Sprinkler su kaynağının üç bağımsız niteliği vardır: yeterli debi/basınç (Madde 7), yeterli süre (Madde 8.1.1) ve kesintisiz kullanılabilirlik (Madde 8.1.2 ve 8.1.3). Bu yazı ikinci ve üçüncüsünü, yani süre, süreklilik ve don koruması hükümlerini standardın kendi metninden derler. Kaynak: TS EN 12845+A2:2026, Madde 8.1, EN s.42 (TSE s.45).
1. Süre (Madde 8.1.1)
Madde 8.1.1 (EN s.42) önce genel şartı koyar: "Su kaynakları, sistemin gerekli basınç/debi şartlarını en az otomatik olarak sağlayabilmelidir." Sonra süreleri verir. Su kaynağı başka yangınla mücadele sistemleri için de kullanılıyorsa Madde 9.6.4'e bakılır; basınçlı tanklar için belirtilen hâller hariç, her su kaynağının şu asgari süreler için yeterli kapasitesi olmalıdır:
| Tehlike sınıfı | Asgari süre |
|---|---|
| LH | 30 dakika |
| OH | 60 dakika |
| HHP | 90 dakika |
| HHS | 90 dakika |
Kaynak: Madde 8.1.1, EN s.42 (TSE s.45).
Maddenin NOT'u önemli bir muafiyet getirir: "Şehir şebekeleri, tükenmez kaynaklar ve bütün ön hesaplı sistemlerde süre, bu standartta verilen şartlar içinde örtüktür." Yani ön hesaplı bir sistemde Tablo 9 veya Tablo 10'dan gelen hacim zaten süreyi içerir; ayrıca çarpma yapılmaz.
2. Su hacmi (Madde 9.3.2)
Tam hesaplı sistemler
Madde 9.3.2.3 (EN s.48) tek cümledir: "Asgari etkin su hacmi, azami talep debisinin (Qmax) 8.1.1'de belirtilen süre ile çarpılmasıyla hesaplanmalıdır."
V_min = Q_max x t
Burada Q_max hidrolik hesaptan gelen azami talep debisi, t ise Madde 8.1.1'deki süredir. Standart bu formüle hortum makarası veya itfaiye payı eklemez; sprinkler tasarım debisine hortum payı ekleyen bir hüküm TS EN 12845+A2'de bulunmamaktadır.
Ön hesaplı LH ve OH sistemler: Tablo 9
Tablo 9'da belirtilen su hacimleri yalnızca sprinkler sisteminin kullanımına ayrılır.
| Grup | En yüksek sprinklerin en alçak sprinkler üstündeki yüksekliği h | Asgari su hacmi (m³) |
|---|---|---|
| LH (yaş veya pre-action) | h ≤ 15 m | 9 |
| LH (yaş veya pre-action) | 15 < h ≤ 30 m | 10 |
| LH (yaş veya pre-action) | 30 < h ≤ 45 m | 11 |
| OH1 yaş veya pre-action | h ≤ 15 m | 55 |
| OH1 yaş veya pre-action | 15 < h ≤ 30 m | 70 |
| OH1 yaş veya pre-action | 30 < h ≤ 45 m | 80 |
| OH1 kuru/alternate; OH2 yaş veya pre-action | h ≤ 15 m | 105 |
| OH1 kuru/alternate; OH2 yaş veya pre-action | 15 < h ≤ 30 m | 125 |
| OH1 kuru/alternate; OH2 yaş veya pre-action | 30 < h ≤ 45 m | 140 |
| OH2 kuru/alternate; OH3 yaş veya pre-action | h ≤ 15 m | 135 |
| OH2 kuru/alternate; OH3 yaş veya pre-action | 15 < h ≤ 30 m | 160 |
| OH2 kuru/alternate; OH3 yaş veya pre-action | 30 < h ≤ 45 m | 185 |
| OH3 kuru/alternate; OH4 yaş veya pre-action | h ≤ 15 m | 160 |
| OH3 kuru/alternate; OH4 yaş veya pre-action | 15 < h ≤ 30 m | 185 |
| OH3 kuru/alternate; OH4 yaş veya pre-action | 30 < h ≤ 45 m | 200 |
| OH4 kuru veya alternate | - | HH koruması kullanın |
Kaynak: Tablo 9, Madde 9.3.2.2, EN s.47 (TSE s.50). NOT: sprinkler vana odasındaki sprinklerler hariçtir.
