Titanyum, magnezyum ve zirkonyum tozları havacılık ve savunma sanayisinde bileşen üretiminin göz bebeği. Bu sektörlerdeki tesislerde metal tozla çalışan hücreler (3D metal baskı, CNC frezeleme) artık sıradan — ama risk sıradan değil. Titanyum tozu bulut hâlinde yaklaşık 330°C'de tutuşabiliyor; yanıcı metallerin çoğunda su uygulaması yangını şiddetlendirir. NFPA 484 (combustible metals) bu yüzden toz tehlike analizini, Class D söndürme ajanını ve toz patlama korumasını şart koşuyor. Sahada bu kuralları geçiştiren her projede "ucuz atlattık" diye anlatılan bir hikâye çıkıyor.

Metal Tozu Riski

  • Titanyum (Ti): numuneye göre bulut MIE yaklaşık 25 mJ, bulut tutuşma sıcaklığı yaklaşık 330 °C (10 µm numune; NFPA 652 Tablo A.5.2.2(h)).
  • Magnezyum (Mg): numuneye göre bulut MIE yaklaşık 40 mJ, bulut tutuşma sıcaklığı yaklaşık 620 °C (<44 µm numune; NFPA 652 Tablo A.5.2.2(h)) — sahada en sık karşılaşılan yanıcı metal.
  • Zirkonyum (Zr): MIE 5 mJ; laboratuvar titizliği isteyen sınıf.
  • Alüminyum (Al): MIE 50 mJ, toz patlama şiddeti (Kst) 415 bar·m/s.
  • Kst sınıflaması: St3 tozları 300 bar·m/s üzeri — patlama şiddeti en üst kategori.

NFPA 484 Limitleri

  • Bildirim eşiği: 2,27 kg (5 lb) ve üstü toz ya da ince parçacık işleyen veya depolayan işletme yerel acil müdahale birimine bildirilir (NFPA 484 8.4.1).
  • Ayırma (separation): toz parlama (flash-fire) tehlikesi alanlarını ayıran fiziksel bariyer en az 1 saat yangına dayanımlı olmalı (NFPA 484 4.8.2.1); patlama tehlikesi alanlarında bariyer NFPA 68'e göre patlamada göçmeyecek şekilde tasarlanır (4.8.2.2).
  • Statik elektrik: tüm ekipmanda topraklama (grounding) ve eşpotansiyel bağ (bonding).
  • Toz toplayıcı (dust collector): kıvılcım ya da sıcak parçacık üreten işlemlerde ıslak tip şart (NFPA 484 11.2.3.6.7); Kst değeri 150 bar·m/s üstü tozlarda ve Nb, Ta, Ti, Zr, Hf tozlarında kuru filtre ortamlı toplayıcı, tehlike analiziyle desteklenmedikçe kullanılamaz (11.2.4.4.1).

Class D Söndürme

  • Tuz bazlı kuru toz: sodyum klorür (NaCl) bazlı ajan; yalnız ilgili metal için etkisi gösterilmişse kullanılır (NFPA 484 8.3.3.1.1).
  • Kuru kum: kovalarda el altında tutulur — çok pratik.
  • Su ve uyumsuz ajanlar: su, köpük, halon ve CO₂ yanıcı metal yangınında, metalle uyumlu ve etkili oldukları gösterilmedikçe kullanılmaz (NFPA 484 8.3.3.5); ABC ve BC kuru kimyasal söndürücüler de kullanılmaz (8.3.3.6).

Islak Toz Toplayıcı

  • Tip: su yıkamalı scrubber (water-wash); kuru kartuşlu filtre düşünülmez bile.
  • Neden: kuru filtre kek tabakasında tek kıvılcımda patlar.
  • Acil senaryo: kıvılcım (spark) algılanınca izolasyon damperi otomatik kapanır.
  • Çamur (sludge) yönetimi: hidrojen (H2) oluşumu sürekli izlenir, tank havalandırması sürer.

Türkiye'de Sektör

  • Havacılık gövde üretimi: bileşen üretiminde titanyum tozla aktif çalışılıyor.
  • Havacılık motor üretimi: motor parçalarında metal toz baskı hücreleri.
  • Savunma sanayi: Mg alaşım işleme hatlarında Class D gerekliliği.
  • Fransa'da bir olay: titanyum tozu yangını — hâlâ sektör için önemli bir ders.
  • 3D metal baskı: metal toz baskı tezgâhları yaygınlaştıkça saha kontrolü de önümüzdeki iş.

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

Sprinkler, yangın pompası ve temiz gazlı söndürme dahil 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz için 110+ modül sunan MEP Calc iOS uygulamasını App Store'dan indirebilirsiniz. Tüm mekanik tesisat hesaplarınız tek uygulamada.

MEP Calc'i App Store'dan indir
Kaynaklar ve İleri Okuma

NFPA 484, NFPA 652, NFPA 68, ASTM E1226, IEC 61241. NFPA 484 Combustible Metals.