TS EN 12845+A2:2026'da boru çapı iki ayrı rejimden çıkar: ön-hesaplı (pre-calculated) sistemlerde tasarım noktasının aşağısı tablolardan, yukarısı hesaptan; tam hesaplı (fully calculated) sistemlerde ise her şey hidrolik hesaptan gelir. Her iki rejimin de altında değişmeyen bir taban vardır: Tablo 36. Kaynak: TS EN 12845+A2:2026, Madde 13.1, Madde 13.3, Madde 13.4.5 ve Tablo 27-36.
Değişmeyen taban: Tablo 36
Madde 13.4.5 (TS s.106 / EN s.103): boru çapı Tablo 36'da gösterilenden küçük olmayacaktır.
| Risk | Çap |
|---|---|
| LH | 20 mm |
| OH ve HH: K-faktörü 80'i aşmayan tek bir sprinkleri besleyen yatay ve upright boru | 20 mm |
| Diğer tüm hâller | 25 mm |
Madde 13.3.5.1 (TS s.92 / EN s.89) yüksek tehlikede bunu tekrarlar: hiçbir boru 25 mm'den küçük anma çapında olmayacaktır.
Aynı maddenin devamındaki üç kural tesisatın topolojisini belirler:
- Kontrol vana setinin tesisat tarafındaki boru çapları yalnız su akış yönünde küçülebilir; grid ve loop konfigürasyonları istisnadır. (Madde 13.3.1.1 ön-hesaplı sistemler için aynı şeyi söyler: boru çapları herhangi bir sprinklere doğru su akış yönünde artmayacaktır.)
- Upright sprinklerler çapı 65 mm'den, izolasyonlu (lagged) ise 50 mm'den büyük hiçbir boruya bağlanmayacaktır.
- Pendent sprinklerler çapı 80 mm'den büyük hiçbir boruya doğrudan bağlanmayacaktır. Daha büyük çaplarda, sprinkler deflektöründen ana borunun kenarına olan mesafe bu borunun çapının 1,5 katından az olmayacak şekilde bir arm pipe takılacaktır.
Madde 3.12 arm pipe'ı tanımlar: bir kol borusunun son bölümü dışında, tek bir sprinkleri besleyen ve 0,3 m'den kısa olan boru.
Hangi sistem hangi rejime girer?
Madde 13.1 (TS s.85 / EN s.82): boru boyutları iki yöntemden biriyle belirlenir. Tasarımcı ikisi arasında seçim yapabilir, ancak aşağıdaki hâllerde daima tam hesap kullanılacaktır:
- ara seviye HHS sprinklerli düzenler,
- gridli veya looplu düzenler.
Madde 13.3.1.3: her tasarım noktasının yukarısındaki tüm boruların boyutu, Light Hazard için Madde 13.3.3.2'de, Ordinary Hazard için Madde 13.3.4.2'de belirtildiği gibi hesapla bulunur. Madde 13.3.1.4: dağıtım borularını kollara bağlayan riser ve droplar ile arm pipe dışında tek sprinkler besleyen borular, dağıtım borusu sayılır ve buna göre boyutlandırılır.
LH: Tablo 27
Madde 13.3.3.1 ve Tablo 27 (TS s.90 / EN s.87):
| Borular | Çap | Azami sprinkler sayısı |
|---|---|---|
| Tüm kol boruları ve terminal dağıtım boruları | 20 mm | 1 |
| 25 mm | 3 |
Madde 13.3.1.2 kapsamı daraltır: Light Hazard'da Tablo 27 yalnız her koldaki son üç veya dört sprinkleri besleyen boruları belirler. Madde 13.3.3.1 ayrıca, hidrolik hesap mümkün olduğunu gösterirse tasarım noktası ile kontrol vana seti arasına 25 mm boru konulabileceğini, ancak 2 sprinkler noktası belirleyici ise 3. ve 4. sprinkler arasına 25 mm boru konulamayacağını belirtir.
OH: Tablo 30 ve Tablo 31
Madde 13.3.4.1 (TS s.91 / EN s.88): kol borusu çapları Tablo 30'a, dağıtım borusu çapları Tablo 31'e uyacaktır.