Ön hesaplı HHP ve HHS sistemler: Tablo 10
| Aşılmayan tasarım yoğunluğu (mm/dk) | Yaş sistemler (m³) | Kuru sistemler (m³) |
|---|---|---|
| 7,5 | 225 | 280 |
| 10,0 | 275 | 345 |
| 12,5 | 350 | 440 |
| 15,0 | 425 | 530 |
| 17,5 | 450 | 560 |
| 20,0 | 575 | 720 |
| 22,5 | 650 | 815 |
| 25,0 | 725 | 905 |
| 27,5 | 800 | 1 000 |
| 30,0 | 875 | 1 090 |
Kaynak: Tablo 10, Madde 9.3.2.2, EN s.48 (TSE s.51).
Karşılaştırma için: 12,5 mm/dk tasarım yoğunluğu, Tablo 7'ye göre (Madde 7.3.2.1, EN s.40) yaş veya pre-action sistemde 3 800 l/dk, kuru veya alternate sistemde 4 800 l/dk azami talep debisine karşılık gelir. 90 dakikalık HHS süresi ile 3 800 x 90 = 342 000 litre = 342 m³ bulunur; Tablo 10'un 350 m³ değeri bunun üstünde kalır.
Azaltılmış kapasiteli tank
Madde 9.3.2.1 (EN s.47) asgari hacmin iki yoldan sağlanabileceğini söyler: etkin kapasitesi en az belirtilen su kapasitesine eşit tam kapasiteli tank, ya da gereken su hacminin tankın etkin kapasitesi artı otomatik dolum ile ortaklaşa sağlandığı azaltılmış kapasiteli tank (bkz. Madde 9.3.4).
Madde 9.3.4 (EN s.48) azaltılmış kapasiteli tank için beş koşul koyar:
- a) giriş şehir şebekesinden ve otomatik olacak, en az iki mekanik şamandıra vanası üzerinden sağlanacaktır. Giriş, pompa seti emişini olumsuz etkilemeyecektir. Tek bir şamandıra vanasının arızası gereken dolum debisini bozmayacaktır;
- b) tankın etkin kapasitesi Tablo 11'de gösterilenden az olmayacaktır;
- c) tank kapasitesi artı giriş debisi, sistemi Madde 9.3.2'de belirtilen tam kapasitede beslemeye yeterli olacaktır;
- d) giriş kapasitesini kontrol etmek mümkün olacaktır;
- e) giriş düzenlemesi muayene için erişilebilir olacaktır.
| Tehlike sınıfı | Asgari etkin kapasite (m³) |
|---|---|
| LH (yaş veya pre-action) | 5 |
| OH1 yaş veya pre-action | 10 |
| OH1 kuru/alternate; OH2 yaş veya pre-action | 20 |
| OH2 kuru/alternate; OH3 yaş veya pre-action | 30 |
| OH3 kuru/alternate; OH4 yaş veya pre-action | 50 |
| HHP ve HHS | 70 (ancak hiçbir hâlde tam kapasitenin %10'undan az olamaz) |
Kaynak: Tablo 11, Madde 9.3.4, EN s.49 (TSE s.52).
Dolum debisi
Madde 9.3.3 (EN s.48): tam kapasiteli tanklarda su kaynağı tankı en fazla 36 saatte yeniden doldurabilmelidir. Besleme borusunun çıkışı emiş borusu girişinden yatayda en az 2,0 m uzakta olmalıdır.
3. Süreklilik (Madde 8.1.2)
Madde 8.1.2 (EN s.42) su kaynağının kullanılabilirliğini düzenler:
- Bir su kaynağı; olası don şartlarından, kuraklıktan, su baskınından ya da debiyi veya etkin kapasiteyi azaltabilecek veyahut kaynağı işlevsiz hâle getirebilecek başka şartlardan etkilenebilir olmamalıdır.
- Su kaynaklarının sürekliliğini ve güvenilirliğini sağlamak için mümkün olan bütün adımlar atılmalıdır.
