FM Global DS 2-0: Otomatik Sprinkler Tesisat Saha Rehberi

İzmit'te bir üretim tesisinde sprinkler projesi NFPA 13 hafif tehlike kabulüyle çizilmişti. Sigorta surveyor'ı üretim hattını FM DS 3-26 Tablo 2.2.2 ve Ek C örneklerine göre HC-2 olarak değerlendirdi; standart sprinklerde sprinkler başına izin verilen alan HC-1 için 20,9 m² iken HC-2'de 12,1 m²'ye düşer (FM DS 2-0 Tablo 2.5.2.3.1.1(a) ve (b), 9,1 m'ye kadar tavan). Sonuç: yüzlerce sprinkler eklendi, hidrolik yeniden hesaplandı. Bu yazı FM DS 2-0'ın saha pratiğini özetler — NFPA 13 ile aynı dilde konuşur ama bazı kritik kararları farklı koyar.

FM Approved Ekipman Zorunluluğu (Section 2.1)

FM DS 2-0'ın temel kuralı: tesiste FM Approved sprinkler, boru, bağlantı, askılar, valfler kullanılır. NFPA "listed" bileşen kabul ederken, FM yalnızca FM Approved sertifikası olan ekipmanı tanır. Pratik etki: TSE listeli yerli üretim sprinkler bazı projelerde sigortacı tarafından reddedilebilir; FM Approved markalar (Tyco, Viking, Reliable, Victaulic vb.) tedarik listesinde kalmalıdır.

• Sprinkler head: FM Approved K faktörü, RTI, working temperature
• Boru: Schedule 40 siyah çelik veya FM Approved CPVC (sadece izinli alanlarda)
• Bağlantılar: Threaded, welded, grooved (FM Approved kuplör)
• Askılar: FM Approved seismic + non-seismic
• Vana, alarm valve, dry pipe valve: FM Approved listesi

Hazard Sınıflandırması (FM DS 3-26 Tablo 2.2.2)

Tehlike kategorileri FM DS 2-0'da değil, FM DS 3-26 (Fire Protection for Nonstorage Occupancies) Tablo 2.2.2'de tanımlanır; DS 2-0 kurulum kurallarını bu kategorilere göre verir. NFPA Light/Ordinary/Extra Hazard ile yakın ama birebir değildir. Tasarım yoğunluğu ve talep alanı DS 3-26 Tablo 2.3.1.10'dan alınır; aşağıdaki değerler 9 m'ye kadar tavan ve ıslak sistem içindir:

• HC-1: Hafif yanıcı yük, proseste sınırlı yanıcı — örnekler: konut, ofis, yanmaz malzeme imalatı, hastane. Tasarım: 4 mm/dk × 140 m² (0,1 gpm/ft² × 1500 ft²).
• HC-2: Orta ve sürekli yanıcı yük, sınırlı plastik veya tutuşabilir sıvı — örnekler: makine atölyesi, ahşap işleme, elektronik montaj, perakende, tiyatro, gıda üretimi. Tasarım: 8 mm/dk × 230 m² (0,2 gpm/ft² × 2500 ft²).
• HC-3: Sürekli ve ağır yanıcı yük, daha fazla plastik — örnekler: plastik imalatı, taşıt imalat ve montajı, matbaa. Tasarım: 12 mm/dk × 230 m² (0,3 gpm/ft² × 2500 ft²).

Aynı tabloda tavan yükseldikçe talep artar (örn. 9-13,5 m ıslak sistemde HC-1 için 8 mm/dk × 230 m²). En uzak sprinklerde minimum tasarım basıncı 0,5 bar (DS 3-26 2.3.1.11); hortum payı HC-1 ve HC-2 için 950 L/dk, HC-3 için 1900 L/dk (2.3.1.12); su kaynağı süresi tüm kategorilerde 60 dakika (2.3.1.13). Depolama tehlikeleri DS 8-9'da ayrı ele alınır; orada tasarım yoğunluk-alan yerine sprinkler K-faktörü, açan sprinkler adedi ve basınç tablolarıyla verilir.

Sprinkler Dağılımı ve Spacing (Section 2.3)

Sprinkler yerleşimi FM DS 2-0 Tablo 2.5.2.3.1.1(a), (b) ve (c) ile yönetilir (depolama-dışı pendent/upright sprinkler, engelsiz tavan). Sprinkler başına alan ve hat aralığı tehlike kategorisi, K-faktörü ve tavan yüksekliğine göre değişir; aşağıdaki değerler 9,1 m'ye kadar tavan içindir:

