Kaynak: TS EN 12845-2:2025 (EN 12845-2:2024) Madde 6 (EN s. 33-48) ve TS EN 12845+A2:2026 Madde 13.4 ve 14.3 (EN s. 98-105).
ESFR tasarımı, EN 12845'in CMDA yoğunluk-alan mantığından farklı işler: yoğunluk hesaplanmaz, tablodan k-faktörü, sprinkler sayısı ve asgari çalışma basıncı okunur. Bu yazı, EN 12845-2'nin kendi sırasını izler.
Adım 1: Mal sınıfı ve depolama konfigürasyonu
Madde 4 (EN s. 6) FH ve HHS belirlemesi için Annex A'nın uygulanmasını şart koşar. Annex A (normatif, EN s. 59) hem EN 12845:2015 sınıflarından dönüşüm tablosunu (Tablo A.1) hem de plastik içeren depolama malları için sınıflandırma akış şemasını (Şekil A.1) verir. Sınıflar depolama için HHS1-HHS5, depolama dışı kullanımlar için FH1-FH5'tir.
Madde 6.1 (EN s. 33) üç kritik kural koyar:
- Tasarım, Madde 6'daki tasarım tablolarına dayanır. Ara değer alma (interpolasyon) ve dışarı taşıma (ekstrapolasyon) yasaktır.
- Herhangi bir 300 m² içinde daha yüksek kategoriden birden fazla tek palet yükü depolanıyorsa tasarım bu yüksek kategoriye göre yapılır.
- Tasarım tablolarında kapsanmayan mallar (yanıcı sıvılar, aerosoller ve bunların tek palet yükleri gibi) bu dokümana göre korunamaz; uygulanabildiği ölçüde EN 12845 uygulanır.
Aynı madde HHS1 ve HHS2 için aksi belirtilmedikçe HHS3 koruma kategorisinin kullanılacağını, yüksek kategorilerin korumasının düşük kategorileri korumak için kullanılabileceğini ve belirli bir tavan yüksekliği için verilen bir k-faktörü tasarımının, başka parametreler değişmediği sürece daha düşük tavan yüksekliğine de uygulanabileceğini söyler.
Madde 6.2 (EN s. 33): ESFR ve CMSA koruması FH3 ile FH5 kullanımlarına uygulanamaz. FH1 ve FH2 tehlikelerinde kullanılırsa, depolama kategorisinden bağımsız olarak 6.6 veya 6.7'ye göre HHS1-HHS3 gibi tasarlanır.
Adım 2: Bina uygunluğu
Tasarım tablosuna geçmeden önce Madde 5.2 sınırları sağlanmalıdır:
| Konu | Madde | Şart |
|---|---|---|
| Tavan eğimi | 5.2.1 (EN s. 12) | Azami 10 derece (%17,6); aşılırsa üç seçenekten biri |
| Tavan mukavemeti | 5.2.2 (EN s. 12) | 140 N/m² düşey yukarı itmeye dayanım |
| Işıklık | 5.2.3 (EN s. 13) | 300 °C'ye en az 5 dk dayanım; hacim > 1 m³ ise koruma; tepe mesafesi ≤ 0,3 m ise muafiyet |
| Isı ve duman bacası | 5.2.4 (EN s. 16) | Yalnız manuel; drop-out tipi yasak; otomatik gerekiyorsa üç çözümden biri |
| Yatay hava akışı | 5.2.6.1 (EN s. 18) | Tavan sprinklerinde hız ≤ 1,5 m/s veya erken algılamada otomatik durdurma |
| Düşey hava akışı | 5.2.6.2 (EN s. 20) | Depolama tepesi ile tavan sprinkler düzlemi arasında hız ≤ 1,5 m/s; aşılırsa altı seçenek |
| Katı mezzanine | 5.2.7 (EN s. 20) | Altına hızlı tepkili veya ESFR sprinkler |
Adım 3: Yerleşim
Madde 5.1.3.2 (EN s. 8): asgari aralık 2,4 m; azami aralık tavan ≤ 9,1 m'de 3,7 m, > 9,1 m'de 3,1 m; sprinkler başına azami alan 9,3 m², asgari alan 6 m²; duvara mesafe azami aralığın en çok %50'si. Madde 5.1.3.5.2 ve Tablo 2 (EN s. 9-10): deflektör tavanın en az 100 mm altında; termal elemanın azami düşey mesafesi ESFR'de K200, K240 ve K400 için 325 mm, K320, K360 ve K480 için 425 mm. Madde 5.1.3.7 (EN s. 12): deflektör ile depolama tepesi arasında en az 1 m boş hacim.
