verir: tasarım yoğunluğu, ilgili odadaki tüm tavan veya çatı sprinklerleri ya da çalışma alanındakiler, hangisi azsa, artı tüm raf içi ve tamamlayıcı sprinklerler çalışırken bu maddede verilen uygun değerden az olmayacaktır. HHS sistemler için 7.2 uygulanır.
Tablo A.3: HHP işgalleri (EN s.126)
Ek A normatiftir ve Tablo A.1, A.2 ile A.3'ün asgari tehlike sınıflandırması listeleri içerdiğini, özellikle anılmayan işgaller için kılavuz olarak da kullanılacağını ve 6.2 ile birlikte okunacağını belirtir (EN s.124).
| HHP1 | HHP2 | HHP3 | HHP4 |
|---|---|---|---|
| Muşamba ve linolyum imalatı | Çakmak imalatı | Selüloz nitrat imalatı | Havai fişek imalatı |
| Reçine, is siyahı ve terebentin imalatı | Katran damıtma | Otomobil ve kamyon için kauçuk lastikler | |
| Kauçuk ikamesi imalatı | Otobüs, boş kamyon ve demiryolu vagonu depoları | Malzeme faktörü m3 olan (bkz. Tablo B.1) köpük plastik, köpük kauçuk ve köpük kauçuk mamulleri imalatı (m4 hariç, bkz. Tablo B.1) | |
| Ahşap yünü imalatı | Mum ve parafin imalatçıları | ||
| Kibrit imalatçıları | Kağıt makinesi salonları | ||
| Solventli boya uygulama atölyeleri | Kauçuk ve köpük plastik içeren halı fabrikaları | ||
| Buzdolabı fabrikaları | Hızar (saw mill) | ||
| Matbaalar | Yonga levha imalatı (bkz. NOT) | ||
| OH3 dışında yanma özellikleri olan PP/PE/PS veya benzeri için kablo fabrikaları | Boya, renk ve vernik imalatı | ||
| OH3 dışında yanma özellikleri olan PP/PE/PS veya benzeri için enjeksiyonla kalıplama (plastikler) | |||
| OH3 dışında yanma özellikleri olan PP/PE/PS veya benzeri için plastik fabrikaları ve plastik mamuller (köpük plastikler hariç) | |||
| Kauçuk mamul fabrikaları, sentetik elyaf fabrikaları (akrilik hariç) | |||
| Halat fabrikaları | |||
| Genişletilmemiş plastik içeren halı fabrikaları | |||
| Plastik ve kauçuk içeren ayakkabı fabrikaları |
Tablo notu: ilave nesne koruması gerekli olabilir.
Sık yapılan üç karıştırma bu tabloda açıkça çözülür: kibrit imalatı HHP1'dedir, HHP2'de değil. Katran damıtma HHP2'dedir, HHP4'te değil. Selüloz nitrat imalatı HHP3'tedir, HHP4'te değil. Yonga levha imalatı HHP2'dedir.
Ön hesaplı sistemler: Tablo 7 (Madde 7.3.2, EN s.40)
Madde 7.3.2.1: su kaynağı en yüksek tasarım noktasında Tablo 7'de belirtilen uygun debi ve basıncı veya 7.3.2.2 ile 7.3.2.5'te değiştirildiği hâliyle sağlayabilmelidir. Kontrol valf setindeki çalışma basıncı için toplam gereksinim, tasarım noktasındaki basınç ile kontrol valf seti arasındaki yükseklik farkının basınç eşdeğeri ile kontrol valf setinden tasarım noktasına borulamadaki debiye ait basınç kaybının toplamıdır.