- Su kaynakları tercihen kullanıcının kontrolü altında olmalı, aksi hâlde güvenilirlik ve kullanım hakkı kontrolü elinde bulunduran kuruluş tarafından garanti edilmelidir.
- Su, sistem boru tesisatında birikinti oluşturabilecek lifli veya askıda başka maddelerden arınmış olmalıdır. Tuzlu veya acı su sprinkler tesisatı boru tesisatında tutulmamalıdır. Uygun tatlı su kaynağı yoksa, tesisatın normalde tatlı su ile dolu tutulması şartıyla tuzlu veya acı su kaynağı kullanılabilir.
Ayrıca Madde 8.4 (EN s.44) barındırma yasağı getirir: pompa, basınçlı tank ve gravite tankı gibi su kaynağı ekipmanı, tehlikeli proseslerin veya patlama tehlikelerinin bulunduğu bina ya da tesis bölümlerinde barındırılmaz. Su kaynakları, durdurma vanaları ve kontrol vana setleri, yangın durumunda bile güvenle erişilebilecek şekilde kurulur. Bütün bileşenler kurcalamaya karşı emniyete alınır ve donmaya karşı yeterince korunur.
Madde 9.7 (EN s.57) ise beslemelerin birbirinden izolasyonunu düzenler: bir kaynaktaki sorun ya da bakım, başka bir kaynağın çalışmasını bozmamalıdır.
4. Don koruması
Don koruması standardın dört ayrı yerinde karşımıza çıkar.
a) Besleme borusu ve kontrol vanası
Madde 8.1.3 (EN s.42): "Besleme borusu ve kontrol vana seti asgari 4 °C sıcaklıkta tutulmalıdır."
b) Ekipman mahalleri
| Mahal | Asgari sıcaklık | Kaynak |
|---|---|---|
| Basınçlı tank ve mahalli | 4 °C | Madde 9.5.2, EN s.54 |
| Elektrikli pompa seti kompartımanı | 4 °C | Madde 10.3.3, EN s.58 |
| Dizel pompa seti kompartımanı | 10 °C | Madde 10.3.3, EN s.58 |
Madde 9.5.2 ayrıca basınçlı tankın üç yerden birinde barındırılmasını ister: sprinkler korumalı bir bina; yalnız yangın koruma su kaynakları ve ekipmanının barındırılması için kullanılan, Euroclass A1 veya A2 (ya da eşdeğeri) yapıda ayrı ve sprinkler korumalı bir bina; ya da yanıcı malzeme bulunmayan, 60 dakika yangın dayanımlı bir kompartımanda yer alan korumasız bir bina. Basınçlı tank sprinkler korumalı bir binada barındırıldığında alan, en az 30 dakika yangın dayanımlı yapıyla çevrelenir.
c) Depo tankı
Madde 9.3.2.1 (EN s.47): "Tank dona dayanıklı değilse, normal su seviyesi en az 1,0 m yükseltilmeli ve buz havalandırması sağlanmalıdır." Kapalı tanklarda kolay erişim sağlanmalıdır. Açık rezervuarlar dışında tanklara dışarıdan okunabilen bir su seviye göstergesi takılır.
d) Boru tesisatı: üç yöntem
Madde 11.1.2.1 (EN s.66): "Tesisatın donmaya maruz kısımları antifriz sıvı ile ya da elektrikli trace heating ile ya da tali kuru boru veya alternate uzantılarla (bkz. 11.5) korunabilir."
Antifriz sıvı (Madde 11.1.2.2, EN s.66):
- Antifriz sıvı ile korunan herhangi bir boru bölümündeki sprinkler sayısı 20'yi aşmayacaktır.
- Bir kontrol vana seti ikiden fazla antifriz bölümünü kontrol ediyorsa, antifriz bölümlerindeki toplam sprinkler sayısı 100'ü aşmayacaktır.
- Antifriz çözeltisinin donma noktası mahallin beklenen asgari sıcaklığının altında olacaktır.
- Hazırlanan çözeltinin özgül ağırlığı uygun bir hidrometre ile kontrol edilecektir.
- Antifriz sıvıya dayanan sistemlere, suyun kirlenmesini önlemek için geri akış önleyici cihazlar takılacaktır.
