Kaynak: TS EN 12845+A2:2026 (EN 12845:2015+A2:2026), Madde 7.3.2, 12.2, 13.1, 13.3.5, 13.4.4 ve Tablo 7, 19, 32, 33, 34, 35.
Yüksek tehlike sınıfında ön hesaplı (pre-calculated) tasarım, LH ve OH'taki gibi tek bir boru tablosuna değil, su kaynağının hangi Tablo 7 bloğuna uyduğuna bağlı bir tablo çiftine dayanır. Aynı yoğunluk için dört farklı boru tablosu kombinasyonu ve dört farklı gerekli basınç vardır. Bu yazı o eşlemeyi ve sınırlarını ele alır.
Önce sınır: ne zaman ön hesap yapılamaz
Madde 13.1 (TSE s.85 / EN s.82) boru çaplarının iki yöntemden biriyle belirleneceğini söyler: çapların bir kısmı tablolardan bir kısmı hesapla alınan ön hesaplı sistemler (13.3) ve bütün çapların hidrolik hesapla belirlendiği tam hesaplı sistemler (13.4). Tasarımcı ikisi arasında seçim yapabilir; ancak iki durumda daima tam hesap yapılır:
- ara seviye HHS sprinkleri bulunan yerleşimler,
- gridli veya looplu yerleşimler.
Madde 7.2.3.4 (TSE s.40 / EN s.37) aynı şeyi depo tarafından söyler: raf içi sprinklerler ve bunlara ait tavan sprinklerleri daima tam hesaplanır. Maddenin notu asgari basıncı hatırlatır: çalışan herhangi bir sprinklerdeki asgari basınç 2,0 bar'dır (13.4.4).
Madde 13.3.5'in başlığı da bunu tekrarlar: "Yüksek tehlike - HHP ve HHS (ara seviye sprinklerler hariç)".
Dört parametre: Madde 13.3.5.1
Madde 13.3.5.1 (TSE s.92 / EN s.89) boru çapının neye göre belirleneceğini dört maddede sayar:
- tasarım yoğunluğu,
- sprinklerlerin aralığı,
- kullanılan sprinklerin K faktörü,
- su kaynağının basınç/debi karakteristiği.
Ve tek mutlak alt sınır: hiçbir borunun anma çapı 25 mm'den küçük olmaz.
Su kaynağı: Tablo 7'nin dört bloğu
Madde 7.3.2.1 (TSE s.43 / EN s.40): su beslemesi, en yüksek tasarım noktasında Tablo 7'de belirtilen debi ve basınçtan az olmayanı sağlayabilmelidir. Tablo 7, sprinkler başına operasyon alanına (6, 7, 8 veya 9 m²) göre en yüksek tasarım noktasındaki basıncı (pd) verir ve dört bloğa ayrılır:
| Blok | Boru çapı tabloları | K faktörü |
|---|---|---|
| Tablo 7 (1) | Tablo 32 ve Tablo 33 | K80 |
| Tablo 7 (2) | Tablo 32 ve Tablo 34 | K80 |
| Tablo 7 (3) | Tablo 35 ve Tablo 34 | K80 |
| Tablo 7 (4) | Tablo 35 ve Tablo 34 | K115 |
Tablo 7'nin azami talep debileri yoğunluğa bağlıdır, bloğa değil. Örnek satırlar (TSE s.43 / EN s.40):
| Tasarım yoğunluğu (mm/dk) | Azami talep debisi, yaş/ön tepkili (l/dk) | Azami talep debisi, kuru/alternatif (l/dk) |
|---|---|---|
| 7,5 | 2 300 | 2 900 |
| 10,0 | 3 050 | 3 800 |
| 12,5 | 3 800 | 4 800 |
| 15,0 | 4 550 | 5 700 |
| 20,0 | 6 400 | 8 000 |
| 25,0 | 8 000 | 10 000 |
| 30,0 | 9 650 | 12 000 |
Aynı yoğunlukta blok değiştikçe gereken basınç düşer. 10,0 mm/dk ve sprinkler başına 9 m² için: Tablo 7 (1) → 3,90 bar, Tablo 7 (2) → 3,00 bar, Tablo 7 (3) → 1,60 bar, Tablo 7 (4) K115 ile → 0,95 bar. Yani daha büyük boru tabloları (34, 35) ve daha büyük K faktörü, aynı yoğunluğu daha düşük besleme basıncıyla elde etmenizi sağlar.