Tablo 30 - OH kol boruları:
| Kol boruları | Düzen | Çap | Beslenen azami sprinkler |
|---|---|---|---|
| Tüm dağıtım borularının uzak ucundaki son 2 kol | 2-end-side | 25 mm | 1 |
| 32 mm | 2 | ||
| Son 3 kol | 3-end-side | 25 mm | 2 |
| Son kol | 32 mm | 3 | |
| Diğer tüm düzenler | 25 mm | 2 | |
| 32 mm | 3 | ||
| 40 mm | 4 | ||
| 50 mm | 9 | ||
| Diğer tüm kol boruları | Tümü | 25 mm | 3 |
| 32 mm | 4 | ||
| 40 mm | 6 | ||
| 50 mm | 9 |
Tablo 31 - OH dağıtım boruları:
| Dağıtım boruları | Düzen | Çap | Beslenen azami sprinkler |
|---|---|---|---|
| Tesisatın uçlarında | 2-end-side | 32 mm | 2 |
| 40 mm | 4 | ||
| 50 mm | 8 | ||
| 65 mm | 16 | ||
| Diğerleri | 32 mm | 3 | |
| 40 mm | 6 | ||
| 50 mm | 9 | ||
| 65 mm | 18 | ||
| Tasarım noktaları ile kontrol vana seti arası | Tümü | Madde 13.3.4.2'ye göre hesaplanır |
Madde 13.3.4.1'in devamı (TS s.92 / EN s.89): kol boruları 6°'den fazla eğimli çatılar altında boyuna uzanıyorsa, bir kol borusundaki sprinkler sayısı altıyı aşmayacaktır.
Madde 13.3.4.2: tesisatın en uzak bölgesindeki tasarım noktası ile kontrol vana seti arasındaki boru çapları, 1 000 l/dk debide sürtünmeden kaynaklanan toplam basınç kaybı 0,5 bar'ı aşmayacak şekilde hesaplanacaktır. Madde 13.3.4.3 çok katlı binalarda bu 0,5 bar'ın statik yükseklik farkı kadar artırılabileceğini; Madde 13.3.4.4 ise aynı sistemde OH3/OH4 ile HHP/HHS alanlarının ortak bir su beslemesine bağlı olduğu hâllerde azami sürtünme kaybının mevcut fazla basıncın yüzde 50'si kadar artırılabileceğini belirtir ve bir örnek verir.
Tasarım noktası, Tablo 26 (Madde 13.3.2.3, TS s.89 / EN s.86):
| Tehlike sınıfı | Odada bir dağıtım borusu üzerindeki sprinkler sayısı | Tasarım noktası n. sprinkleri taşıyan kolun bağlantısında | Kol düzeni |
|---|---|---|---|
| OH | > 16 | 17 | iki end-side |
| OH | > 18 | 19 | diğerleri |
| HHP ve HHS | > 48 | 49 | tümü |
HH: dört tablo, iki eşleşme
Yüksek tehlikede tablo seçimi, su beslemesinin Tablo 7'nin hangi bloğuna uyduğuna ve sprinkler K-faktörüne bağlıdır.
Madde 13.3.5.2 (TS s.92 / EN s.89): su beslemesi Tablo 7 (1)'e uyan ve K-faktörü 80 olan tesisatlarda kol ve dağıtım borusu çapları Tablo 32 ve Tablo 33'ten alınır. Hiçbir kol borusuna dörtten fazla sprinkler takılmayacak; kol boruları çapı 150 mm'den büyük dağıtım borularına bağlanmayacaktır.
Tablo 32 - HH kol boruları (Tablo 7'nin 1 veya 2'si):
| Kol borusu | Düzen | Çap | Beslenen azami sprinkler |
|---|---|---|---|
| Tüm dağıtım borularının uzak ucundaki kollar | 2-end-side, son iki kol | 25 mm | 1 |
| 32 mm | 2 | ||
| 3-end-side, son üç kol | 25 mm | 2 | |
| 32 mm | 3 | ||
| Diğer tüm düzenler, yalnız son kol | 25 mm | 2 | |
| 32 mm | 3 | ||
| 40 mm | 4 | ||
| Diğer tüm kollar | Herhangi | 25 mm | 3 |
| 32 mm | 4 |
Tablo 32 yalnız 25, 32 ve 40 mm satırlarını içerir; 50 mm ve üzeri bu tabloda yoktur.
Tablo 33 - Tablo 7 (1) ile dağıtım boruları (TS s.93 / EN s.90): tesisatın uçlarında 32 mm 2, 40 mm 4, 50 mm 8, 65 mm 12, 80 mm 18, 100 mm 48 sprinkler.