Madde 11.1.2.2 antifriz tipini belirtmez; propilen glikol veya başka bir kimyasal adı geçmez.
Elektrikli trace heating (Madde 11.1.2.3, EN s.66-67):
- Trace heating sistemi güç beslemesi arızası ile ısıtıcı eleman(lar) veya sensör(ler) arızası yönünden izlenecektir (bkz. Ek I).
- Boru tesisatına Euroclass A1 veya A2 (ya da eşdeğeri) yalıtım sağlanacaktır.
- Isıtılmamış boru tesisatı üzerinde ikiz ısıtıcı elemanlar sağlanacak; iki elemanın her biri boru tesisatını asgari 4 °C'de tutabilecektir.
- Her trace heating devresi ayrı devrelerle elektriksel olarak izlenecek ve anahtarlanacaktır.
- Trace heating bandı başka trace heating bantlarının üzerinden geçmeyecektir.
- Trace heating bandı borunun sprinkler başlıklarının karşı tarafına tutturulacaktır.
- Trace heating bandı boru uçlarından 25 mm içinde sonlandırılacaktır.
- Trace heating uygulanan bütün boru tesisatı, en az 25 mm kalınlığında Euroclass A1 veya A2 (ya da eşdeğeri) yalıtım malzemesi ve su geçirmez bir kaplama ile izole edilecektir. Bütün uçlar su girişini önleyecek şekilde sızdırmaz yapılacaktır.
- Trace heating bandının azami gücü 10 W/m olacaktır.
Tali kuru/alternate uzantı (Madde 11.5, EN s.69): yeterince ısıtılmış bir binada, don hasarı ihtimali olan küçük alanlarda yaş tesisata kuru veya alternate uzantı olarak; ya da soğuk hava depolarında ve yüksek sıcaklıklı fırın veya ocaklarda yaş ya da alternate tesisata kuru boru uzantısı olarak kurulur. Uzantı başına sprinkler sayısı 100'ü, ikiden fazla uzantı bir kontrol vana setince kontrol ediliyorsa toplam 250'yi aşmaz (Madde 11.5.2).
Yaş tesisatın kendi sınırı Madde 11.1.1'dedir (EN s.66): yaş boru tesisatları yalnızca tesisata don hasarı ihtimali bulunmayan ve ortam sıcaklığının 95 °C'yi aşmayacağı mahallere kurulur. Kuru boru tesisatları ise yalnız don hasarı ihtimali olan ya da sıcaklığın 70 °C'yi aştığı yerlerde (ör. kurutma fırınları) kurulur (Madde 11.2.1, EN s.67).
5. Bakım tarafındaki karşılıklar
| Periyot | İşlem | Kaynak |
|---|---|---|
| Haftalık | Bütün su seviyeleri kontrol ve kayıt edilir: yükseltilmiş özel rezervuarlar, nehirler, kanallar, göller, su depolama tankları (pompa priming su tankları ve basınçlı tanklar dâhil) | Madde 20.2.2.2 b, EN s.119 |
| Haftalık | Donmayı önleyen ısıtma sistemleri doğru çalışma yönünden kontrol edilir | Madde 20.2.2.6, EN s.120 |
| Yıllık | Su depolama tanklarındaki şamandıra vanaları doğru çalışma yönünden kontrol edilir | Madde 20.3.4.4, EN s.122 |
| 3 yıllık | 10 yıl içinde bakım gerektirmeyecek şekilde tasarlanmış tanklar (bkz. 9.6.2 b) hariç bütün tanklar iç muayeneden geçirilir, gerekirse boşaltılıp temizlenir, korozyon yönünden incelenir, yeniden boyanır ve/veya korozyon koruması yenilenir | Madde 20.3.5.2, EN s.122 |
| 10 yıllık | En fazla 10 yıl aralıklarla bütün depolama tankları temizlenir ve iç kısımları muayene edilir, yapı gereğince ele alınır | Madde 20.3.6, EN s.122 |
Sık Sorulan Sorular
EN 12845'te su kaynağı süreleri kaç dakikadır?
TS EN 12845+A2:2026 Madde 8.1.1 (EN s.42): LH 30 dakika, OH 60 dakika, HHP 90 dakika, HHS 90 dakika. NOT'ta şehir şebekeleri, tükenmez kaynaklar ve bütün ön hesaplı sistemlerde sürenin standardın diğer şartları içinde örtük olduğu belirtilir.