Tablo 7'nin notu: dizide tasarım noktasından daha yüksek sprinklerler varsa, tasarım noktasından en yüksek sprinklerlere kadarki statik yük pd'ye eklenmelidir.
Eşleme kuralları ve range borusu sınırları
Madde 13.3.5.2: Tablo 7 (1) ile K80
Su kaynakları Tablo 7 (1)'e uyan ve K faktörü 80 olan tesisatlarda Tablo 32 (range) ve Tablo 33 (dağıtım) uygulanır. Hiçbir range borusuna dörtten fazla sprinkler bağlanmaz. Range boruları 150 mm'den büyük çaplı dağıtım borularına bağlanmaz.
Madde 13.3.5.3: Tablo 7 (2) ile K80
Su kaynakları Tablo 7 (2)'ye uyan (veya 7.3.2.6 ile değiştirilen) ve K80 sprinklerli tesisatlarda Tablo 32 ve Tablo 34 kullanılır. Yine range başına en fazla dört sprinkler; range boruları 150 mm'yi aşan dağıtım borusuna bağlanmaz. Ek kısıt: 4-end-side sistemlerde 65 mm'den küçük çaplı dağıtım borusu kullanılmaz.
Madde 13.3.5.4: Tablo 7 (3) ile K80 veya Tablo 7 (4) ile K115
Tablo 34 ve Tablo 35 kullanılır. Burada range başına sprinkler sayısı düzene göre değişir:
- end-side düzende bir range borusuna en fazla altı sprinkler,
- 2-end-centre düzende en fazla dört sprinkler.
Range boruları 150 mm'den büyük dağıtım borusuna bağlanmaz ve 4-end-side sistemlerde 65 mm'den küçük dağıtım borusu kullanılmaz.
Boru çapı tabloları
Tablo 32 - Range borusu çapları (Tablo 7 (1) veya (2) için), TSE s.93 / EN s.90:
| Range borusu | Düzen | Çap (mm) | Beslenen azami sprinkler sayısı |
|---|---|---|---|
| Bütün dağıtım borularının uzak ucundaki range'ler | 2-end-side, son iki range | 25 | 1 |
| 32 | 2 | ||
| 3-end-side, son üç range | 25 | 2 | |
| 32 | 3 | ||
| Diğer bütün düzenler, yalnız son range | 25 | 2 | |
| 32 | 3 | ||
| 40 | 4 | ||
| Diğer bütün range'ler | Herhangi | 25 | 3 |
| 32 | 4 |
Tablo 33 - Tasarım noktasının akış aşağısındaki dağıtım borusu çapları (Tablo 7 (1) için), TSE s.93 / EN s.90:
| Dağıtım borusu | Çap (mm) | Beslenen azami sprinkler sayısı |
|---|---|---|
| Tesisatın uçlarındaki borular | 32 | 2 |
| 40 | 4 | |
| 50 | 8 | |
| 65 | 12 | |
| 80 | 18 | |
| 100 | 48 | |
| Tasarım noktaları ile kontrol vana seti arası | 13.3.5'e göre hesaplanır |
Tablo 34 - Tasarım noktasının akış aşağısındaki dağıtım borusu çapları (Tablo 7 (2), (3) veya (4) için), TSE s.94 / EN s.91:
| Dağıtım borusu | Çap (mm) | Beslenen azami sprinkler sayısı |
|---|---|---|
| Sistemin uçlarındaki borular | 50 | 4 |
| 65 | 8 | |
| 80 | 12 | |
| 100 | 16 | |
| 150 | 48 | |
| Tasarım noktaları ile kontrol vana seti arası | 13.3.5'e göre hesaplanır |
Tablo 35 - Range borusu çapları (Tablo 7 (3) veya (4) için), TSE s.95 / EN s.92:
| Range boruları | Düzen | Çap (mm) | Beslenen azami sprinkler sayısı |
|---|---|---|---|
| Bütün dağıtım borularının uzak ucundaki range'ler | End-side, son üç range | 40 | 1 |
| 50 | 3 | ||
| 65 | 6 | ||
| Diğer range'ler | 32 | 1 | |
| 40 | 2 | ||
| 50 | 4 | ||
| 65 | 6 | ||
| Bütün dağıtım borularının uzak ucundaki range'ler | 2-end-centre, son üç range | 32 | 1 |
| 40 | 2 | ||
| Diğer range'ler | 32 | 2 | |
| Bütün range'ler | 3- ve 4-end-centre | 32 | 1 |
| 40 | 2 | ||
| 50 | 4 |
Tasarım noktası ve yukarısı
Madde 13.3.2.1 (TSE s.88 / EN s.85): tasarım noktası, yatay bir dağıtım borusunun bir range borusuna, range'leri dağıtım borusuna bağlayan bir kolon/iniş borusuna ya da tek bir sprinkleri besleyen bir boruya bağlandığı noktadadır.