Madde 13.3.5.3 (TS s.93 / EN s.90): su beslemesi Tablo 7 (2)'ye uyan (veya Madde 7.3.2.6 ile değiştirilen) ve K-faktörü 80 olan tesisatlarda boyutlar Tablo 32 ve Tablo 34'ten belirlenir. Bir kol borusuna dörtten fazla sprinkler takılmaz; hiçbir kol borusu 150 mm'yi aşan dağıtım borusuna bağlanmaz; 4-end-side sistemlerde 65 mm'den küçük dağıtım borusu kullanılmaz.
Tablo 34 - Tablo 7 (2, 3 veya 4) ile dağıtım boruları (TS s.94 / EN s.91): sistemin uçlarında 50 mm 4, 65 mm 8, 80 mm 12, 100 mm 16, 150 mm 48 sprinkler.
Madde 13.3.5.4 (TS s.94 / EN s.91): su beslemesi Tablo 7 (3) şartlarını sağlayan ve K-faktörü 80 olan tesisatlarda ve Tablo 7 (4)'te gösterildiği gibi K-faktörü 115 olan tesisatlarda, kol ve dağıtım borusu boyutları Tablo 34 ve Tablo 35'ten belirlenir. End-side düzende bir kol borusuna altıdan fazla, 2-end-centre düzende dörtten fazla sprinkler takılmaz.
Tablo 35 - HH kol boruları (Tablo 7'nin 3 veya 4'ü, TS s.95 / EN s.92):
| Kol boruları | Düzen | Çap | Beslenen azami sprinkler |
|---|---|---|---|
| Uzak uçtaki kollar | End-side, son üç kol | 40 mm | 1 |
| 50 mm | 3 | ||
| 65 mm | 6 | ||
| Diğer kollar | 32 mm | 1 | |
| 40 mm | 2 | ||
| 50 mm | 4 | ||
| 65 mm | 6 | ||
| Uzak uçtaki kollar | 2-end-centre, son üç kol | 32 mm | 1 |
| 40 mm | 2 | ||
| Diğer kollar | 32 mm | 2 | |
| Tüm kollar | 3 ve 4 end-centre | 32 / 40 / 50 mm | 1 / 2 / 4 |
Madde 13.3.5.5: tasarım noktaları ile kontrol vana seti arasındaki basınç kaybı hesapla belirlenir. Tablo 7'deki debilerde oluşan basınç kaybı, artı tasarım noktasındaki gerekli basınç, artı en yüksek sprinkler ile kontrol vana seti arasındaki yükseklik farkına eşit statik basınç, mevcut basıncı aşmayacaktır.
Hesabın matematiği
Madde 13.2.1 (TS s.85-86 / EN s.82-83): boru sürtünme kaybı hesapları Hazen-Williams formülünden türetilenden az olmayacaktır:
p = 6,05 x 10⁵ x L x Q^1,85 / (C^1,85 x d^4,87)
p bar, Q l/dk, d mm (ortalama iç çap), C boru tipi ve durumuna göre sabit, L eşdeğer boru ve bağlantı uzunluğu (m). Hız kaynaklı basınç kaybı ihmal edilebilir.
Tablo 22 - C değerleri (TS s.86 / EN s.83): dökme demir 100; sfero döküm 110; yumuşak çelik 120; galvanizli çelik 120; santrifüj beton 130; beton kaplı dökme demir 130; paslanmaz çelik 140; bakır 140; cam elyaf takviyeli 140.
Formüldeki d^4,87 üssü, çap değişiminin etkisini gösterir. Standardın kendi Tablo 29'u (LH, 225 l/dk sütunu) bunun sayısal karşılığını verir: 25 mm'de 198 mbar/m iken 32 mm'de 52 mbar/m, yani bir kademe büyütme kaybı yaklaşık dörtte bire indirir.
Madde 13.2.4 ve Tablo 23 (TS s.87 / EN s.84) bağlantı ve vanalardaki kayıpları eşdeğer uzunluk olarak verir; bir dirsek, te veya haçta hem yön hem çap değişiyorsa eşdeğer uzunluk ve basınç kaybı küçük çapa göre belirlenir.