Adım 4: Tasarım tablosunun seçimi
Madde 6.6.1.1 (EN s. 35): Tablo 7 ESFR yalnız tavan koruması için tasarım kriterlerini verir ve tavan yüksekliğine dayanır; tasarımlar genel olarak 12 kafa esasındadır. Bu tablo için Madde 5.2.6.1 (yatay hava akışı) ve Madde 5.3.3.2.2 (raflar üstündeki engeller) hükümleri uygulanmaz. Tablo 8 kauçuk lastik depolamasına, Tablo 9 uçta serbest duran rulo kâğıt depolamasına aittir.
Tablo 7, pendent asgari çalışma basınçları (bar), EN s. 36:
| Mal sınıfı | Azami tavan (m) | Azami depolama (m) | K200 | K240 | K320 | K360 | K400 | K480 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| HHS1-HHS3 | 7,6 | 6,1 | 3,4 | 2,4 | 1,7 | 1,0 | - | - |
| HHS1-HHS3 | 9,1 | 7,6 | 3,4 | 2,4 | 1,7 | 1,0 | - | - |
| HHS1-HHS3 | 10,7 | 9,1 | 5,2 | 3,6 | 2,4 | 1,4 | - | - |
| HHS1-HHS3 | 12,2 | 10,7 | - | 3,6 | 2,8 | 1,7 | - | - |
| HHS1-HHS3 | 13,7 | 12,2 | - | - | 2,8 | 2,8 | - | - |
| HHS1-HHS3 | 15,2 | 13,3 | - | - | - | - | 2,8 | 3,8 |
| HHS1-HHS3 | 16,8 | 14,9 | - | - | - | - | 5,5 | 3,8 |
| HHS4 | 7,6 | 6,1 | 3,4 | 2,4 | 5,2 | 4,1 | - | - |
| HHS4 | 9,1 | 7,6 | 3,4 | 2,4 | 5,2 | 4,1 | - | - |
| HHS4 | 10,7 | 9,1 | - | - | 5,2 | 4,1 | - | - |
| HHS4 | 12,2 | 10,7 | - | - | 5,2 | 4,1 | - | - |
| HHS5 | 9,1 | 7,6 | - | - | - | 2,0 | - | - |
| HHS5 | 12,2 | 10,7 | - | - | - | 4,1 | - | - |
Dipnotlar: 15,2 m satırında asgari koridor genişliği 1,8 m; 16,8 m / K400 satırında 2,4 m. HHS5 satırları yalnız açık genleşmiş plastikler için, tüm ek gereklilikler (dikey bariyerler dâhil) uygulandığında geçerlidir.
Tablo 10 ve Tablo 11 (özel gereklilikli tasarımlar, EN s. 41): Bu tablolar Madde 6.6.1.2'nin ek şartlarıyla birlikte kullanılır ve sprinkler sayısını basınçla birlikte verir. Örnekler: HHS1-HHS3, tavan 7,6 m, K200 için 9 sprinkler @ 2,4 bar; tavan 12,2 m, K360 için 9 sprinkler @ 2,8 bar; HHS4, tavan 9,1 m, K200 için 15 sprinkler @ 3,5 bar; HHS5, tavan 12,2 m, K360 için 20 sprinkler @ 5,2 bar. Tablo 11, 15,2 m ve 16,8 m tavan yükseklikleri için K320, K360, K400 ve K480 tasarımlarını, tavandan termal elemana mesafe (325 veya 425 mm) ve asgari koridor genişliği (1,8 veya 2,4 m) sütunlarıyla birlikte verir.