Tablo 7'nin HHP'yi ilgilendiren ilk üç yoğunluk satırı (EN s.40):
| Bölüm | Tasarım yoğunluğu (mm/dk) | Azami talep debisi, ıslak veya pre-action (l/dk) | Azami talep debisi, kuru veya alternatif (l/dk) |
|---|---|---|---|
| (1) Tablo 32 ve 33 boru çapları, K80 | 7,5 | 2 300 | 2 900 |
| (1) | 10,0 | 3 050 | 3 800 |
| (4) Tablo 35 ve 34 boru çapları, K115 | 12,5 | 3 800 | 4 800 |
Tablo 7 ayrıca sprinkler başına çalışma alanı 6, 7, 8 ve 9 m² için en yüksek tasarım noktasındaki basıncı (pd) verir. Örneğin (1) bölümünde 7,5 mm/dk ve 8 m² için 1,80 bar, 9 m² için 2,25 bar; 10,0 mm/dk için sırasıyla 3,15 ve 3,90 bar. (3) bölümünde (Tablo 35 ve 34 boru çapları, K80) aynı yoğunluklar için 0,70 ve 0,90 bar ile 1,25 ve 1,60 bar verilir. Tablo notu: dizide tasarım noktasından yüksekte sprinkler varsa, tasarım noktasından en yüksek sprinklerlere kadar statik yük pd'ye eklenmelidir.
Alan değişimlerinde debi düzeltmesi
| Durum | Hüküm | Madde |
|---|---|---|
| Alan çalışma alanından küçükse | Tablo 7'deki debi orantılı azaltılabilir, ancak alan için en yüksek tasarım noktasındaki basınç tablodaki değere eşit olur veya hidrolik hesapla belirlenir | 7.3.2.2 |
| 48'den az sprinkler varsa | Tablo 7'deki debi ve uygun basınç, HHP veya HHS alanına sprinklerlerin giriş noktasında, en yüksek sprinklerlerin seviyesinde mevcut olur | 7.3.2.3 |
| Çalışma alanı HHP/HHS alanından büyük ve OH'ye bitişikse | Toplam debi, 7.3.2.2'ye göre orantılı azaltılmış HHP veya HHS bölümü ile 5 mm/dk tasarım yoğunluğu esasına göre hesaplanan OH bölümünün debisinin toplamıdır | 7.3.2.4 |
| Çalışma alanı birden fazla dağıtım borusundan besleniyorsa | Tasarım noktalarının en yüksek sprinklerleri seviyesindeki basınç Tablo 7'deki gibi olur veya hidrolik hesapla belirlenir; her dağıtım borusu için debi orantılı belirlenir | 7.3.2.5 |
Madde 7.3.2.6 ve 7.3.2.7 (EN s.41) orantılı düzeltmeyi formülleştirir: Q2 = Q1 × a2 / a1, burada Q1 Tablo 7'deki debi, a1 tasarım yoğunluğu için çalışma alanı (bkz. Tablo 4), a2 gereken çalışma alanıdır. Tasarım noktasındaki basınç değişmeden kalır.
Su kaynağı süresi ve hacmi
Madde 8.1.1 (EN s.42) asgari süreleri verir: LH 30 dk, OH 60 dk, HHP 90 dk, HHS 90 dk.
Tablo 10: Ön hesaplı HHP ve HHS sistemler için asgari su hacmi (Madde 9.3.2.2, EN s.48)
| Aşılmayan tasarım yoğunluğu (mm/dk) | Islak sistemler (m³) | Kuru sistemler (m³) |
|---|---|---|
| 7,5 | 225 | 280 |
| 10,0 | 275 | 345 |
| 12,5 | 350 | 440 |
| 15,0 | 425 | 530 |
| 17,5 | 450 | 560 |
| 20,0 | 575 | 720 |
| 22,5 | 650 | 815 |
| 25,0 | 725 | 905 |
| 27,5 | 800 | 1 000 |
| 30,0 | 875 | 1 090 |
Belirtilen su hacmi yalnız sprinkler sisteminin kullanımına ayrılır.
Hesaplı sistemlerde ise Madde 9.3.2.3 (EN s.48) farklı bir yol izler: asgari etkin su hacmi, azami talep debisi (Qmax) ile 8.1.1'de belirtilen sürenin çarpımıyla hesaplanır.
Bu iki yolun aynı sonucu vermediğine dikkat edilmelidir. Aritmetik kontrol: HHP1 için Tablo 7'nin ıslak azami talep debisi 2 300 l/dk'dır; 8.1.1'in 90 dakikalık süresiyle çarpıldığında 2 300 × 90 = 207 000 L, yani 207 m³ çıkar. Ancak ön hesaplı bir sistemde Tablo 10 aynı yoğunluk için 225 m³ ister. Ön hesaplı sistemlerde bağlayıcı olan Tablo 10'dur. Kuru tarafta 2 900 × 90 = 261 000 L = 261 m³ çıkar, Tablo 10 ise 280 m³ ister.