Tablo 26 (TSE s.89 / EN s.86) HH için tasarım noktasının konumunu verir: bir odada, bir dağıtım borusu üzerinde 48'den fazla sprinkler varsa, tasarım noktası 49. sprinkleri taşıyan range'in dağıtım borusuyla birleşme noktasındadır ve bu bütün range düzenleri için geçerlidir.
Madde 13.3.5.5 (TSE s.95 / EN s.92) tasarım noktasının yukarısını bağlar: tasarım noktaları ile kontrol vana seti arasındaki basınç kaybı hesapla belirlenir. Tablo 7'de gösterilen debilerdeki basınç kaybı + tasarım noktasındaki gerekli basınç + en yüksek sprinkler ile kontrol vana seti arasındaki yükseklik farkına eşit statik basınç toplamı, mevcut basıncı aşmamalıdır. En yüksek sprinkler tasarım noktasının akış yukarısındaysa, daha yüksek statik yük gerektiren kısmın kendi dağıtım borusu olmalıdır. Riskin her kesimini besleyen dağıtım borularındaki basınç kaybı, dağıtım borusu uygun boyutlandırılarak dengelenebilir.
Sprinkler yerleşimi ve tipi
Tablo 19 (Madde 12.2, TSE s.73 / EN s.70), HHP ve HHS için tek bir satır verir:
| Tehlike sınıfı | Sprinkler başına azami alan (m²) | Standart yerleşim S ve D (m) | Şaşırtmalı yerleşim S (m) | Şaşırtmalı yerleşim D (m) |
|---|---|---|---|---|
| HHP ve HHS | 9,0 | 3,7 | 3,7 | 3,7 |
HHS için ayrı bir 7,5 m² değeri yoktur. Duvar ve bölmelere azami mesafe Madde 12.4.1'e göre Tablo 19'daki azami mesafenin yarısını, yani 1,85 m'yi ve maddede sayılan diğer değerleri aşamaz; bu değerlerden en küçüğü seçilir.
Madde 12.1.2 (TSE s.73 / EN s.70): HHP ve HHS'de tavan ve çatı sprinklerlerinin deflektörünün altında en az 1,0 m boş mesafe korunur.
Tablo 37a (TSE s.107 / EN s.104) sprinkler tipini ve K faktörünü bağlar:
| Tehlike sınıfı | Tasarım yoğunluğu (mm/dk) | Sprinkler tipi | Anma K faktörü |
|---|---|---|---|
| HHP ve HHS tavan/çatı sprinklerleri | ≤ 10 | konvansiyonel, sprey | 80, 115 veya 160 |
| HHP ve HHS tavan/çatı sprinklerleri | > 10 | konvansiyonel, sprey | 115 veya 160 |
| HHS yüksek istifte raf içi ara seviye sprinklerleri | - | konvansiyonel, sprey, düz sprey | 80 veya 115 |
Madde 14.2.2 (TSE s.107 / EN s.104): tavan tipi, gömme (flush), ankastre (recessed) ve gizli (concealed) sprinklerler OH4, HHP veya HHS alanlarına tesis edilmez. Madde 14.2.3: sidewall sprinklerler HH tesisatlarında yalnız koridor, kablo kanalı ve kolon korumasında kullanılabilir.