Madde 6.6.1.2'nin ek şartları (EN s. 38): tabloların uygulanması için tüm gereklilikler sağlanmalıdır; Madde 5.2.6.1 her zaman uygulanır (artık isteğe bağlı değildir); raf depolaması üstünde engel varsa 5.3.3.2.2'deki tavsiye edilen yaklaşım uygulanır; asgari tasarım alanı 71 m² olur; 9 sprinklerlik tasarım alanı bitişik 3 kol borusunda 3'er sprinkler, 10 sprinklerlik tasarım bunun üzerine ek bir kol borusunda 1 sprinklerdir; tavan yanmaz ve tercihen engelsiz olur.
Adım 5: Süre ve tasarım alanı şekli
Tablo 6 (EN s. 34): 9, 10 ve 12 sprinklerlik tasarımlarda su besleme süresi 60 dk; 15 ve 16 sprinklerde 90 dk; 20, 24, 25 ve 30 sprinklerde 120 dk. Tasarım alanı şekli 12 sprinkler için 4 × 3, yani kol borusu başına 4 sprinkler ve 3 kol borusu; 9 sprinkler için 3 × 3; 15 sprinkler için 5 × 3; 20 sprinkler için 5 × 4.
Kol borularında belirlenen sayıdan az sprinkler varsa tüm sprinklerlerin çalıştığı varsayılır ve telafi için kapsanan kol borusu sayısı artırılır. Elverişli (favourable) tasarım alanı gerekmez ve elverişli hidrolik alan talebini sınırlamak için çap küçültmesine izin verilmez.
Adım 6: Hidrolik hesap
Debi formülü EN 12845 Madde 14.3'tedir (EN s. 104-105): Q = K√P, Q litre/dakika, P bar.
Örnek (standart değerlerinden aritmetik): HHS1-HHS3, tavan 13,7 m, depolama 12,2 m, K360 pendent. Tablo 7 asgari 2,8 bar verir.
- Sprinkler başına Q = 360 × √2,8 ≈ 602 L/dk
- 12 sprinkler için toplam ≈ 7 229 L/dk
- Tablo 6'ya göre 12 sprinklerlik tasarımda süre 60 dk → gereken hacim ≈ 434 000 L, yani yaklaşık 434 m³
Tasarım alanının konumu EN 12845 Madde 13.4.2'ye göre belirlenir (EN s. 99): sprinkler aralığı, yerleşim, kot, kol merkezleri, sprinkler orifis ölçüsü ve boru çaplarındaki değişimler ile tüm olası konumlar dikkate alınarak hidrolik olarak en elverişsiz konum bulunur.
Adım 7: Tavan ile raf içi birleşimi
Madde 6.6.2 iki farklı şema tanımlar:
- 6.6.2.1.1 (EN s. 42): 13,7 m'ye kadar tavanlarda, açık çerçeveli raflarda (STC4.1-STC4.3) HHS4'e kadar mallar; K200 ve daha büyük pendent tavan ESFR sprinklerleri artı yalnız boyuna flue boşluğunda tek seviye raf içi sprinkler. Raf içi talep tavan talebine eklenir; su beslemesi en az 60 dk. Raf içi hidrolik tasarım, en uzak sekiz raf içi sprinklerden asgari 230 L/dk debiye dayanır; HHS3'e kadar hızlı tepkili, 68 °C ve asgari K115, HHS4'e kadar asgari K160 (tercih edilen). Tavan tasarımı Tablo 12'den alınır: HHS3'e kadar K200 için 12 @ 5,2 bar, K240 için 12 @ 3,6 bar, K320 için 12 @ 2,8 bar, K360 için 12 @ 2,8 bar; HHS4 için K360 ile 12 @ 4,1 bar.