HHP2 için aynı kontrol: 3 050 × 90 = 274 500 L = 274,5 m³ ve Tablo 10'un ıslak değeri 275 m³'tür.
Sprinkler seçimi ve basınç
- Tablo 37a (Madde 14.2.1, EN s.104): HHP ve HHS tavan veya çatı sprinklerlerinde tasarım yoğunluğu 10 mm/dk'ya kadar olduğunda conventional veya spray tip ile K 80, 115 veya 160; 10 mm/dk üzerinde conventional veya spray tip ile K 115 veya 160.
- Madde 14.2.2 (EN s.104): ceiling, flush, recessed ve concealed tipi sprinklerler OH4, HHP veya HHS alanlarında kurulamaz.
- Madde 14.2.3 (EN s.104): sidewall sprinklerler HH tesisatlarında kurulamaz; istisna koridorlar, kablo kanalları ve kolonların korunmasıdır.
- Madde 13.4.4 (EN s.102): raf içi sprinklerler hariç HHP ve HHS'de asgari deşarj basıncı 0,50 bardır.
- Madde 14.3 (EN s.104-105): sprinklerden su debisi Q = K × √P bağıntısıyla hesaplanır; Q l/dk, P bar cinsindendir ve K Tablo 37a'da verilen sabittir.
Yerleşim ve tesisat büyüklüğü
- Tablo 19 (Madde 12.2, EN s.70): HHP ve HHS'de sprinkler başına azami kapsama alanı 9,0 m², standart düzende S ve D en fazla 3,7 m, şaşırtmalı düzende S ve D en fazla 3,7 m.
- Madde 12.1.2 (EN s.70): HHP ve HHS'de çatı ve tavan sprinklerlerinin deflektörünün altında en az 1,0 m serbest boşluk korunur.
- Tablo 17 (Madde 11.1.3, EN s.67): HH için kontrol valf seti başına azami korunan alan, içindeki OH ve LH sprinklerler dahil 9 000 m²'dir.
- Madde 6.1 (EN s.31): açık bağlantılı, farklı tehlike sınıflandırmasına sahip alanlar varsa, yüksek tasarım kriterleri düşük sınıflandırmalı alana en az iki sıra sprinkler kadar uzatılır.
- Madde 20.1.4 (EN s.118-119): HHP ve HHS tesisatlarında sistem başına yedek sprinkler sayısı 36'dan az olamaz. Yedek sprinklerler, sprinkler anahtarlarıyla birlikte, ortam sıcaklığının 27 °C'yi aşmadığı göze çarpan ve kolay erişilebilir bir konumdaki dolapta saklanır.
HHP ile HHS ayrımı
HHP proses tehlikesidir; HHS ise depolama tehlikesidir ve Madde 6.2.3'te verilen sınırların aşıldığı mal depolamasını kapsar (Madde 6.2.4.2, EN s.32). Bu ikisinin sınıflandırma yolu farklıdır:
- HHP sınıflandırması işgal türünden çıkar: Madde 6.2.4.1 ve Ek A, Tablo A.3.
- HHS kategorisi (Kategori I-IV) depolanan malın malzemesinden ve depolama konfigürasyonundan çıkar: Ek B metodolojisi (EN s.127) ve Ek C alfabetik ürün listesi (EN s.132).
Ek B, bir HHP grubu belirlemek için kullanılmaz; malzeme faktörü (M1-M4) üzerinden Kategori I-IV belirler. Tek istisna, Tablo A.3'ün HHP3 hücresinde Tablo B.1'e yapılan atıftır: köpük plastik, köpük kauçuk ve köpük kauçuk mamullerinin imalatı, malzeme faktörü m3 olanlar için HHP3'e girer, m4 olanlar hariç tutulur.
Saha notu: karma tesislerde (örneğin bir bölümünde HHP proses, diğerinde HHS depolama bulunan bir fabrikada) iki sınıflandırma ayrı ayrı yürütülür ve Madde 6.1'in iki sıra uzatma kuralı ile 7.3.2.4'ün karma debi hesabı birlikte uygulanır.