Tam hesaplı sistemde depo hacmi nasıl bulunur?
Madde 9.3.2.3 (EN s.48): asgari etkin su hacmi, azami talep debisinin (Qmax) Madde 8.1.1'de belirtilen süre ile çarpılmasıyla hesaplanır. Ön hesaplı LH ve OH sistemlerde Tablo 9, ön hesaplı HHP ve HHS sistemlerde Tablo 10 kullanılır.
Depo donmaya karşı korunmuyorsa ne yapılır?
Madde 9.3.2.1 (EN s.47): tank dona dayanıklı değilse normal su seviyesi en az 1,0 m yükseltilmeli ve buz havalandırması (ice venting) sağlanmalıdır. Tankın etkin kapasitesi normal su seviyesi ile en düşük etkin su seviyesi arasındaki fark alınarak hesaplanır.
Besleme borusu ve kontrol vana seti kaç derecede tutulur?
Madde 8.1.3 (EN s.42): besleme borusu ve kontrol vana seti asgari 4 °C sıcaklıkta tutulmalıdır. Basınçlı tank ve mahalli için de Madde 9.5.2 (EN s.54) en az 4 °C ister. Pompa seti kompartımanında Madde 10.3.3 (EN s.58) elektrikli için 4 °C, dizel için 10 °C ister.
Antifriz kullanımında kaç sprinkler sınırı vardır?
Madde 11.1.2.2 (EN s.66): antifriz sıvı ile korunan herhangi bir boru bölümündeki sprinkler sayısı 20'yi aşmamalıdır. Bir kontrol vana seti ikiden fazla antifriz bölümünü kontrol ediyorsa, antifriz bölümlerindeki toplam sprinkler sayısı 100'ü aşmamalıdır. Çözelti donma noktası mahallin beklenen asgari sıcaklığının altında olmalı, hazırlanan çözeltinin özgül ağırlığı uygun bir hidrometre ile kontrol edilmeli ve suyun kirlenmesini önlemek için geri akış önleyici cihazlar takılmalıdır.
Depo ne kadar sürede yeniden dolmalıdır?
Madde 9.3.3 (EN s.48): tam kapasiteli tanklarda su kaynağı tankı en fazla 36 saatte doldurabilmelidir. Besleme borusunun çıkışı, emiş borusu girişinden yatayda en az 2,0 m uzakta olmalıdır.
Kaynakça
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 8.1.1 Süre (EN s.42 / TSE s.45)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 8.1.2 Süreklilik (EN s.42 / TSE s.45)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 8.1.3 Don koruması (EN s.42 / TSE s.45)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 8.4 Su kaynağı ekipmanının barındırılması (EN s.44 / TSE s.47)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 7.3.2.1, Tablo 7 (EN s.40 / TSE s.43)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 9.3.2.1 Genel - etkin kapasite ve buz havalandırması (EN s.47 / TSE s.50)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 9.3.2.2, Tablo 9 ve Tablo 10 (EN s.47-48 / TSE s.50-51)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 9.3.2.3 Hesaplanmış sistemler (EN s.48 / TSE s.51)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 9.3.3 Tam kapasiteli tanklarda dolum debisi (EN s.48 / TSE s.51)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 9.3.4, Tablo 11 Azaltılmış kapasiteli tanklar (EN s.48-49 / TSE s.51-52)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 9.5.2 Basınçlı tankın barındırılması (EN s.54 / TSE s.57)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 9.7 Su kaynağının izolasyonu (EN s.57 / TSE s.60)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 10.3.3 Pompa kompartımanı sıcaklığı (EN s.58 / TSE s.61)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 11.1.1, 11.1.2.1, 11.1.2.2, 11.1.2.3 (EN s.66-67 / TSE s.69-70)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 11.2.1 Kuru boru tesisatları (EN s.67 / TSE s.70)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 11.5.1, 11.5.2 Tali kuru boru veya alternate uzantı (EN s.69 / TSE s.72)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 20.2.2.2, 20.2.2.6, 20.3.4.4, 20.3.5.2, 20.3.6 (EN s.119-122 / TSE s.122-125)
Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.