- 6.6.2.2 (EN s. 44-47): Modüler ESFR raf içi tasarımı. ESFR sprinklerler raf içinde modüler biçimde kullanılır; depo yüksekliği sınırlı değildir; şema HHS1'den HHS5'e kadar ve yalnız açık çerçeveli raflar için geçerlidir. Su beslemesi raf içi tasarımını tavan tasarımından ayrı sağlayabilmelidir, yani raf içi talebi tavana eklemek gerekmez; süre en az 60 dk. Raf içi sprinkler sayısı Tablo 13'ten, en uzak raf içi sprinklerden gereken asgari debi Tablo 14'ten okunur (9,1 m düşey kurulumda HHS3'e kadar K200 ve 250 L/dk; HHS4'e kadar K200 ve 380 L/dk; HHS5'e kadar K320 ve 455 L/dk; 12,2 m düşey kurulumda HHS3'e kadar K320 ve 455 L/dk).
Isıtılmamış alanlar
Madde 6.5 (EN s. 35): bu ESFR konseptinin kuru tesisat seçeneği yoktur; dry pendent ESFR kullanıldığında tesisat yaş tesisat sayılır. Propilen glikollü tasarımlara, k-faktörünün 320'den küçük olmaması, ön karışımlı antifriz çözeltisinin hacimce %30 glikolü aşmaması ve sprinkler sistemleri için özel olarak üretilmiş olması ve ağaç tipi borulama kullanılması şartıyla izin verilir. Aynı K320 ve daha büyük sistemlerde, suyun 60 s içinde bir sprinklere ulaştığı kanıtlanırsa glikol derişimi hacimce %40'a kadar çıkarılabilir; 60 s'den sonra hacimce %5'ten fazla glikol bulunamaz. Talep için hidrolik hesap yaş tesisat esasına dayanır.
Sık Sorulan Sorular
ESFR tasarım alanının şekli nedir?
TS EN 12845-2:2025 Tablo 6 (EN s. 34) tasarım alanı şeklini sprinkler x range borusu olarak verir. 12 sprinklerlik tasarımda şekil 4 x 3'tür, yani range (kol) borusu başına 4 sprinkler ve 3 kol borusu. 9 sprinkler için 3 x 3, 15 sprinkler için 5 x 3, 20 sprinkler için 5 x 4, 24 sprinkler için 6 x 4 ve 30 sprinkler için 7 x 4 + 2 x 1 verilir. Madde 6.6.1.2 (EN s. 38) ayrıca 9 sprinklerlik tasarım alanının bitişik 3 kol borusunda 3'er sprinkler, 10 sprinklerlik tasarımın ise bitişik 3 kol borusunda 3'er sprinkler artı ek bir kol borusunda 1 sprinkler olacağını yazar.
ESFR asgari tasarım alanı kaç m²'dir?
Madde 6.6.1.2 (EN s. 38): asgari tasarım alanı (sprinkler sayısı x aralık) 71 m² olur; istisna, engelli yapının oluşturduğu her kanala sprinkler gerektiği hâldir. Üst sınır ise sprinkler başına azami alandan çıkar: Madde 5.1.3.2'ye göre ESFR'de sprinkler başına en çok 9,3 m² olduğundan 12 sprinklerlik bir tasarım en çok 111,6 m² eder.
ESFR su talebi nasıl hesaplanır?
TS EN 12845+A2:2026 Madde 14.3 (EN s. 104-105): Q = K x karekök(P); Q litre/dakika, P bar. Tablo 7'den k-faktörü ve asgari çalışma basıncı okunur, sprinkler başına debi bu formülle bulunur, tasarımdaki sprinkler sayısı ile çarpılır ve Tablo 6'daki su besleme süresi ile hacme çevrilir. Örnek: HHS1-HHS3, tavan 13,7 m, K360 için Tablo 7 asgari 2,8 bar verir; sprinkler başına 360 x karekök(2,8) yaklaşık 602 L/dk, 12 sprinkler için yaklaşık 7 229 L/dk ve 60 dakika için yaklaşık 434 m³ eder.
