Konteyner ve genel kargo gemilerinde ambar (hold) yangını ciddi bir risktir — 2019 Maersk Honam olayında gemi tam bir ay boyunca yanmıştı. NFPA 12 (Carbon Dioxide Extinguishing Systems) ve SOLAS II-2, ambar, makine dairesi (engine room) ve pompa dairesi (pump room) için sabit CO2 sistemlerini tanımlıyor. Bu sistem, tüp bataryası (battery bank) üzerinden tam hacim söndürme (total flooding) şeklinde devreye girer. Bu yazı gemide CO2 tasarımının omurgasını, konsantrasyon seçimini ve yük tipine göre ortaya çıkan sorunları ele alır.

Tam Hacim Söndürme Konsantrasyonları

  • Kargo ambarı (araç alanı dışında): brüt hacim için 1 lb/30 ft³ (yaklaşık 0,53 kg/m³); ilk boşaltma kargonun doldurduğu hacme göre net hacimden hesaplanır, gerektikçe ek CO2 salınır (NFPA 12, 9.3.6.2)
  • Araç alanı (Ro-Ro): brüt hacmin %34'ü; 19 L'den (5 gal) fazla yakıtlı araçlarda konsantrasyonun %85'i 2 dakikada, daha az yakıtlı araçlarda üçte ikisi 10 dakikada (NFPA 12, 9.3.6.3 ve 9.3.6.4)
  • Makine dairesi: brüt hacmin %34'ü; konsantrasyonun %85'i 2 dakikada (NFPA 12, 9.3.6.1)

CO2 Miktar Hesabı

5.000 m³ brüt hacimli bir kargo ambarı için NFPA 12 9.3.6.2'ye göre kütle esaslı hesap şöyle işliyor:

  • Brüt hacim × 1 lb/30 ft³ (yaklaşık 0,534 kg/m³)
  • 5000 m³ × 0,534 kg/m³ ≈ 2.670 kg CO2
  • 45 kg'lık tüplerle: 2670 / 45 = 59,3, yani 60 tüp
  • Yangın kontrolünü sürdürmek için gerektikçe ek CO2 salınır (NFPA 12, 9.3.6.2.2)

Tüp Bataryası ve Kollektör

  • CO2 tüp odası: Korunan hacmin dışında, yangına karşı ayrılmış bir bölmede olur
  • Kollektör (manifold): Tüpler çek valfler üzerinden paralel bağlanır
  • Pilot tüp: Elle tetikleme ve yedek amaçlı
  • Alarm: Personel tahliyesi için 20 saniye gecikme
  • Pilot hattı: Çift tetikleme istasyonu bulunur

Yük Tipine Göre Sıkıntı

  • Konteyner: CO2 konteynerin içine nüfuz edemez; yalnız ambar boşluğunu boğar
  • Lityum batarya konteyneri: CO2, termal kaçışı (thermal runaway) durdurmaz — sadece oksijeni keser, reaksiyon bataryanın içinde devam eder
  • Tehlikeli madde (IMDG): Class 3 ve 4.1 yükler ayrı güverte veya ambarda istiflenmeli
  • Sıcak ambar: Makine dairesine bitişik ambarlar daha sıcak kalıyor; tutuşma eşiği düşüyor

2019 Maersk Honam Vakası

  • Hindistan Okyanusu'nda, 7700 TEU'luk konteyner gemisi
  • Kalsiyum hipoklorit konteyneri — yanlış istifleme
  • CO2 hacim boğma etkisiz kaldı; yangın konteyner içinde olduğu için sisteme ulaşmadı
  • 5 kişi hayatını kaybetti
  • Sonrasında IMO MSC 101 ile istifleme kuralları güncellendi

Sık Sorulan Sorular

Gemi kargo ambarında CO2 ile tam hacim söndürmede konsantrasyon ne olmalı?

NFPA 12 Bölüm 9'a göre kargo ambarı (araç alanı dışında) brüt hacim için 1 lb/30 ft³ (yaklaşık 0,53 kg/m³) CO2 ile, makine dairesi ve araç alanı brüt hacmin %34'ü ile tasarlanır.

5.000 m³ ambar için kaç tüp CO2 gerekir?

NFPA 12 9.3.6.2 uyarınca brüt hacim için 1 lb/30 ft³ (yaklaşık 0,534 kg/m³) esas alınır: 5000 m³ × 0,534 ≈ 2.670 kg CO2. 45 kg'lık tüplerle bu miktar 2670 / 45 = 59,3, yani 60 tüpe denk gelir; ilk boşaltma miktarı kargonun doldurduğu hacme göre net hacimden belirlenir.

CO2 sistemi lityum batarya veya konteyner içi yangında neden etkisiz kalır?

CO2 konteynerin içine nüfuz edemez; sadece ambar boşluğunu boğar, bu yüzden konteyner içindeki yangına ulaşamaz. Lityum bataryada CO2 termal kaçışı (thermal runaway) durdurmaz, yalnızca oksijeni keser ve reaksiyon bataryanın içinde devam eder; 2019 Maersk Honam vakasında yangın konteyner içinde olduğu için hacim boğma etkisiz kaldı.

SprinkCalc — Üç Standartta Yangın Sprinkler Tasarımı

SprinkCalc; NFPA 13, FM Global ve BS EN 12845 için tehlike sınıflandırması, tasarım yoğunluğu ve alanı, K-faktör seçimi, su talebi ve hidrolik hesapları tek iOS uygulamasında toplar ve profesyonel PDF rapor üretir.

SprinkCalc'i App Store'dan indir

MEP Calc — 110+ Mühendislik Hesap Modülü

Sprinkler, yangın pompası ve temiz gazlı söndürme dahil 21 yangın hesabının yanı sıra ısıtma, soğutma, HVAC, sıhhi tesisat, buhar ve doğalgaz için 110+ modül sunan MEP Calc iOS uygulamasını App Store'dan indirebilirsiniz. Tüm mekanik tesisat hesaplarınız tek uygulamada.

MEP Calc'i App Store'dan indir
Kaynaklar & İleri Okuma

NFPA 12, SOLAS II-2, IMO FSS Code Chapter 5, IMDG Code, USCG NVIC 9-97. NFPA 12 CO2 Extinguishing kodu.