Asgari basınç
Madde 13.4.4 (TSE s.105 / EN s.102) operasyon alanındaki bütün sprinklerler çalışırken, hidrolik olarak en olumsuz sprinklerdeki basıncı bağlar. Tasarım yoğunluğunu sağlamak için gereken basınç ile aşağıdaki değerlerden hangisi yüksekse o geçerlidir:
- HHP ve HHS'de 0,50 bar (raf içi sprinklerler hariç),
- raf içi K115 sprinklerlerde 1,00 bar,
- raf içi K80 sprinklerlerde 2,00 bar.
Sık Sorulan Sorular
HHP ve HHS'de sprinkler başına azami koruma alanı nedir?
Tablo 19 (Madde 12.2, TSE s.73 / EN s.70): HHP ve HHS için sprinkler başına azami alan 9,0 m², standart yerleşimde S ve D azami 3,7 m, şaşırtmalı yerleşimde de S ve D azami 3,7 m'dir. HHS için ayrı ve daha küçük bir değer yoktur.
HH ön hesaplı tasarımda boru çapı tabloları hangi mantıkla seçilir?
Madde 13.3.5.2, 13.3.5.3 ve 13.3.5.4 (TSE s.92-94 / EN s.89-91) su kaynağının Tablo 7'nin hangi bloğuna uyduğuna ve K faktörüne göre eşleştirir. Tablo 7 (1) ile K80: Tablo 32 ve 33. Tablo 7 (2) ile K80: Tablo 32 ve 34. Tablo 7 (3) ile K80 veya Tablo 7 (4) ile K115: Tablo 34 ve 35.
HH'de bir range borusuna kaç sprinkler bağlanabilir?
Tablo 32 ve 33 uygulandığında bir range borusuna dörtten fazla sprinkler bağlanmaz (13.3.5.2). Tablo 34 ve 35 uygulandığında end-side düzende en fazla altı, 2-end-centre düzende en fazla dört sprinkler bağlanır (13.3.5.4).
HHP ve HHS'de asgari sprinkler çalışma basıncı kaçtır?
Madde 13.4.4 (TSE s.105 / EN s.102): raf içi sprinklerler hariç HHP ve HHS'de 0,50 bar. Raf içi sprinklerlerde K115 için 1,00 bar, K80 için 2,00 bardır.
Raf içi ara seviye sprinklerli sistemler ön hesaplı yapılabilir mi?
Hayır. Madde 13.1 (TSE s.85 / EN s.82) HHS ara seviye sprinklerli yerleşimlerde her zaman tam hesap yapılmasını ister; Madde 7.2.3.4 de raf içi sprinklerler ile bunlara ait tavan sprinklerlerinin daima tam hesaplanmasını şart koşar. Madde 13.3.5'in başlığı da 'ara seviye sprinklerler hariç' der.
Kaynakça
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 7.2.3.4 (TSE s.40 / EN s.37)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 7.3.2.1, Tablo 7 (TSE s.43 / EN s.40)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.1.2, 12.2, Tablo 19 (TSE s.73 / EN s.70)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 12.4.1 (TSE s.75 / EN s.72)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 13.1 (TSE s.85 / EN s.82)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 13.3.2.1 (TSE s.88 / EN s.85), Tablo 26 (TSE s.89 / EN s.86)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 13.3.5, 13.3.5.1, 13.3.5.2 (TSE s.92 / EN s.89)
- TS EN 12845+A2:2026 Tablo 32, Tablo 33, Madde 13.3.5.3 (TSE s.93 / EN s.90)
- TS EN 12845+A2:2026 Tablo 34, Madde 13.3.5.4 (TSE s.94 / EN s.91)
- TS EN 12845+A2:2026 Tablo 35, Madde 13.3.5.5 (TSE s.95 / EN s.92)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 13.4.4 (TSE s.105 / EN s.102)
- TS EN 12845+A2:2026 Tablo 37a, Madde 14.2.2, 14.2.3 (TSE s.107 / EN s.104)
Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.