ESFR için hangi mal sınıflandırması kullanılır?
TS EN 12845-2:2025 Annex A (normatif, EN s. 59) kullanılır; sınıflar depolama için HHS1-HHS5, depolama dışı kullanımlar için FH1-FH5'tir. Annex A ayrıca EN 12845:2015 sınıflarından dönüşüm tablosunu (Tablo A.1) ve plastik içeren depolama malları için sınıflandırma akış şemasını (Şekil A.1) verir. EN 12845'in Annex C'si ise depolanan ürünlerin alfabetik listesi ve kategorileridir (Kategori I-IV) ve EN 12845'in kendi HHS1-HHS4 sınıflandırmasına hizmet eder.
K280 bir ESFR k-faktörü müdür?
Hayır. Tablo 2'nin (EN s. 10) ESFR sütununda K200, K240, K320, K360, K400 ve K480 vardır. K280 yalnız CMSA sütunlarında görülür ve ESFR tasarım tablolarında (Tablo 7, Tablo 10, Tablo 11) bulunmaz.
Tablo 7 ile Tablo 10 ve Tablo 11 arasındaki fark nedir?
Tablo 7 (EN s. 36) genel tasarım tablosudur ve genel olarak 12 kafa esasına dayanır; Madde 6.6.1.1 bu tablo için 5.2.6.1 (yatay hava akışı) ve 5.3.3.2.2 (raflar üstündeki engeller) hükümlerinin uygulanmayacağını söyler. Tablo 10 ve Tablo 11 (EN s. 41) ise Madde 6.6.1.2'deki ek özel gerekliliklerle geçerlidir: 5.2.6.1 her zaman uygulanır, raf üstü engellerde 5.3.3.2.2'deki tavsiye edilen yaklaşım uygulanır, tavan yanmaz ve tercihen engelsiz olur. Bu tablolarda tasarım sprinkler sayısı 9, 10, 12, 15 veya 20 olarak basınçla birlikte verilir.
Kaynakça
- TS EN 12845-2:2025 Madde 4 (EN s. 6)
- TS EN 12845-2:2025 Madde 5.1.3.2, 5.1.3.5.2, Tablo 2 (EN s. 8-10)
- TS EN 12845-2:2025 Madde 5.2.1, 5.2.2, 5.1.3.7 (EN s. 12); 5.2.3 (EN s. 13); 5.2.4 (EN s. 16); 5.2.6.1 (EN s. 18); 5.2.6.2, 5.2.7 (EN s. 20)
- TS EN 12845-2:2025 Madde 6.1, 6.2 (EN s. 33)
- TS EN 12845-2:2025 Madde 6.4, Tablo 6 (EN s. 34)
- TS EN 12845-2:2025 Madde 6.5, 6.6.1.1 (EN s. 35)
- TS EN 12845-2:2025 Tablo 7 (EN s. 36)
- TS EN 12845-2:2025 Madde 6.6.1.2 (EN s. 38)
- TS EN 12845-2:2025 Tablo 10, Tablo 11 (EN s. 41)
- TS EN 12845-2:2025 Madde 6.6.2.1.1, Tablo 12 (EN s. 42-43)
- TS EN 12845-2:2025 Madde 6.6.2.2, Tablo 13, Tablo 14 (EN s. 44-47)
- TS EN 12845-2:2025 Annex A, Tablo A.1, Şekil A.1 (EN s. 59-60)
- TS EN 12845+A2:2026 Madde 13.4.2 (EN s. 99), Madde 14.3 (EN s. 104-105)
Kaynaklar yazı sonundaki Kaynakça bölümünde listelenmiştir. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; madde numaraları, eşik değerler ve muafiyetler için Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelik ve standart metinleri esas alınmalı, projelendirme yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.