Sık Sorulan Sorular
HHP gruplarının tasarım yoğunluğu ve çalışma alanı nedir?
TS EN 12845+A2:2026 Tablo 3 (Madde 7.1, EN s.36): HHP1 7,5 mm/dk, HHP2 10,0 mm/dk, HHP3 12,5 mm/dk; üçünde de ıslak veya pre-action sistemde çalışma alanı 260 m², kuru veya alternatif sistemde 325 m². HHP4 için tabloda deluge yazar ve notta özel değerlendirme gerektiği, deluge sistemlerin bu standart kapsamında olmadığı belirtilir.
Hangi işgal hangi HHP grubuna girer?
Tablo A.3 (EN s.126). Örnekler: HHP1 sütununda muşamba ve linolyum imalatı, reçine, is siyahı ve terebentin imalatı, kauçuk ikamesi imalatı, ahşap yünü imalatı, kibrit imalatçıları, solventli boya uygulama atölyeleri, buzdolabı fabrikaları, matbaalar, halat fabrikaları; HHP2 sütununda çakmak imalatı, katran damıtma, otobüs ve boş kamyon ile demiryolu vagonu depoları, mum ve parafin imalatçıları, kağıt makinesi salonları, kauçuk ve köpük plastik içeren halı fabrikaları, hızar, yonga levha imalatı, boya, renk ve vernik imalatı; HHP3 sütununda selüloz nitrat imalatı, otomobil ve kamyon kauçuk lastikleri, malzeme faktörü m3 olan köpük plastik, köpük kauçuk ve köpük kauçuk mamul imalatı; HHP4 sütununda yalnızca havai fişek imalatı.
HHP için asgari su hacmi nasıl bulunur?
Ön hesaplı sistemlerde Tablo 10 (Madde 9.3.2.2, EN s.48) kullanılır: 7,5 mm/dk için ıslak 225 m³, kuru 280 m³; 10,0 mm/dk için 275 ve 345 m³; 12,5 mm/dk için 350 ve 440 m³. Hesaplı sistemlerde ise Madde 9.3.2.3 uyarınca azami talep debisi Qmax, 8.1.1'deki süreyle çarpılır; HHP için bu süre 90 dakikadır.
HHP tavan sprinklerlerinde hangi K faktörleri kullanılabilir?
Tablo 37a (Madde 14.2.1, EN s.104): HHP ve HHS tavan veya çatı sprinklerlerinde tasarım yoğunluğu 10 mm/dk'ya kadar olduğunda conventional veya spray tip ile K 80, 115 veya 160; 10 mm/dk üzerinde conventional veya spray tip ile K 115 veya 160 kullanılır. K160'ın üzerindeki K faktörleri EN 12845-1 kapsamında yer almaz.
HHP sprinklerlerinde asgari deşarj basıncı kaç bar?
Madde 13.4.4 (EN s.102): raf içi sprinklerler hariç HHP ve HHS'de 0,50 bar. Bu değer, 13.4.1'de belirtilen yoğunluğu sağlamak için gereken basınçla karşılaştırılır ve hangisi yüksekse o uygulanır.
Kaynakça
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 6.1 (EN s.31)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 6.2.4.1, 6.2.4.2 (EN s.32)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 7.1 (EN s.35), Tablo 3 (EN s.36)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 7.3.2.1, Tablo 7 (EN s.40)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 7.3.2.2 - 7.3.2.7 (EN s.41)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 8.1.1 (EN s.42)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 9.3.2.2, Tablo 10, Madde 9.3.2.3 (EN s.48)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 11.1.3, Tablo 17 (EN s.67)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.1.2, 12.2, Tablo 19 (EN s.70)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 13.4.4 (EN s.102)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 14.2.1, 14.2.2, 14.2.3, Tablo 37a, Madde 14.3 (EN s.104-105)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 20.1.4 (EN s.118-119)
- TS EN 12845+A2:2026 Ek A giriş (EN s.124), Tablo A.3 (EN s.126)
- TS EN 12845+A2:2026 Ek B (EN s.127), Tablo B.1 (EN s.129), Ek C (EN s.132)
Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.