Malzeme ve imalat tarafındaki çap kuralları
- Madde 17.1.2 (TS s.114 / EN s.111): anma çapı 150 mm'ye eşit veya küçük çelik borular dişlendiğinde, kanal açıldığında veya başka şekilde işlendiğinde ISO 65'e uygun asgari cidar kalınlığına sahip olacaktır. Boru uçları cidar kalınlığı önemli ölçüde azaltılmadan şekillendirildiğinde (ör. roll-grooving veya kaynak için uç hazırlama) ISO 4200 range D'ye uygun asgari cidar kalınlığına sahip olacaktır. Kuru, alternatif veya ön-tepkili tesisatlarda tercihen galvanizli çelik kullanılmalıdır.
- Madde 17.1.3 (TS s.114 / EN s.111): çapı 50 mm'den küçük boru ve bağlantı parçaları, montajcı otomatik kaynak makinesi kullanmadıkça sahada kaynaklanmayacaktır.
- Madde 17.1.9 (TS s.116 / EN s.113): bakır borular yalnız LH, OH1, OH2 ve OH3 yaş sistemlerde, çelik borunun akış yönünde aşağısında kullanılabilir.
- Madde 17.2.2 (TS s.116 / EN s.113): destekler çelik boruda en çok 4 m, bakır boruda en çok 2 m aralıkla konur; 50 mm üstü borularda bu mesafeler belirli koşullarla yüzde 50 artırılabilir. Herhangi bir terminal sprinklerden desteğe olan mesafe 25 mm çaplı boruda 0,9 m'yi, 25 mm'den büyük borularda 1,2 m'yi aşmayacaktır.
- Madde 15.6 (TS s.112 / EN s.109): yıkama bağlantıları dağıtım borusuyla aynı boyutta olacaktır; DN40'tan büyük borularda, dağıtım borusunun alt tarafına bağlanmak şartıyla DN40 yıkama bağlantısı kullanılabilir.
- Tablo 39 (Madde 15.4, TS s.111 / EN s.108): drenaj vanası asgari çapları: LH tesisatı 40 mm; OH, HHP veya HHS tesisatı 50 mm; yardımcı tesisat 50 mm; zon 50 mm; çapı ≤ 80 mm kapalı uçlu dağıtım boruları 25 mm, > 80 mm olanlar 40 mm; kapalı uçlu kol boruları 25 mm.
- Madde 17.3.3 (TS s.118 / EN s.115): ön-hesaplı sistemlerde, gizli hacmin hem içindeki hem dışındaki sprinklerleri besleyen dağıtım borularının çapı 65 mm'den az olmayacaktır.
- Madde 11.6 (TS s.72 / EN s.69): su spreyi uzantıları sprinkler tesisatına, bağlantı 80 mm'den büyük olmamak şartıyla bağlanabilir.
- Madde 16.1.3 (TS s.113 / EN s.110): su motorlu alarma giden boru 20 mm çaplı galvanizli çelik veya demir dışı metalik malzeme olacaktır.
Çapı doğrulayan ikinci sınır: basınç ve hız
Boru çapı yalnız tablodan değil, iki üst sınırdan da geçmek zorundadır:
- Madde 13.4.4 (TS s.105 / EN s.102): en gayri müsait sprinklerdeki basınç, yoğunluğu sağlamak için gerekenden veya LH'da 0,70 bar, OH'de 0,35 bar, HHP ve HHS'de (raf içi hariç) 0,50 bar, K115 raf içi sprinklerde 1,00 bar, K80 raf içi sprinklerde 2,00 bar değerlerinden hangisi yüksekse ondan az olamaz.
- Madde 13.2.3 (TS s.86 / EN s.83): su hızı herhangi bir vana, debi izleme cihazı ve/veya süzgeçte 6 m/s'yi, sistemin başka herhangi bir noktasında 10 m/s'yi aşmayacaktır.
Saha notu: Tabloların tamamı "azami sprinkler sayısı" üzerinden yazıldığı için, projede bir kola sonradan eklenen tek bir sprinkler o kolun çapını bir kademe büyütebilir; revizyonlarda önce tabloya, sonra hesaba bakmak zaman kazandırır.
Sık Sorulan Sorular
EN 12845'te asgari boru çapı kaç mm'dir?
Tablo 36 (Madde 13.4.5, TS s.106 / EN s.103): LH riskinde 20 mm; OH ve HH'de K-faktörü 80'i aşmayan tek bir sprinkleri besleyen yatay ve upright boruda 20 mm; diğer tüm hâllerde 25 mm. Ayrıca Madde 13.3.5.1, yüksek tehlikede hiçbir borunun 25 mm'den küçük anma çapında olamayacağını belirtir.