• HC-1, standart sprinkler (K≥80): sprinkler başına alan min 6,0 / max 20,9 m²; hat aralığı min 2,1 / max 4,6 m (0,9 m'den sık yanıcı açık dikey elemanlarda max 12,1 m²)
• HC-2, standart sprinkler: max 12,1 m²; hat aralığı max 4,6 m
• HC-3, standart sprinkler: max 9,3 m²; hat aralığı max 3,7 m
• Extended coverage (EC): K200EC (K14.0EC) hızlı tepkili sprinklerle üç kategoride de max 37,2 m² ve 6,1 m; K160EC HC-1'de 37,2 m², HC-2/HC-3'te 23,8 m² ve 4,9 m; K360EC 18,2 m² ve 4,3 m (tavan tipi ve eğim koşullarına bağlı)
• Duvar mesafesi (Şekil 2.5.2.3.2): duvara dik mesafe 100 mm'den fazla ve hat aralığının %50'sinden az; 90°'den dar duvar köşelerinde %75'e kadar

Boru ve Askı (Section 2.4-2.5)

Boru hidrolik hesapla boyutlandırılır. Sürtünme kaybı için Hazen-Williams C değeri, tehlikeye özgü veri sayfası aksini vermiyorsa DS 2-0 Tablo 2.2.1.3.3'ten alınır.

• C değeri (Tablo 2.2.1.3.3): ıslak sistemde siyah çelik 120, iç galvanizli 120, polimer kaplı 140, plastik 150; kuru ve ön-tepkili sistemde siyah çelik 100 (azot gibi inert gazla 120); vakumlu sistemde siyah çelik 100 (2.2.1.3.4 koşulları sağlanırsa 120)
• Askı aralığı (Tablo 2.4.3.3.1.1): et kalınlığı Tablo 2.4.3.1.1(1) değerinin altındaki çelik boruda DN25-80 için max 3,7 m (DN80 üstü bu boruyla kabul edilmez); eşit veya üstünde DN25-32 için 3,7 m, DN40 ve üzeri için 4,6 m
• Deprem: FM 50-500 yıllık deprem bölgelerinde (DS 1-2) tasarım DS 2-8 Earthquake Protection for Water-Based Fire Protection Systems'e göre yapılır
• Return bend / armover desteği: kavramalı (grooved) bağlantıda her durumda, diğer bağlantılarda 0,6 m'den uzun yatay kollarda yukarı hareketi kısıtlayan ek destek (2.4.3.3.2.7 ve 2.4.3.3.2.8)
• Nonmetalik boru: yalnız depolama-dışı kullanımlarda; en az 15 dakika dereceli sabit kılıfla korunur veya açık kullanım için özel olarak FM Approved olmalıdır (2.4.1.3.2-2.4.1.3.4)

NFPA 13 ile Farklar — Pratik Karar Tablosu

Konu	FM DS 2-0	NFPA 13
Ekipman	FM Approved zorunlu	UL/FM listed
Hazard sınıfı	HC-1/2/3 + Storage	LH/OH-1/OH-2/EH-1/EH-2 + Storage
Yoğunluk birimi	mm/dk veya gpm/ft²	gpm/ft²
Operasyon alanı	Hazard tablosu sabit	Density-Area eğrisi
Hazen-Williams C (ıslak, siyah çelik)	120 (Tablo 2.2.1.3.3)	NFPA 13 kendi C tablosu
Nonmetalik boru	Yalnız depolama-dışı; kılıflı veya açık kullanım için FM Approved (2.4.1.3)	Listeleme kapsamına göre

Türkiye Pratiği ve BYKHY

BYKHY sprinkler tasarımında NFPA 13 ve EN 12845'i alternatif kabul eder; FM DS 2-0 doğrudan referans verilmez. Ancak şu projelerde sigortacı talebi olarak baseline'dır:

• Avrupa OEM tedarikçisi (otomotiv, elektronik, kimya) fabrikaları
• Uluslararası sigorta primi pazarlığı yapan büyük yatırımcılar
• Uluslararası sigortacı portföyündeki tesisler
• Veri merkezi sertifika hedefleri (Uptime Tier III/IV ile FM uyumluluğu paralel)

Hızlı Kontrol Listesi

• Tüm bileşenler FM Approved (sprinkler, boru, vana, askı)
• Hazard sınıfı doğru atandı (HC-1/2/3 veya Storage)
• Sprinkler kapsama alanı + spacing tablo limiti içinde
• Hazen-Williams C değeri Tablo 2.2.1.3.3'e uygun seçildi
• Askı aralığı boru çapı bazlı doğru
• Deprem bölgelerinde DS 2-8 sway brace uygulandı
• En uzak sprinklerde minimum tasarım basıncı sağlandı (DS 2-0 Tablo 2.5.1.1.2; DS 3-26 kapsamında 0,5 bar)

MEP Calc — 86+ Mühendislik Hesap Modülü

Sprinkler, yangın pompası ve FM-200 gazlı söndürme dahil 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz için 86+ modül sunan MEP Calc iOS uygulamasını App Store'dan indirebilirsiniz. Tüm mekanik tesisat hesaplarınız tek uygulamada.

MEP Calc'i App Store'dan indir