Boru çapı akış yönünde büyüyebilir mi?
Hayır. Madde 13.3.1.1 (TS s.88 / EN s.85) ön-hesaplı sistemlerde boru çaplarının herhangi bir sprinklere doğru su akış yönünde artmayacağını söyler. Madde 13.4.5, kontrol vana setinin tesisat tarafındaki boru çaplarının yalnız su akış yönünde küçülebileceğini, grid ve loop konfigürasyonlarının bunun istisnası olduğunu belirtir.
Upright ve pendent sprinkler hangi çapa kadar doğrudan bağlanabilir?
Madde 13.4.5 (TS s.106 / EN s.103): upright sprinklerler 65 mm'den, izolasyonluysa 50 mm'den büyük çaplı hiçbir boruya bağlanmayacaktır. Pendent sprinklerler 80 mm'den büyük çaplı hiçbir boruya doğrudan bağlanmayacaktır. Daha büyük çaplarda, sprinkler deflektöründen ana borunun kenarına olan mesafe bu borunun çapının 1,5 katından az olmayacak şekilde bir arm pipe takılır.
OH'de bir kol borusuna kaç sprinkler bağlanabilir?
Tablo 30 (TS s.91 / EN s.88): diğer tüm kol borularında 25 mm 3, 32 mm 4, 40 mm 6, 50 mm 9 sprinkler besler. Tüm dağıtım borularının uzak ucundaki son iki kolda (2-end-side düzen) 25 mm 1 ve 32 mm 2; 3-end-side düzende son üç kolda 25 mm 2, son kolda 32 mm 3; diğer tüm düzenlerde 25 mm 2, 32 mm 3, 40 mm 4, 50 mm 9 sprinkler.
HH'de K115 sprinkler kullanılırsa hangi tablolar geçerli olur?
Madde 13.3.5.4 (TS s.94 / EN s.91): su beslemesi Tablo 7 (3) şartlarını sağlayan ve K-faktörü 80 olan tesisatlarda ve Tablo 7 (4) ile K-faktörü 115 olan tesisatlarda, kol ve dağıtım borusu boyutları Tablo 34 ve Tablo 35'ten belirlenir. Tablo 35 kol borularını, Tablo 34 dağıtım borularını verir. End-side düzende bir kol borusuna en fazla altı, 2-end-centre düzende en fazla dört sprinkler takılır.
Kaynakça
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 3.12 (TS s.19 / EN s.16)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 11.6 (TS s.72 / EN s.69)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 13.1, Madde 13.2.1 (TS s.85-86 / EN s.82-83)
- TS EN 12845+A2:2026 Tablo 22, Madde 13.2.3 (TS s.86 / EN s.83), Madde 13.2.4, Tablo 23 (TS s.87 / EN s.84)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 13.3.1.1, 13.3.1.2, 13.3.1.3, 13.3.1.4 (TS s.88 / EN s.85)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 13.3.2.3, Tablo 26 (TS s.89 / EN s.86), Madde 13.3.3.1, Tablo 27, Tablo 29 (TS s.90 / EN s.87)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 13.3.4.1, Tablo 30, Tablo 31 (TS s.91 / EN s.88)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 13.3.4.2-13.3.4.4, Madde 13.3.5.1, 13.3.5.2, Tablo 32 (TS s.92 / EN s.89)
- TS EN 12845+A2:2026 Tablo 33, Madde 13.3.5.3 (TS s.93 / EN s.90), Tablo 34, Madde 13.3.5.4 (TS s.94 / EN s.91)
- TS EN 12845+A2:2026 Tablo 35, Madde 13.3.5.5 (TS s.95 / EN s.92)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 13.4.4 (TS s.105 / EN s.102), Madde 13.4.5, Tablo 36 (TS s.106 / EN s.103)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 15.4, Tablo 39 (TS s.111 / EN s.108), Madde 15.6 (TS s.112 / EN s.109)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 16.1.3 (TS s.113 / EN s.110)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 17.1.2, Madde 17.1.3 (TS s.114 / EN s.111), Madde 17.1.9, Madde 17.2.2 (TS s.116 / EN s.113), Madde 17.3.3 (TS s.118 / EN s.115)
Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.